и. д. от куомуннас =.

куомуннас диэнтэн хай
аата. Бииктэр диэн үөрэхтээх, үөн өйдөөх киһи буоллаҕа дии. Ама, дьонун кытта биллибэтинэн-көстүбэтинэн сибээстэһии, куомуннаһыы бөҕө буолуо ээ. Л. Попов
Ыраахтааҕы администрацията уонна саха тойотторо биир куомуннаһыылара үлэлээн иитиллэр дьоҥҥо ханнык да үчүгэйи аҕалбатаҕа. БИГ ӨҮөС

туохт., кэпс. Туохха эмэ кигис, куомуннас (хас да эбэтэр үгүс киһини этэргэ). ☉ Сбиваться в шайку. Саайкалаһа-саайкалаһа дьону кырбыыгыт

дьүһ. туохт. Дьоһумсуйа-киэбирэ тутун. ☉ Вести себя высокомерно, важничать
Үптээх дьон буоланнар, киин сир бэртэрин кытта куомуннаһан куодарыһаллар, тойон буолан тоспороҥноһоллор. БВВ ӨУоӨ

с. кыттыһыы, куомуннаһыы (куһаҕаны, буруйу оҥорууга).

туттул. сыһыан холб. Кэпсэтээччи этиитин кытта сөбүлэһэн, туох эмэ буолуон сөптөөҕүн эрэмньилээхтик сэрэйиини көрдөрөр. ☉ Выражает предположение о возможности высказанной собеседником мысли с оттенком согласия (возможно, вполне возможно). Буолуо-буолуо, кини оннук киһи. Буолуо-буолуо, куомуннаһалларын быраап оҥостон, олус үүнэ-тэһиинэ суох баран олороллор
□ Буолуо-буолуо
Массыанньык диэтэҕиҥ. В. Ойуурускай

сыһ. Туохха эмэ сөп түбэһиннэрэн, сөп түбэһэр майгыннаахтык. ☉ Соответственно чему-л., похоже на что-л., примерно как
Батурин билигин кэпсэтиини ньымааттаһар хабааннаахтык ыытар баҕалаах. В. Яковлев
Кэлин хардарсарга турунан эрэр быһыылаах, оннук хабааннаахтык миэхэ этэн аһарбыттаах. Р. Баҕатаайыскай
Кини ол курдук сибигинэйэн, куомуннаһар хабааннаахтык кичэйэн эттэ. М. Тимофеев

1. кигис диэнтэн хай. аата. Биһиги ханнык баҕарар хоноһо туох дьикти сэһэннээҕин истэн тэйэр үгэстээхпит. Онон бу да сырыыга Уһаарба Уйбааны кэпсэтэргэ киксии улахан. И. Федосеев
   Биһиги, киксиибит быһыытынан, таһы малыйбыт курдук, суол ааныттан ыла суланан киириэхтээхпит. «ХС»
2. Кими-тугу эмэ утары тэриллибит куомуннаһыы. ☉ Заговор против кого-чего-л.
   Кистэлэҥ сүбэнэн Кэмэ суох элбэх Киксиилэр тэриллибиттэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Мэркииттэр өрө туруулара, Найманнар арыыччаттан тохтотуллубут киксиилэрэ …… барыта биири этэр. Н. Лугинов

туохт. Биир бөлөххө холбос, бииргэ түмүс. ☉ Объединяться в группу, собираться вместе
Краснодоҥҥа тутуу-хабыы саҕаламмыта. Ол бириэмэҕэ Кошевой, бөлөхтөспөккө, фронт линиятын биир-биир туоруохха диэн тиһэх бирикээһин биэрбитэ. «Кыым»
Оскуола томторо кууран, бар дьон таһырдьа, бөлөхтөһөн олорон, кэлэр сайыннааҕы кэскиллэрин кэпсэтэллэр. Амма Аччыгыйа
Бүрү-бүттүүн мунньустан Бөлөхтөһөн, тардыһан, Үөрүүлэрдээх үбүлүөй Үҥкүүтүнэн күөрэһиҥ. Нор. ырыаһ.
△ Кэлэктиип интэриэһиттэн туораан, бэйэ эрэ интэриэһин көмүскүүр бөлөххө холбос, бөлөхтө тэрин. ☉ Объединяться в отдельные группы, преследующие свои групповые интересы в ущерб коллективным, практиковать групповщину
Кыра ычалаах дьоннор куттаҕастар, ол иһин бөлөхтөһөллөр, куомуннаһаллар. ПБН КДьСО. Тэҥн. чөмөхтөс

аат. Ынах сүөһү уонна сорох кыыллар моонньуларын аннынааҕы намылыйа сылдьар тириилэрэ. ☉ Под грудок у рогатого скота и у некоторых животных. Оҕус моонньоҕо. Атыыр таба моонньоҕо
♦ Хос моонньох сөбүлээб. — к имиэ хэ эмэ куомуннаһааччы. ☉ Прислужник, приспешник
Ол миигин сиилии олорор Өн дүрүүс Уйбаан хос моонньоҕо. А. Софронов
Мин бэйэм чааһым батталлаах баайдары, кинилэр хос моонньохторун букатын итэҕэйбэппин. Н. Якутскай
Сор туохап кулуба истиҥ уола, хос моон ньоҕо Сиидэркэ этэ. А. Сыромятникова
◊ Ат моонньоҕо эргэр. — былыргы сүктэр кыыс атын моонньугар кэтэрдиллэр үрүҥ көмүс киэргэлэ. ☉ Серебряное украшение для узды лошади, верхом на которой невеста обычно выезжает на свадьбу.
ср. казах. мойнак, кирг. мойнох ‘шкура шеи; шейная кожа верблюда’, хак. мончах ‘ожерелье из бус’