сагдьай диэнтэн б. тэҥ. көстүү. [Бохсоҕоллой Боотур] Өһөхтөөх хаана үлүннэ, Өһөгөйдөөх дьүһүннэннэ, Улаат-кулаат тутунна, Уһугунан дуксунна, Сабыта биэрбэхтээн Саҥаран-иҥэрэн Сагдьаҥалыы турдаҕа… П. Ойуунускай

кулаа диэнтэн холб. туһ. Кумааҕыга кум-хам угуллубут, Куул курдук суумкатынан Кулаһан киирэн барда. Р. Баҕатаайыскай
Үйэттэн үйэҕэ охсуһан, Уотунан, кутаанан кулаһан, Өктөөп күнүгэр үрэйбиппит, Өлүү суордарын өһөрбүппүт. С. Васильев

силлээ диэнтэн холб. туһ. Сирэйгэ силлэспитинэн, Хаардаах харыйа саҕа Халаат-кулаат Тимир суорун киһи Чиккэс гына түстэ… П. Ойуунускай
[Саһыллаах Бөрө] инньэ диэн сирэйгэ силлэһэн баран, арахсан хаалаллар. Саха ост. I

кулупаайдаа диэнтэн бэй
туһ. Эрдэлиир Миитэрэй өр гыммата, сүүрэн кулупаайданан тиийэн кэллэ. Амма Аччыгыйа
Барылыы оргуйар сүүрүккэ Бар гына түстүлэр да, Кулаан-сабаан харбаан, Кулупаайданан бардылар. Р. Баҕатаайыскай
Үөстэн тыа диэки харбаан кулупаайданан иһэр оҕотун диэки күлүм аллайбытынан көрөн турар. «ХС»

даҕ., кэпс. Ыарахан сыаналаах, элбэх суумалаах. ☉ Драгоценный, дорогостоящий
Бу кэнниттэн Куустаах сыаналаах Кулуон тимэҕинэн Куолайын куустарда. Өксөкүлээх Өлөксөй
△ Олус бөдөҥ, наһаа улахан, кэлим. ☉ Весьма крупный, очень большой, цельный
Күтүр таастары күүркэнньиктээн Күдэн оҥорон, Куустаах таастары куруппалаан кумах оҥорон Киллэрэн биэрбиттэрэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тохтообоппут, үлэ салгыы бара турар. Куустаах өттүн сайын тутар этэрээт кэлэрэ буоллар, бүтэриэх-оһоруох этибит. «Кыым»

1. аат.
2. Элбэх ардахтаах, инчэҕэй, сииктээх күн-дьыл. ☉ Сырость, промозглость; дождливая погода
   Бу былыттаах, силбик күн хаастар алларанан көтөллөр. Н. Габышев
   Самыыр күүскэ түспүтэ. Улахан силбик буолбута. АХС
3. Маска-окко олорон хаалбыт ардахсамыыр инчэҕэйэ, сиигэ. ☉ Сырость, влага на растениях (от дождя, росы)
   Оттор-мастар сэбирдэхтэриттэн, лабааларыттан силбик ибис-инчэҕэйинэн хаарыйбахтыыр. Е. Неймохов
   Сииги, силбиги кэһэн, Ким эрэ суола барбыт. Баал Хабырыыс
   Хахыйахтар силбиктэрин маһынан кулуу-кулуу …… оҕонньорум субу барыгылдьыйан кэлбитэ. Хомус
4. даҕ. суолт. Инчэҕэй, элбэх ардахтаах (күн-дьыл туһунан). ☉ Сырой, дождливый, промозглый (о погоде)
   Киһини этин сааһын сайа охсор курас тыаллаах, тымныы, силбик күһүн тиийэн кэлэр. Н. Якутскай
   Биир силбик күн, Арҕаа Украина биир кыра куоратын аттыгар миинэҕэ уллуҥахпын быһа тэптэрбитим. С. Никифоров
   Ким эрэ чуор куолаһа: «Куйаас күн, силбик күн киэҥ тайҕа түҥ маарын хоно-тура кэрийэбит», — диэн ыллаабытынан барар. ДФС КК
   ср. каракалп. силпи ‘изморось (мелкий дождь)’

