послелог, упр. осн. и вин. п. через, сквозь; туман курдары сквозь туман; эркини курдары аанньа иһиллибэт через стену плохо слышно.

I подр. звуку, возникающему при осыпании, обрушивании твёрдых частиц; кур гын = с шумом обрушиться; сыыр хааһа сууллан кур гына түстэ край обрыва вдруг с шумом обвалился.
II пояс; ремень; кушак; солко кур шёлковый пояс; саллаат кура солдатский ремень.
III 1) старый, залежалый; кур уҥуох старая, высохшая кость; кур табаар залежалый товар; 2) прошлогодний, припасённый впрок; кур от прошлогоднее сено; кур оҕус бык, откормленный за год или за несколько лет (для убоя); кур бэйэтэ кубулуйбатах погов. его прошлогодний вид не изменился (т. е. он с годами не меняется).

сыһ. Тугу эмэ дьөлө, нөҥүө ааһардыы, уҥуор тахсардыы (ас, оҕус). ☉ Насквозь (проткнуть, пробить). Сүүрбэлээх тоһоҕонон хаптаһыны курдары саайда
2. Көнөтүк, быһа (бар). ☉ Напрямик, прямо (идти). Пиэрмэҕэ тыанан курдары барда
3. Уһун кэмҥэ (хол., хас эмэ суукканы быһа) тохтообокко (үксүгэр ардах түһэрин туһунан). ☉ В течение долгого времени (напр., нескольких суток), беспрерывно (идти — обычно о дожде). Бөтүрүөп ардаҕа үс суукканы курдары түстэ
4. Бу баар курдук, өтө (бил, көр). ☉ Насквозь (знать, видеть)
Таҥара курдары билэр тугу саныырбытын. ПЭК СЯЯ
♦ Курдары тартар көр курдаттыы
Сүрэҕим ийэ буоругар Мээр курдары тартарар. С. Данилов

I
аат. Киһи синньигэс биилинэн таҥас таһынан баанар, тимэхтэнэр тирии, таҥас балаһата, лиэнтэтэ. ☉ Пояс, ремень
Тогойкин наһаа тото-хана аһаабыт киһи курдук туттан, сонун көннөрүннэ, курун оҥоһунна. Амма Аччыгыйа
Кыһыҥҥы суол хатыс куру субуйбуттуу, сыыйыллан, кинини сиэтэн иһэргэ дылы. М. Доҕордуурап
◊ Кур тыла — кур киһи биилигэр сөптөөх буоларыгар анаан кур хайаҕаһыгар киирэн хатыыр чорбоҕор тимир. ☉ Язычок пряжки
Эргэ эра үйэтин саҕана кыһыл көмүстэн кутуллубут кур тылыгар биһиги олоҥхобут сюжетыгар хабааннаах ойуу оҥоһуллубут. Эрчимэн
тюрк. кур.
II
даҕ.
1. Эргэ, ааспыт сыллааҕы. ☉ Прошлогодний, старый, лежалый, несвежий
Айдар, ыскамыайкаҕа сыстыбыт былырыыҥҥы кур сэбирдэҕи, көмнөҕү бэрчээккитинэн сотон, иккиэн сэргэстэһэ олордулар. Н. Лугинов
Хочо арҕаа хордоҕоһугар биэрэстэнэн төгүрүктээх түөрт үүт бүтэйдээх күрүөҕэ кур оттор, хайа курдук, кэккэлээн кубарыйан көстөллөр. М. Доҕордуурап
ср. монг. хур ‘прошлогодний’
III
даҕ. Анаан уотуллубут (сүөһү, оҕус). ☉ Откормленный (напр., бык)
Албын бааһынай биир кур оҕустаах. Суорун Омоллоон
Икки байтаһын ынаҕы, үс кур оҕуһу өлөрөн, ыһыах-уруу тэрийбиттэр. Н. Якутскай
казах., кирг. кур ‘жирный, упитанный, откормленный (о лошади)’
IV
тыаһы үт. т. Туох эмэ кытаанах эттик үлтүрүйэн, бытарыйан тохтуутун тыаһа. ☉ Подражание звуку, возникающему при осыпании, обрушении мелких частиц твердого тела.

туохт. Үөһэттэн быстан тохтон түс. ☉ Обрушиться, падать сверху с шумом
Куустуспутунан кур гына түстүлэр, Кулан дьэллик майгыланан Кумахтаспытынан бардылар. П. Ойуунускай
Овсяников долгууса сыарҕалыын, кэннигэр олорор уоллуун, атыныын хаспахха кур гынан хаалбыта. И. Тургенев (тылб.)

тыаһы үт. т. Туох эмэ ыарахан эттик тыастаахтык түргэнник ууга түһүүтүн үтүктүү тыаһа. ☉ Подражание звуку падения массивного предмета в воду
Ол курдук аллара куугунаан ууга кур-бар түстүбүт. М. Пришвин (тылб.)

туохт. Эмискэ тыастаахтык ууга түс. ☉ С шумом шлепнуться в воду
Дьон ууга кур-бар гына түстүлэр. Н. Якутскай
Ынах муустаах ууга ойоҕоһугар тиийэ соҕотохто курбар гына түһээт, чачайан тохтуу түстэ. Н. Заболоцкай

тыаһы үт. т. Туруйа хаһыыта, турууктааһына. ☉ Подражание курлыканию журавля
Үүт туман быыһыттан туруйа элиэтии, Үөһэттэн, ыраахтан Турууктуур: «кур-лии». А. Бродников

тыаһы үт. т. Туох эмэ үлтүркэйи алдьатыы тыаһа. ☉ Подражание звуку, возникающему при раздавливании чего-л. очень сухого и хрупкого
Куруҥ тыаһа кучу оту Кур-хар үктүүр Курдук тугуй? К. Туйаарыскай
Бэйэтэ буоллаҕына хаас этин арыыга былыыбылыы хабыалаһа, уҥуоҕун кур-хар ыстыырын эрэ истиэхпит. Д. Фурманов (тылб.)

тыаһы үт. т. Туох эмэ кытаанах аһы, хаппыты хампы ыстыырга тахсар тыас. ☉ Звук, возникающий при разжёвывании твёрдой или засохшей еды (сухарей, овощей и др., а также костей — хищниками), хруст, треск
Куоска обургу ойон турда, Харбаан ылла, хар-кур сиэн кэбистэ. П. Ойуунускай
Чубуку Дьэкиим уонна Сааска, луугу хар-кур ыстыы-ыстыы, эмпэни таҥнары сырсан түспүттэрэ. Д. Таас
[Кулут — ыт аата] сылаас хабдьылар төбөлөрүн, атахтарын быраҕан биэрдэҕинэ, аҕыйахта хар-кур ыстаан, дьүккүлдьүтэн кэбиһэр. СЮ ЫБ

a. arid, dry, stale, old; куруй= v. to become stale

n. belt, strap