туохт. Биллэр-биллибэт омоонноох буол. ☉ Иметь еле заметные контуры, очертания
Мөккүөрү таһаарбыт конфликт төрүт геройа Кондаков мөссүөнэ олус наһаа көтүмэхтик, уопсайдык омоонноммут эрэ. «ХС»

с. 1. анньыһыы; столкновение судов суднолар анньыһыылара; 2. (конфликт) харсыһыы; столкновение противоположных интересов утарыта интэриэстэр харсыһыыла-ра; 3. (спор, ссора) хабырыйсыы.иирээн; между ними произошло столкновение кинилэр икки ардыларыгар иирээн буолбут; 4. (схватка, стычка) хабырыйсыы, хапсыһыы, ытыалаһыы; вооружённое столкновение сэбилэниилээх хапсыһыы.

сов. кого-что 1. анньан кэбис, ас; столкнуть лодку в воду оҥочону ууга ас; 2. (заставить удариться) анньыпыннар; столкнуть лбами сүүстэринэн анньыпыннар; 3. перен. (вызвать конфликт) иириһиннэр; 4. с кем (заставить встретиться) тиксипин-нэр, көрүһүннэр; случай столкнул меня с этим товарищем түбэлтэ миигин бу табаа-рыһы кытта тиксиһиннэрбитэ; 5. с чем, перен. көрүһүннэр; столкнуть с трудностями ыарахаттары кытта көрүһүннэр.

аат.
1. Этиһэн, охсуһан айдааны тардыы. ☉ Скандал, дебош
Бу дьахтары дойдутугар ыыттар сөп буолуо эбит, туох да айдаана, иирээнэ суох. Н. Неустроев
Сөп, эн ол көмүһү ылаҕын, мин бэйэм өлүүбүн эмиэ ылабын, ол кэнниттэн урукку иирээммит хаалар. С. Ефремов
2. Тыл-тылга киирсибэккэ өстөһүү, хабырыйсыы. ☉ Ссора; инцидент, конфликт
Кыраныыссатааҕы иирээн.  Ирак уонна Иран иирээннэрэ. «Кыым». Тэҥн. иирсээн

аат.
1. Ким эрэ кими эмэ кытта иирсиитэ, сөпсөспөт буолуута. ☉ Конфликт, недовольство между кем-л.
Онтон ыла эбээннэр, чукчалары кытта доҕордоһоннор, аймах-хаан буолан атааннара ааһан, эйэ-эккэ эҥээрдэнэн, Муустаах муора кытыытыгар муҥатаҥа суох олороллор. Саха фольк. Күрбэбит үрдүгэр Көрүстүннэр дьон түргэнник, Атааны умнаннар, Айхалластыннар бу күрбэҕэ. Доҕордоһуу т. Тиэмэни өйбөр өр хатааммын, Дабайыам олоххо сыырдарбын. Көлдьүҥҥэ, албыҥҥа атааммын Күүһүрдэн, кэҥэтиэм ыырдарбын. Р. Баҕатаайыскай
2. түөлбэ. Араҥаччы, көмүскэл. ☉ Защита, покровительство, заступничество.
тюрк. адаан

туохт., кэпс.
1. Хайдыһыы, утарсыы тыҥааһынын уҕарыт, алы гын. ☉ Снимать или смягчать (остроту разногласий, противоречий), сглаживать (конфликт)
Аҕата уолун өһүргэппитин кылаадьылаары кэпсэтиини атыҥҥа халбарытта. И. Гоголев
Миэхэ тирэммит буруйу-сэмэни Ким эрэ үчүгэй бэйэлээхтик Кылаадьылаан кэбистэҕинэ — Билэбин төрөөбүт тылым Сылааһын, минньигэһин. В. Саввин
Бииргэ төрөөбүт инигин кытта адаа-будаа буолбуккун онно-манна тиэрдэ сылдьыаҥ дуо? Кэпсэтэн, көнсөн, тупсан кэбиһиҥ диэн, кылаадьылаан кэбиһэллэр. ОИП Х
2. Дэхсилээ, тэҥнээ (туох эмэ ньуурун). ☉ Выравнивать, ровнять, сглаживать поверхность чего-л. [Хайыһарын] уһулан алын өттүн бүтүннүү муус быдьына буолтун быһаҕынан кыһыйан, хаарынан сууралаан кылаадьылыы сатаата. Тумарча
Бэл, шурфа диэн кумах, буор боруобатын ылан, сууйар сири хастаҕына, бүтэһигэр түгэҕин тэҥнээн, омуһах дуу, киһи иинин дуу курдук кылаадьылаан, кытыыларын, муннуктарын көннөрөн кэбиһээхтиирэ. «ХС»
ср. русск. гладь, гладью

туохт.
1. Туох эмэ баайыллыбыты өһүл. ☉ Развязывать, распутывать что-л., отвязывать кого-что-л. [Миитэрэй] нөҥүө сарсыардатыгар, дьон турбутун кэннэ, кыратык нуктуу түһэн баран, туран хараҕын саба бааммыт былаатын сүөрбүтэ, тугу да көрбөт буолбут этэ. Амма Аччыгыйа
«Сэрэн, доҕор, — управляющай баран аты сүөрбүтэ. — Эдэр сылгы атыҥырас буолар». Далан
Оҕонньор суумкатын тас сиэбиттэн туох эрэ кыраны, суулааҕы ылан, мас үрдүгэр ууран, бэркэ сэрэнэн сүөрдэ. С. Никифоров
2. Тимэхтэммити төлөрүт, босхо ыыт. ☉ Отстегнуть (пуговицу). Сонун тимэҕин сүөрдэ. Ырбаахытын үөһээ тимэҕин сүөрдэ
□ [Өкүүчэ] Аҕылаан, аргыый уоскуйан, Сонун тимэҕин сүөрдэ. С. Васильев
Синиэлин тимэҕин сүөрэр, Хаамыытын түргэтэтэр Күн уота тыргылла тыгар Кини үс мэтээлигэр. Баал Хабырыыс
3. көсп. Туох эмэ мөккүөрдээх боппуруоһу, дьыаланы быһаар, оннун буллар. ☉ Уладить (напр., конфликт), разрешить (напр., спор)
Бэйэм буруйдаахпын — бэйэм сүөрүөхтээхпин. Ол иһин Дьуурга даҕаны, силиэстийэ да сууттарыгар, мин кырдьыгы этиэхтээхпин. Суорун Омоллоон
◊ Сүөрэ тарт — биир күүстээх тардыынан өһүллэр, төлөрүйэр гына төлө тарт. ☉ Развязать узел одним резким сильным движением
[Уол] чомпой бэргэһэтин быатын сүөрэ тардан кэбистэ. Күннүк Уурастыырап
ср. ДТС йөр ‘отвязывать, распутывать’, туркм. чөзмек ‘развязывать’