козырёк, навес; аан чаампыта козырёк над дверью.

козырёк (головного убора); хортуус куондара козырёк картуза.

делать козырёк (для головного убора); приделывать, пришивать козырёк (к головному убору).

делать козырёк, навес (над входной дверью); дьиэ аанын чаампылаа сделать козырёк над дверью.

туохт. Куондар оҥорон биэр; куондар тигэн биэр. ☉ Делать козырек (для головного убора); приделывать, пришивать козырек (к головному убору). Бу хортууһу куондардаан биэр

1) навёс, козырёк; дьиэ чарапчыта навёс над входной дверью; оһох чарапчыта козырёк над отверстием камина; 2) уст. волосяная сетка (для защиты глаз от пыли и солнечного света); ср. барыпчы .

аат. Төбө таҥаһын (хол., хортуус) чарапчыта (хараҕы күн уотуттан көмүскүүргэ). ☉ Козырек ( какого-л. головного убора)
Бураасынай даа?.. Ол эмиэ туохпутуй? Арай урут килбэчигэс куондардаах, кытаанах иилээх хортууһу бурааска диир буолаллара. Софр. Данилов
Бииктэри лаахтаах бачыыҥкатыттан килэркэй куондардаах хортууһугар тиийэ сытыытык өрө көрөн таһаарда. Л. Попов
Ананий …… хортууһун куондарыгар оруоһабай сибэккини кыбыта аста. М. Доҕордуурап

туохт.
1. Туохха эмэ чарапчыта оҥор. ☉ Делать, сооружать к чему-л. навес, козырёк
Хаарынан хайан, отунан чарапчылаан, чааркаан иннин хараҥардан, таһырдьа ыраах курдук оҥорон биэриэҕэ. Амма Аччыгыйа
Туйаара хаһыаты боруоҥкалыы эрийэн лаампаны чарапчылаата. «ХС»
Быһыллыбыт талах тыраахтарга саба түспэтин диэн араама үрдүнэн суон тимиринэн чарапчылаабыттар. ТВН ФБНь
2. Чорбойон, үтэн, тумустаан тур. ☉ Выступать, выдаваться вперёд
Үрэҕи уҥа өттүнэн чарапчылаан турбут кыра тумус анна хаһыллан, уу барылыы түстэ. А. Фёдоров
ср. бур. шарабша ‘навес (крыша)’

