крепчать (о морозе).

1) становиться более крепким, настаиваться; кымыс уоҕурбут кумыс настоялся; 2) крепчать; тымныы уоҕурар мороз крепчает; 3) удобряться, быть удобренным; бааһына үчүгэйдик уоҕурбут пашня хорошо удобрена.

туохт. Күүһүр (тымныы туһунан). ☉ Крепчать (о морозе)
Тыал турда, Тымныы буолла, Чыгдааннаах тыалланна, Чыҥкынас дьыбарданна. П. Ойуунускай
Киэһэ, сарсыарда дьыбарданар. Күннүк Уурастыырап
Балаҕана, кыһыннары-сайыннары тоҥ туран, киһи сүрэ-кута тохтуо суох, дьыбардаммыт, сыттыын-сымардыын никсийбит. И. Никифоров

туохт.
1. Үүнэн улаат, бөдөҥөө (хол., от-мас, үүнээйи туһунан). ☉ Созревать, поспевать, наливаться (напр., о растительности)
Дьоруо ат Тобугунан охсуллар Нуолур солко от Торолуйа үүннэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Манна сылгы, ынах халыҥ үөрэ көҥүл мэччийэр, толору астаах куолас торолуйа буһар. Күндэ
△ Күүһүр (тымныы туһунан). ☉ Крепчать (о морозе)
Торолуйбут дохсун тымныы Тохсунньуттан тосто былаан, …… Тураҕас сылгы барахсан Толбон күммүт сылааһыгар Туора туран сыламнаата. Күннүк Уурастыырап
2. Ситэн-хотон уой-тот. ☉ Добреть, полнеть
Торҕоннообут бэйэм дьэ торолуйуоҕум. ПЭК ОНЛЯ III
ср. монг. торних ‘расти, мужать; становиться на ноги, поправляться’

туохт.
1. Ордук тыйыс буол, ордук тыйыстык тутун. ☉ Становиться суровым, жёстким
Дьон сирэйдэрэ аны хаһан да күлүө, ымыттыа суох курдук тааһыра тыйыһырбыттар. А. Фёдоров
«Ити хантан истибиккитин тарҕата сылдьаҕытый?» — Алексей куолаһа тыйыһырда. Бүөтүр Хоро. Сороҕор дириэктэр саҥата сылаанньыйан кэлэр, сороҕор …… эппитин хайаан да ылыннарардыы куолаһа тыйыһыран ылар. «Кыым»
2. Ордук суостаах, хабараан буол (тымныы туһунан этэргэ). ☉ Становиться суровым, лютым, крепчать (о морозах)
[Дьыл оҕуһа] Муннун бууһугураттаҕын аайы, Мунан барар буркун турдун; Тыынан кыскырыттаҕын аайы, Тымныы-дьыбар тыйыһырдын. Өксөкүлээх Өлөксөй
Билигин күүстээх тыаллар түспэт буоллулар, ол оннугар тымныы ордук тыйыһыран иһэр. А. Кондратьев
3. Ордук кытаанах, чиҥ, бөҕө буол (хол., тирии быа). ☉ Становиться более прочным, крепким (напр., о кожаной верёвке). Бу быа илийэн тыйыһырбыт

туохт.
1. Өссө күүһүр, уорааннан (тымныы туһунан). ☉ Крепчать еще сильнее (о морозе), обдавать холодом
Хоту диэкиттэн тымныы, муус чэҥ сыта дьыбарсыйан, тута аһыллан ааһара биллэр. Саха фольк. Элбэх сүөһү тыынын суохтаан хотон, дьиэ иһэ дьыбарсыйбытынан барда. Болот Боотур. Салгын тыына дьыбарсыйан Шура кулгааҕын, сирэйин тымныынан даҕайбахтаата. А. Федоров
2. көсп. Кырыктан, уорастый (үксүн улаханнык кыйахаммыт киһи кытаанах саҥатын туһунан). ☉ Говорить гневно, злобно, обжигая холодом
«Мин ол содурбун дуу, күлүгээммин дуу, дьахтар быраҕан барыаҕын?! Эн эт сирэйбэр», - Туоскун тыла-өһө дьыбарсыйан барда. Софр. Данилов
Ити бириэмэҕэ ким эрэ хатан куолаһа кэннилэриттэн дьыбарсыйа түспүтэ. Н. Заболоцкай
3. көсп. Биллэр-көстөр буол, улаат (балаһыанньа ыараабытын, куттал суоһаабытын туһунан). ☉ Стать реальным, усилиться (о нависшей угрозе)
Түөрт уон түөрт бартыһааны илинарҕаа өттүлэриттэн бандьыыттар элбэх киһилээх этэрээттэрэ төгүрүйэн кэбистилэр. Өлүү-алдьархай тымныы тыына дьыбарсыйан тиийэн кэллэ. Д. Токоосоп

