ж. кырапыабай дьахтар, кырасаабысса.

ж. 1. (изящество) кэрэтик хамсаныы, нарыннык туттунуу; 2. перен. поэт. уст. (красавица) нарын кырасаабысса.

көр кырасаабысса
Кыраһыабайа бэрт барахсан …… Ылдьаа тулуйбат: кыраһаабыссаны сүүһүттэн сыллаан сырылатан ылар. «ХС»

кынталдьый диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Кыыс оҕото, кырасаабысса буолбута буолан кынталдьыҥныы оонньообуккун биир эмэ куорат уола сыһытара буолуо. «ХС»

аат., кэпс. Эргэ тахса илик эдэр кыыс. ☉ Незамужняя молодая девушка, барышня
Бүгүн баарыһыналар бөҕө сырыттылар. Болот Боотур
Кыыс сүүрбэ сааһын туолан, эт тутан сиппит-хоппут баарыһына этэ. Н. Якутскай
Маны бааннаххына, баарыһыналартан бастыҥ кырасаабыссалара буолуоҥ, уолаттар батыһа сылдьыахтара. Болот Боотур

чөҥөрүй диэнтэн дьаһ
туһ. [Чыычаах] Уҥмута, дөйбүтэ, Симиэт бэчээтэ сирэйин кубарыппыта, Өлүү бэлиэтэ көмүскэтин чөҥөрүппүтэ. Суорун Омоллоон
Элбэх хаан тохтуулаах охсуһуулар ааспыттарын сир хара буорунан тибиллэн, чөҥөрүтэ хаһыллан сытара …… кэрэһэлиирэ. Софр. Данилов
Билиҥҥи дьахтарым, ыраас халлаан өҥүнүү чөҥөрүттүбүт күөх харахтаах, көмүс саһарҕа баттахтаах …… ырыаҕа ылланар дьиҥнээх нуучча кырасаабыссата. Тумарча

1. даҕ. Олус нарын, наһаа намыын. ☉ Очень нежный, трепетный
   Хахсаат Буурай обургу Күн өркөн улууһун Көстөр дьүһүннээх үтүөтүн, Күөгэл-нусхал бэйэлээҕин Кэргэн ини ылла. П. Ядрихинскай
   Арай туран, күҥҥэ көстүбэтэх күөгэл-нусхал кырасаабыссатын оннугар, атын күтүр, хагдаҥ эһэ адьырыйан сытар үһү. А. Сыромятникова
2. сыһ. суолт. Олус наҕыллык, намыыннык. ☉ Очень спокойно, плавно, мягко
   Дөрүн-дөрүн илгийэн ааһар сиккиэр тыалтан күөх лабаалар күөгэлнусхал хамсыыллар. М. Ефимов
   Күөрэгэйдиир ыллыыта, Күннэриктиир тахсыыта, Көрүлүү-ыллыы испитим, Күөгэл-нусхал хаампытым. Таллан Бүрэ

сыһ. Үчүгэмсийбиттии, үтүөмсүйбүттүү, үөннээхтик, дьээбэлээхтик (көр). ☉ Игриво, кокетливо, лукаво (взглянуть)
Дыгыйа …… ходьоччу тутунна, үтүөмсүйбүттүү хоҥкус-хаҥкыс гынна, хараҕын тылбыччы көрдө. Болот Боотур
Саһыл уһун кутуругун куймаҥната-куймаҥната, хараҕын сыыһын тылбыччы көрөн баран, быар куустан туран эрэ, хара тыа улуу кырдьаҕаһыгар бэйэтин санаатын, кыһыытын-абатын тоҕо-хоро кэпсээн барбыт. В. Ойуурускай
Ити кэмҥэ Алина, бэйэтэ этэринэн, кылаас биир кырасаабыссата, үөннээх баҕайытык тылбыччы көрөн Катяҕа сыста олорунан кэбистэ. «Чолбон»

I
тырыбынаа диэнтэн холб. туһ. Хараҥа халлааҥҥа ахсаана биллибэт сулустар тахсан тырыбынасталлар эрэ, бириискэлэр уулуссаларыгар ыт охсор киһи көстүбэт буолар. Н. Якутскай
Кыбыыттан, далтан туллуктар, Куба түүтүн ыспыттыы, Көтөн тырыбынастылар. Баал Хабырыыс
Аттыбынааҕы икки барабыай, сонно тута кэлэн түһэн аһаан иһэн, тугу эрэ бочугураһаат, көтөн тырыбынаһан хааллылар. Сэмээр Баһылай
II
даҕ. Олус кэрэ, эдэр (кыыс туһунан этэргэ). ☉ Блистающий, сверкающий молодостью, красотой (о девушке)
Онтон кини өйүгэрсанаатыгар букатын эдэркээн, тырыбынас кыыс оҕо мичээрэ субу турар курдук. А. Сыромятникова
«Партком сэкирэтээрэ буолары истэ дьулайабын...» — Ньургустаана бөтө бэрдэрэн, сирэйэ кубарыйан, кэрэ бэйэлээх тырыбынас бэйэтэ уларыйа оҕуста. В. Протодьяконов
Кырасаабысса бастыҥа Кыыс киэнэ кэрэтэ... Тырыбынас да буоллар Тымныыкайа сүр этэ. С. Тимофеев

дьүһ. туохт.
1. Тохтообокко инниҥ диэки түргэнник бар, хаамп (дьарамай уһун синньигэс киһи, сүөһү, кыыл о. д. а. туһунан). ☉ Стремительно идти, двигаться вперед (о худощавом человеке, животном, транспорте и т. д.)
[Борохуот аал] Тоҥ күөнүнэн Дохсун сүүрүгү Тоҕо анньан, Тохтообокко дьулугурайда. Өксөкүлээх Өлөксөй
Биир киэһэ Микиитэ чалбахха сүгэ олуктарын тамнааттыы туран көрдөҕүнэ тус соҕуруу диэкиттэн биир киһи тиэтэйэ хааман дьулугурайан иһэр. Амма Аччыгыйа
Артур хааман дьулугурайан кэлэн остуолга олорунан кэбистэ, ньуосканы ылан күөрчэҕи баспытынан барда. «ХС»
2. Көнөтүк, үрдүктүк үүн, улаат. ☉ Расти высоким, статным
Били ырааһыйа ортотугар билигин хойуу лоһуор лабаалардаах үрдүк тиит үүнэн дьулугурайан турар. Софр. Данилов
Быыкаайыгар иринньэх да этэ. Онтон, хата, кэлин сахаҕа суох кырасаабысса бэрдэ буолан дьулугурайан тахсыбыта. П. Аввакумов