красавица.

прил.: писаная красавица хартыына курдук кырапыабай дьахтар.

ж. 1. (изящество) кэрэтик хамсаныы, нарыннык туттунуу; 2. перен. поэт. уст. (красавица) нарын кырасаабысса.

1) имеющий лезвие, остриё; с... лезвием, с... остриём; с острым концом; 2) имеющий ость; с... остью; остистый; 3) перен. лучший, отборный; кыыс гиэнэ кылааннааҕа самая лучшая из девушек; красавица # кылааннаах түүлээх пушнина, пушной товар.

обугуркаан уостаах поэт. с пухленькими губками, с губками бантиком (о красавице).

күбэй ийэ, күн күбэй ийэ, күбэй хотун ийэ фольк. — күндү, ытыктабыллаах, тапталлаах ийэ. ☉ Дорогая, любимая, почтенная мать
Күн аайы сайылыкпыт кумаҕар Ыал буолан дьиэ диэн тэринэбит. Мин буоларым кырдьаҕас аҕа, Кини буолара күн күбэй ийэ. С. Данилов
Эйигин кытта дьүөрэлии көрөбүн Оҕо көтөҕөр күбэй ийэни — Эн уордаах кыһын сааһы төрөтөҕүн, Чаҕаарда сүүрдэҕин үрүйэни. Н. Босиков
монг. гувай ‘красавица, красивая женщина’

аат. Кырасыабай кыыс, дьахтар, көстөр дьүһүнүнэн кэрэ кыыс, дьахтар. ☉ Красавица
Кырасаабысса удаҕаны кытта бэрт тиэтэлинэн бырастыылаһа охсоот, хомойбут, соһуйбут Луха дьиэтигэр тэптэрэр. Амма Аччыгыйа
Кыыһырдыннар, баҕар, атын Кындыа кырасаабыссалар, Барыларынааҕар талбаҕын, Кэрэҕин барыларынааҕар. И. Гоголев
△ Кырасыабай, кэрэ көстүүлээх ким-туох эмэ. ☉ Кточто-л., имеющий красивый, привлекательный вид
Көрүүй, хайдахтаах курдук кырасаабыссаный? Дьураал кыылын оҕотун төбөтүн имэрийбэхтээбитэ. Г. Угаров
Дорооболоруҥ, хара тыам мастара, Тиит бухатыыр, хатыҥ кырасаабысса. Н. Босиков

1. послелог, упр. осн. п. 1) над, сверх; кыһалҕа үрдүгэр сылдьар он находится в крайне затруднительном положении (букв. он ходит над трудностями); кырдьык үрдүгэр сымыйа ыттыбат поел. кривда над правдой не поднимется; 2) сверх, помимо; кэрэтин үрдүгэр ырыаһыт этэ она была красавица да к тому же певунья; ол үрдүгэр к тому же; 2. в роли союза сверх того, что...; помимо того, что...; ыаллара кэлбиттэрин үрдүгэр атын сиртэн эмиэ бааллара мало того, что пришли соседи, прибыли и из других мест # күүһүн үрдүгэр сылдьар он находится в расцвете сил ; ытыс үрдүгэр илдьэ сырыт = содержать кого-л. в особо хороших условиях (букв. держать на ладони); ытыс үрдүгэр түһэр = принять с распростёртыми объятиями.

1. даҕ. Кэрэ, үчүгэй дьүһүннээх, кыраһыабай. ☉ Красивый, прекрасный
   Куо сардаана. Куо чороон. Куо тумул. — Онуоха айыы бухатыыра аҕаһа биэрбит Айыы куо далбар кымньыытын үс төгүл эрийэ оҕуста. Ньургун Боотур
   Күөгү тимир элээннээх, Үс сиринэн эргийэр, Сэттэ сиринэн дьэргэйэр Тимир дүрбүү куо-куйах, Ытык дылбыҥса таҥастаах. П. Ойуунускай
2. аат суолт. Кэрэ дьүһүннээх дьахтар, кырасаабысса (норуот поэзия — тыгар, олоҥхоҕо кыргыттар, дьахталлар ааттарыгар эбиллэр тыл). ☉ Красавица, краса (используется как приставка к именам героинь олонхо)
   Мин аны кыыспын аҕыс былас суһуохтаах Айталы Куону бэйэм сир курдук симээтэҕим, Ой курдук оҥордоҕум эбээт. Ньургун Боотур
   Тураҕас дьоруо аттаах Туналҕаннаах ньуурдаах Туйаарыма Куо барахсан. П. Ойуунускай
   ср. п.-монг. гуа, халх., орд. гоо, алт. коо, телеут. ко ‘прекрасный, красивый, изящный’

1) относить к чему-л., усматривать в чём-л. общность с чем-л.; уподоблять кого-что-л. кому-чему-л.; кэрэ кыыһы сибэккигэ хабааннаа = уподобить красавицу цветку; 2) делать что-л. по подобию чего-л.; остуолгун маныаха хабааннаан оҥор сделай свой стол наподобие этого.