туохт. Аһыннарыах курдук ытаа, онолуй. ☉ Жалобно причитать. Кыыс ытаан тыҥаалаата

несов. ытаан сулан, онолуй.

стенать, причитать; ср. онолуй= 1.

несов. уст. хаһыытаа; онолуй; голосить по покойнику өлбүтү аһыйан онолуй.

буурдаа диэнтэн төхт
көрүҥ. Соноҕос ат барахсан Турар сириттэн Тоҕустуу саһаан сири Тоҕута буурдаталаан, Түөрт хаардаах бугул саҕа Түөрэҥ көмүс туйаҕынан Түһэрин дьүүлэ биллибэккэ түстэ, Ойорун оноло көстүбэккэ ойдо. П. Ядрихинскай
Өйүмүкээнэ ыксаан, Муустан мууска ойуолаан, Буурдаталаан тиийэн, Өлөн эрэр оҕону Саҥыйаҕын көхсүтүттэн Саба харбаан ылла. Айталын

несов. 1. (о животном) орулаа, улуй, кылан; 2. (завывать) улуй; 3. разг. (громко плакать) онолуй, сарылаа.

1) вопить, выть; ср. энэлий=; 2) перен. говорить (громко, протяжно); урааҥхайдыы онолуй= говорить по-урянхайски (т. е. по-якутски).

1. халлыгыраа диэн курдук. Эн үөрэххиттэн туох туһа баарый? Туох да суох! Нууччалыы да халлырҕаа, аҕабыыттаан да онолуй, ким эйиэхэ кыһаныай? Амма Аччыгыйа
   [Харытыана эмээхсин:] Нохоо, эн мээнэни халлырҕаама! И. Семёнов
2. Таастан тааска охсуллан, күүскэ тыаһаа (долгун туһунан). ☉ Издавать характерный громкий звук бьющейся о камни волны — плеск, плескаться
   Хантан халыарыйан, Халыҥ халҕаһанан Хара тааһы кырбаан Халлыргыы сытаҕын? С. Васильев
   Эдэркээн геологы иннигэр түһээри, Аартыгын бүөлээри Тиэтэйэр курдуктар — Харылыы, Халлыргыы Халыйар Долгуннар. М. Ефимов
3. Атах таҥаһыгар (хол., саппыкыга) уу киирэн эбэтэр инчэйэн хаамаргар чаллыргыыр тыаһы таһаар. ☉ Издавать хлюпающие звуки, хлюпать (напр., о сильно намокшей обуви)
   Эрэһиинэ саппыкылара ыраахтан халлырҕаан, били бөлүүҥҥү ыалдьыттара тиийэн кэллилэр. Улдьаа Харалы
   Этэрбэһэ дэлби сытыйбыт, халлыргыыр. ЯРС