туохт.
1. Хас да сиринэн тосту бар. ☉ Переламываться, быть сломанным в нескольких местах
Оҕустаах киһи күлүгэ долгуннурар ууга онон-манан тоһутталана-тоһутталана көстөр. Күндэ
Даайыс сүүрэр-хаамар былаастаан тоһутталаммыт торотубаар устун …… курбачыйа турбута. Е. Неймохов
Эһэ таҥнары сууллан түһүүтүгэр мутук бөҕө тоһутталанар тыаһа өрө барчалана түстэ. Н. Заболоцкай
2. көсп. Ситимэ суохтук быһытталан (саҥаны этэргэ). ☉ Быть несвязным, прерываться (о речи)
Кини этэр тыллара …… тоһутталанан иһиллэр. В. Короленко (тылб.)
3. көсп. Уурайбакка, өссө бэргээн, күүһүрэн кэл (тымныы туһунан). ☉ Крепчать, становиться яростнее (о морозе)
Сахам тыла …… Тоһутталанар тымныылаах Хотугу халлаан анныгар Үйэлэр мөҥүөннэрин уҥуордаан, кэлбитиҥ. И. Федосеев
[Халыма олохтооҕо] тоһутталанар тымныыга тоҥорго-хатарга үөрэнэн хаалбыт. «ХС»
4. көсп. Көнө буолбакка, быһытталанар уотунан чаҕылый (чаҕылҕаны этэргэ). ☉ Сверкать ломаной линией (о молнии)
Тоҥ былыттарга чаҕылҕан төрөөн, Тоһутталанан манна өһөр. Таллан Бүрэ
[Эллэй поэзията] сырдык сүүрээннээх уот тымтарын, чаҕылҕан тоһутталанарын курдук. Н. Босиков
5. көсп. Субу-субу быыппаһын, муунту буол (санаа туһунан). ☉ Часто раздражаться, нервничать. Кыыһа баран хаалыаҕыттан санаата дэлби тоһутталанара

туохт.
1. Өссө сэниэлэнэн күүһүр, эрчимир. ☉ Становиться сильнее, энергичнее
Сүөдэркэ дьиэ иһин биир гына тиҥсирийэр. Кыыһырбыта, уоҕурбута сүр. Н. Якутскай
Омурҕан кэннэ ийэм олус эрчимирбит, уоҕурбут этэ. И. Гоголев
Эбиэскэ уоҕурбут аттар Суһаллык субуһан хаамаллар. Эрилик Эристиин
2. Уохтаах буол (хол., кымыһы этэргэ). ☉ Стать крепким, настояться (напр., о кумысе)
Уһааттарга кымыс бөҕө уоҕуран, кырылыы кыынньан эрдэҕэ. Н. Лугинов
Биэ үүтэ, элбэх саахардаах буоллаҕына, өр соҕус турдун да аһыйар, уоҕурар (үүт, чох кислотатын уонна испиири биэрэр). ЩМФ ККЭБС
3. Күүһүрэн, сэтэрээн биэр (хол., тымныы туһунан). ☉ Крепчать, усиливаться (напр., о морозе). Тымныы уоҕурбут
□ Ордук уоҕуран дуорайар кини Уоттаах төлөннөөх поэзията. Эллэй
Төлөн, сотору буолаат, үөрбүттүү тэлибирээтэ, улам уоҕуран, тэтимирэн, дьиэрэҥкэйдээн эрэрдии тэйиэккэлээбитэ. И. Гоголев
4. Үүнээйи сириэдийэ, тупса үүнэригэр сөптөөх уохтаах буол (сири этэргэ). ☉ Удобряться, получать удобрение, подпитку (о земле, почве)
Сибэкки күлүккэ уоҕурар, Күлүккэ ойуута киэркэйэр. С. Данилов
Уоҕуран турар кырыстан Ордук баайы хомуйан, Үрдүк аат ылан таҕыстын Үлэ туйгун Геройа! И. Чаҕылҕан
Сири сыл ахсын элбэх органическай уоҕурдууну кутар буоллахха почвата уоҕурар. «Кыым»

