кошелёк.

уст. 1) женский кошелёк (нарядный, из бархата); 2) короткая кофта без рукавов.

прил. оҕуруолаах, хоруоҥкалаах; бисерный кошелёк оҕуруолаах саппыйа; -# бисерный почерк олус кыра уонна биир тэҥ буочар.

1. прич. от набить; 2. прил. ыга симиллибит; набитый кошелёк ыга симиллибит саппыйа; # набитый дурак разг. мас акаары.

1. Табах кутарга аналлаах кыра мөһөөччүк. ☉ Кисет (для табака)
   Күндү таас ойуулаах Муос хамса чочуйан Кисиэккэ укпуттар. ЛБС
   △ Араас киэргэтиилээх баархат таҥастан тигиллибит дьахтар көһүлүөгэ. ☉ Женский нарядный кошелек. Эбэм миэхэ оһуордаах кисиэт тигэн бэлэхтээтэ
   2
   кэһиэччик диэн курдук. Субулла сыыйыллар солкоттон оһуордаан Кэрэ диэн үчүгэй Кисиэти тигэллэр. Р. Гамзатов (тылб.)

аат. Харчы, кыра докумуон угуллар, сиэпкэ илдьэ сылдьыллар кыракый хаа. ☉ Бумажник, кошелек
Икки Дьөгүөрэп иккиэн тирии кубараанньыктарыгар үгүс харчылаахтарын уол билэр. Амма Аччыгыйа
Лука тохтоон олорбохтоото уонна ыстаанын сиэбиттэн …… саппыйаан кубараанньыгы ылан, сэрэммит киһилии туттан лоскуй кумааҕыны Ананийга уунна. М. Доҕордуурап
Кубараанньыгы хасыһан-хасыһан алтан манньыаты булан таһаарар. ПНО

аат.
1. Харчыга аналлаах сиэпкэ уктар кыракый хаа. ☉ Кошелек
[Суумка] иһигэр туох эрэ тэскэгэр кытаанах биллэр. Көһүлүөк быһыылаах. Төһө эрэ харчы баара буолла. Тумарча
Кини [Пьер] көһүлүөгэ кимиэхэ барытыгар аһаҕас буолан, куруук кураанах. Л. Толстой (тылб.)
Радда атаҕын анныгар бүтүн көһүлүөк харчыны бырахпыта. М. Горькай (тылб.)
2. Ол-бу бытархай малы, аһы угарга аналлаах кыра мөһөөччүк. ☉ Небольшой кошель, кошелка
Охоноос өйүөлээх көһүлүөгүн сулбу тардан ылбыт да «биэссэр нууччаны» көрдүү барбыт. Амма Аччыгыйа
Баһаар болуоссатын аттынан саҥа синиэли кэппит, илиитигэр көһүлүөк тутуурдаах бэлииссийэ надзирателэ Очумелов баран истэ. А. Чехов (тылб.)

сов. 1. кого-что (с земли и т. п.) ыл, өрө тарт; поднять кошелёк с полу сиртэн саппыйаны ыл; 2. кого-что (удержать на весу) көтөх; поднять чемодан чымадааны кетех; 3. кого-что (наверх) таһаар; поднять вещи на третий этаж маллары үһүс мэндиэ-мэҥҥэ таһаар; 4. что (придать более высокое положение) өрө көтөх, өрө тут; поднять голову 1) тебеҕүн өрө көтөх; 2) перен. төбөҕүн өндөт, эрдий; 5. кого-что (заставить встать) туруор; поднять лошадь аты туруор; поднять с постели туруор; 6. что (повысить) үрдэт; поднять уровень воды уу таһымын үрдэт; 7. что (увеличить) үрдэт, өрө көтөх; поднять производительность труда үлэ оҥорумтуотун ерө көтөх; 8. что, перен. (улучшить) өрө кетех, тупсар; поднять дисциплину дьиссипилиинэни ере кетех; поднять настроение санаатын ере кетех; 9. кого-что, перен. (побудить к действию) ере туруор, туруор; поднять массы на борьбу за независимость маассаны тутулуга суох буолар иһин охсуһууга туруор; 10. что (начать) оҥор, тарт; поднять восстание бастаанньата оҥор; П. что (возбудить) кетех, тэрий; поднять вопрос о чём-л. туох эмэ туһунан боппуруоста кетех; 12. что (вспахать) тиэр, хоруй; поднять целину кырыс сири тиэр; # поднять глаза ере кер; поднять голос тылла кетех; поднять оружие сэриилэһэн бар; поднять паруса барарга оҥоһун; поднять на смех күлүү-элэк оҥоһун, күлүү гын.

