очертание, контур, форма; иннэ-кэннэ биллибэт таҥас несуразно сшитая одежда # илин-кэлин сирэй лицемерный, двуличный; илин-кэлин түс = (или буол =) угодничать, подхалимничать; иннин-кэннин билбэт круглый невежда; дурак.

аат. Быһыыта-таһаата, барыла, чуолкайа (үксүгэр тардыы ф-гар тут-лар). ☉ Очертание, контур, форма чего-л.
Иннэ-кэннэ биллибэт таҥас.  Аркадий абарбыта, уордайбыта олус буолан, иннин-кэннин соччо быһаара турбата. Н. Габышев
♦ Илин-кэлин былдьас көр илин былдьас
Кулубалаах кинээс Саҥалара саталанан, Өйдөрө өргөстүйэн, Тыллара-өстөрө күйгүөрэн, Илин-кэлин былдьаһан Куоталаһан бардылар. С. Зверев. Илин-кэлин (иннин-кэннин) кэтэнэн - бэркэ сэрэхэдийэн (туох эмэ куһаҕан буолуо, сыыһа-халты тахсыа диэн). ☉ Крайне осторожно, с оглядкой (как бы чего не вышло)
Илин-кэлин кэтэммэккэ, Улуу дьыала иһин, Өрүү инники испитэ Саныахха үчүгэйин! С. Данилов. Илин-кэлин сирэй буол - сирэйигэр үчүгэй буол, кэнниттэн холуннара сырыт. ☉ Лицемерить, быть двуликим, двурушником (в лицо - хвалить, за глаза - ругать)
Оннооҕор ити Дьэргэ курдуктар илин-кэлин сирэй буолбуттар сылдьаллар. Болот Боотур
Илин-кэлин сирэй буолан Этэттээн туһанааччы Итинник мөкү саҥнаахтары Итэҕэйбэт буолуоҕуҥ! А. Бэрияк. Илин-кэлин сүүр - түбүгүр, сүүрэн-көтөн кыһалын. ☉ Суетиться, хлопотать
Хотунуом, эн толомон тойон аҕаҥ Тиһэх дьабын айаныгар аттанарыгар Ким киниэхэ илин-кэлин сүүрүөй? И. Гоголев. Илин-кэлин тардыалас кэпс. - уһулуччу чорбойбокко, хардары-таары куотус. ☉ Бежать, поочередно обгоняя друг друга
Маҥнай утаа аттар эгил-тэгил, илин-кэлин тардыалаһа испиттэрэ. «ХС». Илин-кэлин түс - 1) ньыла көт, албыннас. ☉ Лебезить, подхалимничать перед кем-л. подлизываться к кому-л.
Элэккэйдик ньылаҕалаан Илин-кэлин түһэрэ. Баал Хабырыыс
Баайдарга илин-кэлин түһэн мааны киһи буолан истэҕинэ, өрөбөлүүссүйэ этиҥэ тохтоппута. М. Доҕордуурап
Тойоттор кытахтарын уһугар, кинилэргэ мэлдьи илин-кэлин түһэр, аллараа сыҥаах буолар үс-түөрт «мааны» саллааттар олорсубуттара. «ХС»; 2) көр илин-кэлин сүүр
Мин остуолтан туран, балтым хоһугар киирэн биэчэргэ бараары тэринэбин. Маня сүбэлиир, илин-кэлин түһэр. Далан
[Кирилэ:] Ээ, дьэ, доҕор, илин-кэлин түсүһэн, ол-бу дьоҥҥо барытыгар орооһон... Күндэ. Тэҥн. илим-салым көт (түс). Илин-кэлин түһүс - кыайарга дьулуһан, туох баар күүскүн түмэн куоталас. ☉ Состязаться, соревноваться, стремясь во что бы то ни стало превзойти соперников
Илин тиийэн иэттэстилэр, Илинкэлин түһүстүлэр [аттар]. С. Данилов
Көбүөргэ сэттэ-аҕыс араа-бараа тустууктар илин-кэлин түсүһүөхтэрэ. НЕ ТАО. Илин-кэлин тыллаах - ордук-хоһу саҥалаах; киһини суоҕар холуннарар (киһи). ☉ Говорящий лишнее; наговаривающий на другого за глаза (человек)
