дьүһ. туохт. Биир кэм чуолкайа суохтук бытааннык саҥар (тииһэ суох киһини этэргэ). ☉ Медленно невнятно говорить, мямлить (о беззубом человеке)
Саамылаан оҕонньор сү бэлиир быһыынан мээмиргии олордо: «Быстахтык санаммыккын, кукаам». И. Никифоров

туохт. Кимиэхэ эмэ үчүгэйдик, эйэҕэстик сыһыаннас, үчүгэйдии буолар баҕалааххын биллэр. ☉ Относиться дружелюбно, проявлять дружеские чувства к кому-л.
Миигин эйэргээн, ыга кууһан, Минньигэс тылларгын эппэккин. Күннүк Уурастыырап
Коляны бары таптыыллар, Ыал аайы ыҥыраллар, Кырдьаҕастар: «Кукаам», — дииллэр, Эдэрдэр эйэргииллэр. Баал Хабырыыс
Лариса бүгүн эйэргээбитэ тоҕо дьиктитэй? Кини миигин таптыыра буолуо дуо? В. Яковлев

1. даҕ. Көнөтө, истиҥэ суох, үөннээх, куулдьаҕалаах, кубулҕаттаах. ☉ Неискренний; хитрый, коварный, мошеннический
   Аттаахтан кымньыытын халыыр, Сатыыттан тааҕын талыыр, Албын-көлдьүн ыраахтааҕы Ар-бур тыла сатарыйда. Эллэй
   Кукаам, хоп-сип, холуннарыы Дьааттаах оҕо тапта дуу? Эбэтэр атаҕастаныы, Албын-көлдьүн таптал дуу? Баал Хабырыыс
2. аат суолт.
3. Чиэһинэйэ суох, кирдээх, түөкүннүү ньыманан тугу эрэ ситиһэ сатааһын, куулдьаҕаланыы, түөкүннээһин. ☉ Мошенничество, плутовство; коварство, обман
   Кини [ыт] хантан сэрэйиэй, албын-көлдьүн диэн тугун билиэхтээҕэр билбэтэх ордугун. Н. Лугинов
4. фольк. Ап-хомуһун, кубулҕат. ☉ Волшебство, оборотничество
   Туох албынынан-көлдьүнүнэн кыайдыҥ буолла? Мин киһи кубулҕаппынааҕар эйиэнэ орто. Ньургун Боотур

I
көр айыы («й» мурун дорҕ.)
«Аньыы! Ол эмиэ тугай?» — диэн хомойдо кинээс саҥата. Н. Заболоцкай
«Кукаам, солуута суох ытаама. Аньыы, дьоло суох буолуоҕуҥ», — диэтэ кини [ийэтэ Машаҕа]. М. Доҕордуурап
II
көр айыы («й» мурун дорҕ.)
Аньыыта суох дууһаны таҥара харайбыт. А. Софронов
Чэ, кэбис, аньыы үрдүгэр аньыыны оҥорор, үлүгэр үрдүгэр үлүгэри оҥорор сатаммат. П. Ойуунускай
Соруйан күрэппитим. Эһиэхэ холбоспут аньыыбын боруостаары. Амма Аччыгыйа
Күн ыраахтааҕыга буруйу, таҥараҕа аньыыны оҥостон эрэҕин. Күннүк Уурастыырап
♦ Аньыыга киир (бар) көр айыыга киир (бар)
Эдэркээн кыргыттар «Аньыыга киирбэтэх ааппытын Алдьатыа, киртитиэ», — дэһэннэр, Кистээн кэпсэтэр эбиттэр. А. Бэрияк
Аньыы иннигэр көр айыы иннигэр. Ол бэтэринээр оҕону ыҥырбытым даа, аньыы иннигэр кэлиэ суоҕа. «ХС»
Аньыыны кистээбэккэ эттэххэ көр айыыны кистээбэккэ эттэххэ. Аньыыны кистээбэккэ эттэххэ, биирдэ хойутаан турардааххын. Аньыыта таайар (тардар) көр айыыта таайар (тардар). «Аньыылаах дууһаҕа — аньыыта таайдаҕа, дэлэ дьаабыламмат», — диэччилэр эмиэ бааллара. Күннүк Уурастыырап
Ханнык аньыым таайан бу айыылаах хара сорго хаптардамый? Суорун Омоллоон

