очертание, контур чего-л.

прил. контурнай (контур буолар, ту ох эмэ контурун көрдөрөр); контурная карта контурнай карта (сирдэр ааттаммакка омоонноро эрэ уруһуйдаммыта).

иитэ-саҕата форма; очертания, контур; иитэ-саҕата биллибэт буолбут таҥас одежда, потерявшая свою форму; иитинэн-саҕатынан хаалаа = набить, наложить до краёв (напр. дров в камелёк).

очертание, контур, форма; иннэ-кэннэ биллибэт таҥас несуразно сшитая одежда # илин-кэлин сирэй лицемерный, двуличный; илин-кэлин түс = (или буол =) угодничать, подхалимничать; иннин-кэннин билбэт круглый невежда; дурак.

сое.,очерчивать несов. I. что (обвести линией) тула суруй, тула сурааһыннаа; 2. что (обозначить контур чего-л.) омоонноо, чопчулаа, чэрчилээ; красиво очерченные губы кэрэтик чопчуламмыт уостардаах; 3. кого-что (изобразить, описать) ойуулаа, ойуулаан көрдөр; # очертя голову бас быстарынан, иннин-кэннин өйдүү барбакка.

аат. Туох эмэ барыла, бастакы торума. ☉ Контур, очертания; набросок, эскиз чего-л. (напр., проекта)
Хайдахтаах да уустук бырайыагы маҥнай толкуйдаан, холоон, ыараҥнатан көрөн баран, бырайыак сүрүн оҥкулун начаас «курдурҕаччы» оҥорон кэбиһэр. Н. Лугинов
Үөрэнээччи [өйтөн] суруйуон иннинэ тиэмэни, сүрүн санааны арыйар боппуруостары туруорунуохтаах, былаан оҥкулун оҥостуохтаах. СОТТҮө

аат., геогр. Сир ньуура кинигэҕэ, кумааҕыга анал бэлиэлэринэн уруһуйданыллыбыт, түһэриллибит барыла, торума. ☉ Чертёж, контур поверхности земли, карта
Кинилэр соруктара — Өлүөнэ эбэ Хотугу Муустаах Муораҕа түһэр тамаҕын уутун дириҥник үөрэтии, кини хаартатын устуу. Н. Якутскай
Итинник ойуулаах кумааҕылары сиэнэ Настя сир хаартата диэн ааттыыра. «Чолбон»
Истиэнэҕэ ыйанан турар куорат хаартатын диэки хаамта. ЕМП БС

аат.
1. Туох эмэ тас көстүүтүн уопсай омооно. ☉ Общее, внешнее очертание, контур чего-л.
Өйүн-төйүн булунаары, барар сирин барылын көрөөрү үрдэл сиргэ турар баараҕай маска ытынна. И. Данилов
[Михаил:] Сирин-уотун барылын син билэр буоллаҕым дии. С. Ефремов
Анньыыс суол барылын билээри, түһэн тоҥуу хаары оймоон иннин диэки баран көрөр. Дьону үөр.
2. Туох эмэ бастакы, уопсай торума, былаана. ☉ Предварительный набросок, эскиз, наметки чего-л.
Аҕыйах сылынан бу кумааҕыга ойууламмыт барыл толору ситэн-хотон олоххо киирэн, тааскилиэ дьиэ буолан, тыһыынчанан киһи олоруо. Н. Лугинов
Бу улахан бырайыак сүрүн барыла быһаарыллан бүппүтэ. В. Яковлев
Роман бастакы барылыгар героиня араспаанньата Каренина буолбакка, Гагина, Пушкина диэн эбитэ интэриэһинэй. ЭБЭДьА

аат.
1. Туох эмэ ис дьиҥэ, чахчыта, туоҕа-ханныга, дьиҥ иһэ. ☉ Суть, сущность кого-чего-л. «Таптыыртан харах арахпат», — диэн өс хоһооно этэринии, кини хараҕа кыыһыттан арахпат, одуулаан онолун булбата. Н. Заболоцкай
Соноҕос ат барахсан …… Түөрт хаардаах бугул саҕа Түөрэм көмүс туйаҕынан Түһэрин дьүүлэ биллибэккэ түстэ, Ойорун оноло көстүбэккэ ойдо. П. Ядрихинскай
2. Туох эмэ барыла, нэһиилэ көстөр торума. ☉ Очертание, контур чего-л. (едва различимый)
Дьэ кэбис, халлаан сырдыар, сир оноло көстөр буолуор диэри сыттахха сатанар. Аны мээнэ баран, алдьархай буолуо. «ХС»
ср. кирг. оно ‘вспоминать’

аат.
1. Туох эмэ быһыыта, киэбэ; туох эмэ омооно, барыла (үксүгэр тард. ситимигэр тут-лар). ☉ Форма, очертания, контур, абрис чего-л. (преим. употр. в притяж. ф.)
Били, кэтэн баран өҥөнөн көрө-көрө хаамсыбыт таҥастара иитэ-саҕата биллибэт гына алдьаммыт. Эрилик Эристиин
Кини бинсээгин сиэптэригэр хааһылана сылдьан имиллибит, иилэрин-саҕаларын сүтэрбит маллар, манна бэйэлэринэн көһөн киирэн сыталлара кинини соһутта. Н. Заболоцкай
2. Туох эмэ кирбиитэ, кыраайа, муҥутуур уһуга. ☉ Граница, край, предел чего-л.
Өрүс икки өттүнээҕи талахтар көстүбэт буоланнар, иитэ-саҕата биллибэт киэҥ сир иһигэр киирбит курдуга. Болот Боотур
Кинилэри тула - иитэ-саҕата биллибэт киэҥ-нэлэмэн туундара. Н. Габышев
3. көсп. Туох эмэ чуолкайа, быһаарыылааҕа. ☉ Ясность, определенность чего-л.
Ситиспит түмүгүн туора киһиэхэ былдьатан баран, кини билигин саҥа түмүгү хантан баран, туох иитин-саҕатын булан, хаһан тиийэн ситиһиэхтээҕин билбэт туруктаах хаалбыта. В. Яковлев
Онон милииссийэҕэ үлэтин, этэргэ дылы, кыратыттан улаханыгар диэри иитин-саҕатын араарар кыахтаах киһинэн биллэр. М. Попов