Кини илин-кэлин тыллааҕын, этиһиигин харса-хабыра суох баламат майгылааҕын билэр. НС ОК. Иннигэр-кэннигэр туга да суох - собуссоҕотох, турар бэйэтэ эрэ (аймаҕа, кэргэнэ да, иннин салгыах, кэннигэр хаалларыах оҕото да суох). ☉ Совершенно одинокий (без семьи, детей, родственников)
Кууһума иннигэр-кэннигэр туга да суох хаама сылдьар илэчиискэ этэ... Н. Павлов. Иннин-кэннин билбэт - аҥала, акаары, тугу да кыайан быһаарбат киһи. ☉ Болван, недоумок, невежда (букв. не знающий своей передней и задней стороны)
Баайдар ити биһиги иннилэрин-кэннилэрин билбэт хараҥа, дьадаҥы аҕаларбытын, ийэлэрбитин бэйэлэрин санааларыгар киллэрэннэр арааһынай суоллары оҥортууллар. Күндэ
Чиэппэр күүстээх буолан баран иннинкэннин билбэт акаары уоллааҕа үһү. Н. Павлов
Онуоха, иннин-кэннин билбэт итирик, Догоров киирэн кэлэр. «ХС». Иннин-кэннин билбэт (билиммэт) буолбут - 1) кутталыттан тугу гынарын билбэт буолбут. ☉ Не знать что делать (от испуга и т. п.), потеряться от страха
Вася суол көрдүү сылдьан, күүстээх буурҕаҕа эриттэрэн, иннин-кэннин билиммэт буолбут. «ХС»; 2) кырдьан түөһэйбит, түҥ-таҥ буолбут. ☉ Потерять рассудок, выжить из ума
Оҕонньорбут иннин-кэннин билбэт буолбут.  Мин иирбит курдук иннибин-кэннибин билбэт буолан хаалбытым. Н. Якутскай. Иннин-кэннин көрүнэр буолла - олоххо бэйэтин балаһыанньатын ырыҥалыыр, олохтоохтук сыаналыыр, толкуйдуур буолла. ☉ Начать критически оценивать свое положение в обществе, в жизни
Олохтоох өйүн-төйүн саҥа булунан, олоҕун-дьаһаҕын дьэ оҥостон, иннин-кэннин дьэ көрүнэр буолан испитэ бу кэнники үстүөрт сылтан бэттэх... Болот Боотур. Иннэ-кэннэ биллибэттик - быһаарыыта суохтук, чуолкайа суохтук. ☉ Неопределенно, нечетко, невнятно
- Патруль киэһэ хастан тахсарый? - А-а аҕыс ааһыыта... Тоҕус чаас чугаһа,- диэн Оленников иннэ-кэннэ биллибэттик этэр. Н. Якутскай. Иннэ-кэннэ бүөлэннэ - ханна да барар сирэ суох буолла. ☉ Некуда деваться
Илинниин-кэлинниин барыта бүөлэммит курдук буолла. Н. Заболоцкай
◊ Илин-кэлин кэбиһэр - дьахтар түөһүгэр уонна көхсүгэр иилинэр араас ойуулаах үрүҥ көмүс симэҕэ. Илин кэбиһэр кэлин кэбиһэрдээҕэр кылгас, кэтит, уон иккигэ тиийэ кэккэ илбиргэстээх буолар. ☉ Якутские женские серебряные украшения, которые носятся на груди и на спине
Нагрудное украшение обычно короче и шире, чем наспинное, и в отдельных случаях может состоять из двенадцати рядов ажурных цепочек. Илбиргэстээх-салбырҕастаах Илин-кэлин кэбиһэрэ Ирбинньиктэнэ оонньоотулар! П. Ойуунускай
Кини илин-кэлин кэбиһэр үрүҥ көмүс симэҕин уонна кылдьыы көмүһүн, хас да биһилэҕи таһааран эрин иннигэр уурар. Н. Якутскай
Дьаана хара таас оҕуруо киэргэллээх араҕас солко харсыаттаах, былыргылыы илин-кэлин кэбиһэрдээх, кылдьыы симэхтээх. В. Протодьяконов