1) дверная рама; аан холуодата дверная рама; түннүк холуодата оконная рама (из брусьев); 2) карт, колода; биир холуода хаарты колода карт.

аат., эргэр.
1. Дүлүҥү хаһан оҥорбут хоруоп. ☉ Долбленый гроб. Былыргы сахалар өлбүт киһини куорчахха уган көмөллөрө
2. Ииҥҥэ хоруоп угуллар халыҥ хаптаһынтан оҥоһуллубут хос мас, тас мас, тэбиэх. ☉ Защитный сруб для гроба из плах.
3. Ойууну эбэтэр удаҕаны дүлүҥ хоруопка уган араҥастааһын. ☉ Гробница, деревянная колода, в которую кладут тело шамана или шаманки, а затем ставят ее на высоких столбах или привешивают на дерево. Ойуур куорчаҕа
ср. монг. хаҕурчах ‘гроб’, др.-тюрк. хабырчах ‘ящик, сундук’

аат. Туохха эмэ туох эмэ кырыытынан, уһугунан тимирчи түһэн олороругар эбэтэр сүүрэригэр суол оҥорон устунан хаһыы; оннук оҥоһуулаах мас эбэтэр туох эмэ. ☉ Жёлоб
Араамалар тас үс эркиннэрин ис өттүлэрэ түннүк тааһын олордорго суолахтардаах буолуохтаахтар. САССР КОА
Хотон иһигэр сүөһү убаҕаһа мустар кыра кээмэйдээх суолахтары муоста аннынан барар гына бетоннаан оҥоробут. «Кыым»
Халҕан олорор суолаҕа кэтит уонна дириҥ буолар. АЭ ӨӨКХ
ср. ДТС йолах ‘тропа, тропинка’, тат. улак ‘жёлоб, желобок; лоток; колода; кормушка (для скота)’, башк. һуылык ‘жёлоб’

аат., эргэр.
1. Кыра мастары холбоон эбэтэр суон дүлүҥү хаһан оҥоһуллубут тугу эмэ (хол., күһүн хаһаас балыгы) кутар эбэтэр угар бүтэй үрүттээх оҥоһук, хоппо. ☉ Большой деревянный короб, расколотая и выдолбленная колода, жёлоб для укладки чего-л. [Мундуну] холбоҕо кутан, лыыба оҥороллоро. К. Уткин
Кыһын тоҥмутун кэннэ холбону көтүрэн, тула хайыҥын ыллахтарына аһа бэйэтэ эрэ хаалар, ону икки киһи эрбиир эрбиитинэн бысталаан баран оҕус, ат сыарҕатыгар тиэйэн таһаллар. С. Маисов
Холбо оҥорон эппит сорҕотун манна хаалларар буоллубут, сорҕотун бэрэмэдэйбитигэр уктубут. Кэпсээннэр
2. Улахан мастары эбэтэр суон дүлүҥү хаһан оҥоһуллубут бүтэйдии сабыллар, үрүттэнэр уонна тимир уобуруччуларынан туттарыллар хоруоп. ☉ Гроб из очень толстых досок или же колода, выдолбленная из толстого дерева, куда клали покойника и вновь заделывали образовавшееся широкое отверстие крышкой, которая укреплялась двумя железными обручами
Баһыыкка оҕонньор биир киһилиин, саҥа оҥоһуллубут араҥас атаҕар холбону ууран, үрдүкү туорай маһын түһэрэллэр. Суорун Омоллоон
Иван холбону эргийэ сылдьан көрдө. Кимнээх эрэ буоллулар? Сэмээр Баһылай
Тоҕус уон биир хонуктаах үлэ түмүгэр Өлөөн өрүс Алакит уонна Күүрэ диэн салааларын икки ардыгар уон аҕыс араҥас уонна холбо чинчиллибиттэрэ. ЭБЭДьА
Баай хара тиити охторон, кини төрдүн хайытан бараннар, хаһан, өлбүт киһи холботун бэлэмнээбиттэр. «Чолбон»
◊ Холбо күрдьэх — хоппо күрдьэх диэн курдук (көр күрдьэх)
Күннэтэ аҕыс уон сэнтимиэтирдээх мууһу көйөн уонунан ойбону алларар. Онтон күөл былыыгын холбо күрдьэҕинэн хостуур. «Кыым»
Кыыһыран, холбо күрдьэх саҕа уһун ньолбуһах сирэйэ ахсынньы ый алтыс эргэтигэр күн кытара тахсан эрэрин курдук буолбут. Н. Якутскай. Холбо хоруоп көр холбо
2
Хаһан көрбүтүм, чахчы киһи көмүүтэ эбит. Сахалыы холбо мас хоруоптаах. «Кыым»
ср. эвенк. колбо ‘лабаз; гроб’, бур. хоорпо ‘короб’