туохт.
1. Ис искиттэн (этиҥхааныҥ өрүкүйүөр, долгуйуоххар диэри) манньыйан, көнньүөрэн кэл. ☉ Испытывать внутренний прилив радостного волнения, вдохновения, быть в отличном настроении
Саймаархай салгыннаах сандал саас маҥнайгы үтүөкэн, күндээрэр күөх халлааннаах күннэрин ким истиҥник эҕэрдэлии, ис сүрэҕиттэн иэйэ көрсүбэтий! С. Никифоров
Ол кырдьаҕас сылбырхай чэйи иһэн сырылата-сырылата бэркэ иэйэн аргыый сэһэргии олорбута. П. Филиппов
Күн киирэрин Джамиля ис иһиттэн иэйэн иһийэн туран көрбүтэ. Ч. Айтматов (тылб.)
2. Кимиэхэ эмэ доҕордуу, истиҥник, чугастык сыһыаннас. ☉ Быть дружески настроенным, расположенным к кому-л.
Буолар-буолбат баайсыынан, Муҥнаамаҥ даа киһини! Эрэннэххэ, иэйдэххэ Эр бэрдэ буолан тахсаарай! Л. Попов
Илииһинэй тылы эппэт, Идэҥ-халаҥ буолан, иэйбэт, Мэлдьи иҥин хаана сойбут, Мэлдьи дьэбин уоһуйбут. Күннүк Уурастыырап
3. Улаханнык саҥа таһааран айманан, ытаан сулан, онолуй. ☉ Громко, жалобно стенать, причитать
«Һуу! Өллүм да өллүм... абырааҥ... Ийэккээм, оҕотоо, өллүм... Аҕаккам оҕотоо, өллүм... Абытайбын да айыккабын... һуу!..» - диэн иэйбитинэн барда. П. Ойуунускай
[Оҕом Киэсэ] итинтэн аҕыйах хонон баран аҕата тиийэн кэлбитигэр, кини Дьаҕаарап кинээс оҕото буоларын уонна аҕатын кытта барсарын туһунан эппитигэр иэйиикээн иэйиитин иэйбитэ. Эрилик Эристиин
Эн иннигэр, ыар курус чааскар ытыы-соҥуу мин иэйбитим. А. Пушкин (тылб.)
4. поэт. Киһи дууһатын таарыйардык араастаан уларыйан дьиэрэй, дуорай, тыаһаа. ☉ Издавать волнующее звучание, звуки, берущие за душу, доходящие до самого сердца
Ойуур кэтэх томторугар Оҕо-уруу үҥкүүлүүрэ, Бастыҥ күүлэ кырыытыгар Байаан оонньоон иэйэрэ. С. Васильев
Абылаҥнаах төрөөбүт буорум, Эн миигин кэрэҕэ угуйаҕын, Нарыннык иэйэр хомуһум Дьикти ырыатыгар уһуйаҕын! Чэчир-76
Алыптардаах дорҕооттор Имэҥнээхтик иэйдилэр: Хаары хаһар тугуттар Илэ көстөн кэллилэр. Н. Калитин (тылб.)
ср. тюрк. сэв 'любить'

туохт.
1. Улуй, уһуннук эҥээритэн улуй (бөрө, ыт туһунан этэргэ). ☉ Выть, завывать, подвывать (о волке и собаке)
Кырбый [ыт аата] төбөтүн халлаан диэки ньолоччу туттан олорон, уларыйан хаалбыт куолаһынан улуйан онолуйда. Н. Лугинов
Бөрө ойуур саҕатыгар тахсан, ыйы одуулуу олорон, уһуннук улуйан онолуйбута. Р. Кулаковскай
Онтон аны ампаар кэннигэр сыппыт улахан ыттара улуйан онолуйан киирэн барбыта. В. Яковлев
2. Уһуннук эҥсиилээхтик ытаа (оҕо туһунан этэргэ). ☉ Долго и горько плакать, плакать в голос, рыдать
Марба оҕото онолуйа-онолуйа ытыыр. Күндэ
3. көсп. Улаханнык эҥээриччи тардан саҥар. ☉ Говорить громко и протяжно
Илэ бэйэҕинэн, чахчы дьүһүҥҥүнэн көһүн, киһилии кэпсиэ, сахалыы саҥар, урааҥхайдыы онолуй! Ньургун Боотур
Урааҥхайдыы онолуйда, Сахалыы дьалыһыйда, Айыы дьөһүөлдьүт ойууннуу Алҕаан аҥааттан киирэн барда. Өксөкүлээх Өлөксөй
Араҕастыйбыт астаах Аарыма кырдьаҕастарым …… Уһуйан кэбиспиттэрин …… Онолуйа туойдаҕым. П. Ойуунускай
4. көсп. Тохтобула суох мөх, үөх (үрүҥ хараҕы өрө көрдөрбөт гына). ☉ Беспрестанно ругать, бранить кого-л., кричать на кого-л.
Оҕолорун онолуйан-онолуйан Буомурдан кэбиспит, Ыалларын ыыстаан-ыыстаан Ыксаласпат гыммыт. Өксөкүлээх Өлөксөй
ср. кирг. онтоло ‘кряхтеть, стонать, тихо блеять’