туохт.
1. Күүс өттүнэн өртөй (хол., сэриилээн киир). ☉ Оказывать силовое давление, вставать на позицию силы
Өһөхтөөх санааттан Өргөстөөх биинэн Өргөйөр, Өртөйөр Өһөгөйдөөх өстөөххө Өрүү эйэлэспэт буолууттан [Төрөөбүт дойдуга таптал] Өссө сэтэрэн өрө күүрэр. Күннүк Уурастыырап
Үлэһит норуотум Эйэлээх олоҕун Иҥнэри тэпсээри, Өлүүлээх сэриинэн Өргөйөн эрэллэр. С. Зверев
2. Өрө күүр, өй-санаа өттүнэн көтөҕүлүн. ☉ Быть в приподнятом настроении
Ол өрөгөйдөөх аналбыттан өргөйөммүн, Өлбөт төлөн өйбүнэн өтөрү көрөммүн, Эн тыла суох тыыннаах айыыгын тыллаатым, Эн хардата суох дьайыыгын хардалаатым. С. Данилов
Өскөтө мин туохтан эмэ дэбдэйэн, өргөйөн сүөм үрдээбит курдук сананным, киэбирээри гынным да — ол атырдьах ыйынааҕы сарсыарданы саныыбын. Н. Габышев
3. Утарылас, өрөлөс. ☉ Не соглашаться, сопротивляться
Инитэ убайын олус өргөйөн утарса барбатаҕа, саҥата суох сөбүлэспитэ. Далан
Өлөксөй сирэйэ кытарда, Өргөйдө, хараҕа уоттанна, Остуолу сутуругунан оҕуста, Ойон туран холдьохто. С. Васильев
4. Эбии күүһүр, сытай. ☉ Ещё более усиливаться, крепчать (напр., о морозе)
Эчи, халлааммыт тымныыта өргөйбүтэ да сүрдээх. И. Сысолятин
5. кэпс. Кими эмэ ордук кырыктаахтык мөх, саҥар. ☉ Сильно бранить, ругать кого-л.
Үтүөнэн өртөйөн Самныбытым саманна, Үөҕэн-мөҥөн өргөйөн Халтаҥ ньуурун сабынна. А. Абаҕыыныскай

туохт.
1. Саталан, сата түспүтүн курдук улаханнык тыалыр. ☉ Свирепствовать, бушевать (о непогоде)
Дьыбарсыйан сарсыарда Кыйыдыйан сатарда, — Силлиэрбэхтээн иһиирдэ, Сэбирдэҕи сиксийдэ. А. Абаҕыыныскай
2. Улахан тыас, саҥа охсуллуутуттан дуорааннан, тыас, саҥа дуорааннан (хол., тыаны, салгыны этэргэ). ☉ Наполняться громким шумом, сотрясаться от громового звука (напр., о лесе, воздухе). Тыа баһа сатарар хаһыыта иһилиннэ
□ [Ньургун Боотур] Халлаан сатарыаҕынан, Хабарҕата хайдыаҕынан Хабырына-хабырына Хаһыытаамахтаан ылла. П. Ойуунускай
Бүлүмүөт тыаһынан сатара Хараҥа түүн кэтит ытыһын Хабырҕаччы таһынара. С. Тимофеев
3. Күүскэ сатараа, сатараан иһилин (хол., саа тыаһа). ☉ Раздаваться, прокатываться, разноситься (напр., о выстреле, голосе, песне)
Тыа иһэ уотунан оргуйар, Саа тыаһа сатарар. А. Абаҕыыныскай
Ырыабыт чугдаардын, Саҥабыт сатардын, Дорообо, Саҥа дьыл. И. Артамонов
Хамандыыр илиитин өрө уунан: «Батарея, огонь!» — диэн хатан, чуор куолаһа сатарбыта. А. Бродников
4. көсп., поэт. Эбии күүрээннэнэн таҕыс, күүһүрэн кэл (абарыы-сатарыы эбэтэр үөрүү-көтүү туһунан этэргэ). ☉ Усиливаться, возрастать, нарастать, разгораться (напр., о каком-л. чувстве)
Абарбыт, сатарбыт санааны бурайа Дьаадара халлааҥҥа кыырайар. Эллэй
Хатаҥат тыала түһэр, Өһүөн ардах өрөөн барар Хара дьай күүһүн эһэр Өрөгөйдөөх өргөс, сатар! А. Абаҕыыныскай
Күн көрөн халлаан дьайҕарда, Көр-нар, үҥкүү сатарда. П. Ламутскай (тылб.)
△ Улаат, эбии уоҕур (хол., тымныы күүһүн этэргэ). ☉ Набирать силу, крепчать (напр., о морозе)
Кыһыҥҥы тымныы сатарбыт, Кыйыһыйбыт муус толоон. И. Чаҕылҕан