аат.
1. Халыҥ хаптаһын. ☉ Плаха (толстая доска). Бэс былаахы. Тиит былаахы
□ Кубалаах бөһүөлэгиттэн тутуу матырыйааллара — хаптаһын, буруус мастар, былаахылар, кирпииччэ, тоһоҕо, иэччэх, аан тутаахтара, кырааска, толь эҥин араас тиэллэн кэлэн истилэр. В. Протодьяконов
[Харытыан] сүгэ ылан, муостаны олуйбутугар, остуол сирэйин саҕа гына бииргэ ыпсарыллыбыт былаахылар түөрүллэн таҕыстылар. Л. Попов. Бырысыаптаах тыраахтар тыырыллыбыт былаахылары сотору-сотору тиэйэн аҕалан өрөһөлүү кыстыыр. А. Федоров
2. эргэр. Былыр палач киһи төбөтүн быһа охсоругар анаан оҥоһуллубут суон мас кэрчигэ. ☉ Плаха (деревянная колода для казни)
Ыраахтааҕыта саллааттарыгар: «Баһын былаахыга ууруҥ!» — диэбит. Саха фольк. Тоҕус палач уолаттар! Чурум-Чурумчукуну, Былаахыттан быыһанан, быччалдьыйа турбутун, Чочоҥнуурун тохтотуҥ! Эллэй
[Ыраахтааҕы Суут Балаахырга:] Эн ол-бу буруйуҥ-айыыҥ элбээн эрэр. Итини барытын мунньан муунталаан баскын былаахыга уурдарыам. ҮҮА

I
аат. Аан халҕанын, түннүк арааматын туруорарга, олордорго аналлаах, бурууһунан оҥоһуллар модьу араама. ☉ Рама из брусьев для дверей, окон, косяк, стояк
Микиитэ, түннүк холуодатыгар тахсан им-дьим ону-маны саныы олордо. Амма Аччыгыйа
Туоскун дьиэ аанын холуодатыгар, аатыгар эрэ, угуллубут, хатаммыт күлүүстээх боробуойу сулбу тарта. Софр. Данилов
Икки хос араама, түннүктэр холуодалара эмиэ үрүҥ лааҕынан сотуллубуттар. Я. Семёнов
II
аат. Оонньуур хаарты толору ахсаана, бүтүннүүтэ. ☉ Комплект игральных карт, колода
Хотоҥҥо холуода хаарты баар үһү (тааб.: чаҥкычах). Хонуу ортотугар холуода хаарты сытар үһү (тааб.: ампаар). [Мааппа] түөрт холуода хаартыны кытта түөрт буоскабай чүмэчини киллэрэн остуол түөрт өттүгэр туруорда. Саха нар. той. IV
Эмээхсин туора хотунун остуол ортотугар ууран баран, хаарты холуодатынан үс төгүл күнү утары күрүөлүү эргиттэ. Г. Угаров

сов. 1. кого-что (сверху, с поверхности чего-л.) ылан кэбис; снять скатерть со стола остуолтан ыскаатары ылан кэбис; снять локти со стола тоҕонохторгун остуолтан ыл; 2. что уһул, ыл, көтүр; снять дверь с петель халҕаны иэрчэҕиттэн уһул; снять строительные леса оскуонньаны көтүр; 3. что с кого (что-л. надетое) уһул, устаныл; снять шубу с гостя ыалдьыт сонун уһул; снять кольцо биһилэххин уһул; 4. кого-что (упразднить, отменить, отказаться от чего-л.) уһул, уурат; снять выговор быыгабарын уһул; снять своё предложение бэйэҥ киллэрбит этиигин уһул; снять чью-л. кандидатуру ким эмэ кандидатуратын уһул; 5. что (содрать, срезать и т. п.) хастаа, сүл; снять шкуру с медведя эһэни сүл; 6. что (собрать, убрать) хомуй, хомуйан ыл; снять урожай үүнүүтэ хомуй; 7. кого (отстранить от занимаемой должности) уһул, уурат; снять с работы үлэтиттэн уһул; 8. что (скопировать) уһул, устан ыл; снять копию куопуйатын устан ыл; 9. кого-что, фото, кино уһул, түһэр; 10. что (взять внаём) эттэс, куортамнас; снять квартиру квартирата куортамнас; И. что и без доп., карт, быс; снять колоду холуода-ны быс; # снять с учёта учуоттан уһул; снять голову с кого-л. 1) (наказать) баһын быс, кытаанахтык буруйдаа; 2) (осрамить) саакка ыыт, саакка ук; как рукой сняло разг. харахтан сыыһыы ылбыт курдук.