аат.
1. Ардахтан, күн уотуттан хаххалыыр, туохха эмэ сыһыары эбэтэр икки-түөрт туруору баҕана үрдүнэн оҥоһуллар хахха, чаампы, чампарык. ☉ Навес, козырёк (крыша на весу или на столбах)
Истээх сонун таһааран дьиэтин чарапчытыгар ыйаата. Амма Аччыгыйа
Таака оҕонньор, атыттан түспэккэ эрэ, балаҕан чарапчытын тоҥсуйан тобугуратта. Р. Кулаковскай
Дьиэбит аанын үрдүнэн чарапчы анныгар саһан туран тобураҕы ытыспыт иһигэр түһэрээри илиибит адаарыҥнас. С. Маисов
2. Хайа туруору сыырыгар, сирэйигэр баар оҥхой үөһээҥҥи сабарайдыыр кырыыта. ☉ Закраина, выступающая на склоне горы, или верхняя кромка углубления в скале, карниз
Суорба таас чарапчытыгар хаардаах бугул саҕа уйа туттан төрүү сытар аарыма хотой өрө көттө. И. Гоголев
Суланньа суоһар тойоннуун көрсүһүөхтээх очуоһун кимистигэс хаспаҕын чарапчытыгар …… бүгэн сыппытым. Н. Абыйчанин
Балааккам хайа чарапчытын анныгар турара. Д. Дефо (тылб.)
3. Көмүлүөк оһох үрдүнэн иһит уурар, тугу эмэ куурдар долбуур эбэтэр хаптаһын оҥоһуу. ☉ Полка или доска над отверстием камелька для посуды и сушки чего-л.
Быргый дьиэтин дуомун титирик чарапчылаах сутуруо оһох уота сырдатан күлүмүрдэтэ турбута. Күндэ
Ылдьаа көмүлүөк чарапчытыттан испиискэ хаатын булан ылла. И. Гоголев. Дьиэ-уот тэрилин, иһит-хомуос ааттара: сэргэ, баҕана, талкы, орон, хамса, чарапчы, чороон… «ХС»
4. барыпчы диэн курдук. Оҕонньор чарапчытын кэппит
5. Сүүскэ кэтиллэр кыһыл көмүс киэргэл. ☉ Золотое украшение, надеваемое на лоб, налобник
Үрүҥ сукуна сонун кэппит, мэтээлин, куортугун иилиммит, көмүс чарапчытын килэччи бааммыт, оруоскатын туппут. Суорун Омоллоон
[Суоһалдьыйа Толбонноох:] Дьоллоох этим мин даҕаны: Үрдүк сүүспэр кыһыл көмүс Чарапчыны анньынарым. П. Тобуруокап
Иккис сэргэҕэ — хаппар, көмүс чарапчы, кыалык, хатат, дэйбиир. «ХС»
6. түөлбэ. Таба инники кэйэр муоһа. ☉ Надглазничные отростки рогов у оленя
Үөр таба ортотуттан сүүрэн иһээччини чарапчытыттан туттарар. «Чолбон»
Кырдьаҕас уонна аттанар атыырдар кэйэр чарапчыларын уонна сүрүн муостарын сарбыйаллар. ССП ЫН
♦ Чарапчылаах көрүөҕэ, бэргэһэ- лээх истиэҕэ түөлбэ. — сэрэн, туттун: быһыыгын-майгыгын, тэбэнэккин, чугас дьонуҥ буолуохтааҕар, көрүө суох көрүөҕэ, истиэ суох истиэҕэ диэн этии. ☉ Ничего ни от кого скрыть нельзя, все всё узнают (букв. увидит и тот, у кого налобник, услышит и тот, на ком шапка).
ср. бур. һарапша ‘сарай’, һарапши ‘навес, наглазник (околыш) шамана’, монг. сарабчи ‘навес, козырёк’, тунг. сарапчи ‘очки (от снега)’

аат.
1. Чаампы курдук үтэн тахсыы. ☉ Какой-л. нависающий выступ, навес, козырёк
Хайалартан нарыннарын Лаппынаны көрбүтүм, Чампарыгын таастарын Чаҕылларын сөхпүтүм. Күннүк Уурастыырап
Сайылык дьиэбит буоллун диэн Саары таҥалай халдьаайыга Аҕыс чампарыктаах, Тиһик дьарҕаалаах Даладыйар туос ураһаны Тардан кэбиспиттэр эбит. П. Ядрихинскай
Бааһына уута сыыр чампарыгыттан биэс уонча хаамыы сири түгэҕэ көстүбэт аппа буолуор диэри хайа түспүт. ТМ ДК
2. Күөл, өрүс кытылын мууһуруута, муус тиэрбэһэ. ☉ Ледяное кольцо, лёгкое оледенение воды у берегов водоёма (напр., озера, реки). Очуос Хайа Ойуун обургу муус килиэ, таллан Дьааҥы чампарыктарын көрөн сүүрэлэҥнээт, …… хаһыытаан дэлбэритэ барда. Д. Апросимов
3. түөлбэ. Олох сыарҕа кэннигэр талаҕынан иэҕэн оҥоһуллубут өйөнөр. ☉ Спинка у ездовых нарт, изготовленная из ивовых прутьев. Чампарыктаах сыарҕа
4. түөлбэ. Оҕо биһигин төбө өттүгэр өҕүллүбүт талах дуҕа. ☉ Обруч или дуга (дужка) над изголовьем детской люльки, колыбели (обычно из ивовых прутьев)
Үс чампарыктаах, Сэттэ биттэхтээх, Күөлэ маҥан биһик иһигэр …… Аалай мохсоҕол кыыл …… Үрүҥ көмүс эмсэҕи Туора уоппут. Д. Говоров
ср. эвенк. чампарик ‘дужка детской люльки’, кирг. чамҕарах ‘гнутые палочки, вставляемые крест-накрест в түндүк и завершающие деревянный остов юрты’