туохт.
1. Ыйааһыныҥ уруккугунааҕар чэпчэки буол (хол., сорох малы бэйэҕиттэн түһэрэн). ☉ Становиться легче, терять в весе
Тыылара буоллаҕына, мэктиэтигэр, ыйааһына чэпчээн, туос тордуйаны ыыппыт курдук, ньалбыҥныы-ньалбыҥныы, икки өттүнэн хардары-таары ууну баһыталаата. Эрилик Эристиин
Таһаҕаһа чэпчээтэҕинэ, [атын] дьэ мииниэҕэ. МДН КК
2. көсп. Тугу эмэ оҥорорго, толорорго ыарахана, уустуга суох буол. ☉ Становиться проще, легче (о чём-л. — напр., о жизни)
Ол курдук олохпут чэпчээтэ, Олуга-хардыыта кэҥээтэ. И. Гоголев
Күн киирэн, сөрүүкээн, хаамарга чэпчии түспүтэ. В. Тарабукин
Оҕолор этии тутаах чилиэннэрин үчүгэйдик билэр буоллахтарына, синтаксиһы үөрэтии биллэрдик чэпчиир. ННН СТМО
3. көсп. Ыар-баттык оҥосто сылдьыбыт санааҥ-онооҥ быһаарыллан санаарҕаан бүт, үөр-көт. ☉ Облегчать, изливать душу, избавляться от тягостных мыслей
[Марина:] Һуу! Аата чэпчээтэхпин ньии… Санаам-оноом аастаҕа тоҕо үчүгэйэй! П. Ойуунускай
[Алааппыйа эмээхсин:] Кукаам, хоргутума! Ону-маны саҥардахпына, хайдах эрэ чэпчииргэ дылы буолабын. «ХС»
4. көсп. Атыыга барар сыанаҥ кыччаа, түс (табаары этэргэ). ☉ Становиться дешевле, уцениваться (напр., о выставленном на продажу товаре)
Харчы чэпчээн-чэпчээн баран, суолтатын сүтэрэн кэбиспитэ. Н. Заболоцкай
Ас-таҥас дэлэйдин, сыана чэпчээтин. И. Находкин
Атыыга уонна ырыынакка тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатыгар сыана чэпчээтэҕинэ оройуон уопсастыбаннаһын уопсай үлэлэрин, кыһамньыларын түмүгүн курдук көстөрө. ПИО ТС
5. көсп. Арыгы иһэн үөр-көт, холуочуй. ☉ Слегка опьянев, повеселеть
[Арыгыһыт] Истэҕинэ эрэ чэпчиир, Буллаҕына эрэ уоскуйар, Амсайдаҕына эрэ аһыыр буолла. А. Софронов
Бэйэтэ да чэпчээн олорор булчут, кураанахтаабыт арыгылаах куруускатын остуол кытыытыгар ууран, күлэн ымаҥныы-ымаҥныы, быһаарда. Н. Борисов
Арыгыһыт киһи испит, «чэпчээбит» кэмигэр төһө да бэйэтин сир үрдүгэр саамай дьоллооҕунан ааҕыммытын иһин, дьиҥэр, сору-муҥу эҥээринэн тэлэ сылдьааччынан буолар. ПДИ КК
6. көсп. Уруккугунааҕар ордук, арыыйда үчүгэй туруктаах буол, үтүөрэн ис (доруобуйаны этэргэ). ☉ Становиться лучше, пойти на улучшение (о здоровье)
[Быраас] ыарыһах тэмпэрэтиирэтин кэмнии-кэмнии, ыарыы чэпчээн дуу, ыараан дуу иһэрин быһаарар. «Кыым»
Ньукууну оройуон балыыһатыгар илдьибиттэрэ быданнаабыт. Арыыйда чэпчээбит курдук кэпсииллэр. А. Кривошапкин (тылб.)