аат.
1. Таҥастан, сарыыттан уо. д. а. тигиллэр туох эмэ кыраны уктар бэрт дьоҕус хаа. ☉ Мешочек из материи, ровдуги и т. д. для мелочи, кисет, кошелёк. Табах саппыйата
□ Сарыы ыстаанын сиэбиттэн саппыйатын таһааран, удьурҕай хамсатын хостоон, табах уурунна. В. Протодьяконов
Иһиччит оҕонньор, хоонньун хастан, хабах саппыйаны хостоон таһаарда, балай эмэ будьуктаһан, тэрэпиискэҕэ сууламмыт суругу ылан Токуукайга биэрдэ. Тулхадыйбат д.
2. геогр. Күөл, муора сыһыыга, хочоҕо тахсан кыра ойдом буолбут уута эбэтэр сыһыы, хочо тыа иһигэр киирбит быстаҕа. ☉ Небольшая часть водоёма, расположенная рядом с главным или в стороне от него, либо обособленное продолжение долины, поля в тайге
Мин бу Кыталыктаах илин саппыйатыгар күнү көрбүтүм. А. Сыромятникова
Икки үрэх киэҥник, холлоохтук оттотууһу. Үрүйэлэрэ, саппыйалара, кутуйалара да элбэх эбит. Н. Босиков
♦ Саппыйатын маска тэбээтэ — харчытын бэрт түргэнник туох эмэ мээнэҕэ бараан, үбүнэн эстэн хаалла. ☉ соотв. ветер свищет в карманах у кого-л.
Эттэрин-астарын сыыһын чэйгэ табахха эргитээри [куоракка] киирэн баран, [хаартылаан-арыгылаан] саппыйаларын маска тэбээбит, кураанах кэлэн кэргэттэрин хомоппут дьон элбэхтэр. Болот Боотур
◊ Саппыйа саадьаҕай — көр саадьаҕай
Үчүгэйиэн, саппыйа саадьаҕай Ньирэй тигиилээн ойоро, Ырыа аргыстаах кыргыттардаах Баай холкуос сайылыгар. С. Данилов
ср. др.-тюрк., тюрк. йап ‘закрывать’

аат., эргэр.
1. Араас кээмэйдээх, быһыылаах-таһаалаах ол-бу кыра малы (хол., иннэлиги, сүүтүгү, чокууру, кыаны, хамсаны) угарга аналлаах сиэп курдук туттуллар, курга бааныллар эбэтэр санныга кэтиллэр сарыы эбэтэр тирии хаа. ☉ Небольшая кожаная или ровдужная сумочка (кошелёк, кисет, мешочек), подвязываемая к поясу вместо кармана или надеваемая через плечо, для хранения мелочи (напр., напёрстка, игольника, трубки, огнива)
Наҥнайа, өттүгүттэн сүөрэн ылан, киистэлээх, оҕуруолаах хаппары Сардаана кыыһыгар бэлэхтиир. Суорун Омоллоон
Маша кистээбит тирии хаппарын ылан кэппитэ уонна харчытын сороҕун кистии уктубута. Н. Якутскай
Саҕынньаҕын иһинэн кэтэ сылдьар хаппарыттан хататын ылан сахта, саһаҕаҕа уот хатаан, дьиэ иһин сырдатан көрдө. Болот Боотур
△ Ат ыҥыырыгар холбуу баайыллар обургу соҕус хаа. ☉ Сумка, подвязываемая к седлу лошади
Саһылы Дагдаҕар ыҥыырын хаппарыгар уктубута. Далан
Фотограф киһи хаппар курдук сүгэ сылдьар тэрилэ аата-ахса суох үгүс. С. Федотов
[Паабылап] Хаппары ылан ампаарга киирэн сүөкүүр. Солоҥдо, кырынаас, тииҥ, саһыл тириитин араартаан ааҕар. Н. Туобулаахап
2. Ойуун таҥаһа: уҥа саннын диэки ыйанар, кыырар кэмигэр абааһылары кытта күөн көрсөрүгэр хахха буолан, кинилэри тэйитэр аналлаах түөрт муннуктаах тимир. ☉ Четырёхугольная железная пластина, висящая на правой стороне борта шаманского костюма в виде клапана косого бокового кармана, символический щит шамана, отражающий удары злых духов во время борьбы с ними в процессе камлания.
◊ Маныыһыт хаппара — маныыһыт суумката диэн курдук (көр маныыһыт)
Биир сыллаах сыыс оттортон маныыһыт хаппара ордук элбэх. Хабах хаппар көр хабах. Кыыс хабах хаппарыттан хомуһун таһааран оонньоон дьырылаппытынан барда. Хаппар куҥ көр куҥ. [Бааһырбыт Сэмэн] Хардыылаатаҕын аайы, хаҥас атаҕын хаппар куҥун иһинэн иннэнэн тэһитэ кэйэргэ дылы. Н. Якутскай
Сөпкө сайдыбыт быччыҥнаах инниттэн-кэнниттэн көрдөххө хаптаҕай соҕус көрүҥнээх, түөһэ, лаппаакыта, сиһэ, самыыта уонна хаппар куҥа сөпкө толорулар. Сылгыһыт с. Холун битийэрин аалсыһар сирин хонноҕун анна, өрөҕөтүн кытта тардыһан холбоһор сирин быттыга, аалсыһар куҥун ис хаппар куҥа дииллэр. СЭЭУоК
ср. др.-тюрк. хап ‘сосуд, бурдюк, мешок’, тат. капчык ‘мешок, торба’