туохт.
1. Кими эмэ тобуктарыгар туруор. ☉ Ставить кого-л. на колени
Маарыйаны харытыттан сиэтэн аҕалан Хабдьы иннигэр тобуктатар. Н. Неустроев
[Аҕабыыт] оҕо кулгааҕын мускуйар, тобуктатар, түүҥҥэ диэри иччитэх кылааска хаайар. Амма Аччыгыйа
2. кэпс. Кими эмэ баһый, кыаҕын ыл. ☉ Подчинить, покорить кого-что-л.. Уһуктаах Сэмэн үс дойдуну тобуктатан, көлөһүннээн …… байбыт киһи. Саха сэһ
1977
Муора арыыта дойдулаах Дьоппуон баайын сэриитин Тоҕута кулаан тобуктаппыта. С. Зверев

I
аат. Аһы-үөлү, араас табаары атыылыыр эргиэн тэрилтэтэ. ☉ Магазин
Ас-үөл маҕаһыына.  Бу кинигэ маҕаһыыҥҥа тахсыбытыгар оҕолор сырсыакалаһыы бөҕө буолбуттара. Бэрт үгүс оҕо матан хаалбыт этэ. Амма Аччыгыйа
Кыргыттар маҕаһыыннары кэрийэн кэлэн, аһаансиэн, таҥас-сап уларытан холкуос кулуу бугар бырааһынньыгы атаара сус гынан хаалбыттар. В. Яковлев
II
аат. Бэстилиэти, аптамааты, эбэтэр сааны иитэргэ ботуруон нары сааһылаан угар уйа. ☉ Коробка для патронов в огнестрельном оружии, магазин
«О, Мишка!» — кини бэрт чу гас билсиилээҕин аатын истэн үөрбүттүү, аптамаатын маҕаһыыныгар б отуруону симэ-симэ, саҥа аллайбыта. Д а л а н. [ Куоратчыттар] сааларын маҕаһыынын куобах нэгинэн суулаан айаҥҥа турарга бэлэм буоллулар. П. Филиппов

туохт., кэпс. Тугу эмэ тугунан эмэ үрүт-үөһэ харса суох кулаа эбэтэр туохха эмэ саба охсуолаа. ☉ Бить, колотить, сбивать кого-что-л. чем-л. «Бу туох ааттаах бултаах сирэй, доҕоор? Дьоҕойон өлөөрү гыннаҕым дуу?» — диэн саһылын тииккэ үлтү сабаата. П. Ойуунускай
Бэл диэтэр, эһэни бэйэтин Сабырҕаҕыттан ылан Сахсыйа түһэн баран, Маска сабаан Баһын хампарытар Алдьархайдаах күүстээх. Р. Баҕатаайыскай
[Уйбаан] кэтэ сылдьар хомуһуолун уста биэрэр да уоту сабаабытынан барар. Р. Кулаковскай
Матаһыйбыт суон дьахтар, суолга уунутары тахсан, Хаппытыаны кураанах сарт тымтайынан түбэһиэх сабаата. А. Сыромятникова
ср. др.-тюрк. сапы ‘махать, трясти’, тюрк., монг. саба ‘бить, колотить, хлестать’

с. 1. сарын; нести что-нибудь на плече санныгар сүгэн илт; 2. тех. * сарын, *сие; # плечо к плечу или плечом к плечу сарын сарынтан өйөһөн; с плеч долой дьэ босхолон-нум, дьэ үөһэ тыынным; с плеча 1) (наотмашь) кулаан, кулаан-сабаан; 2) (сразу, без размышлений) санаабычча; не по плечу кыаҕы таһынан.