гл
кыайар

гл.
кыайар (кыай) , хотор (хот)
(процесс ) кыайан эрэр, хотон эрэр

көр уоспа
Биирдэ саас, күн уһаан эрдэҕинэ, буоспаны утары быһыы быһааччы кэлбитэ. Эрилик Эристиин
Бэйэтэ алҕаһаан биэрбитинэн сылтанан, кыайыах кыайбыта кинини: Силип хара буоспаттан өлбүтэ. Күннүк Уурастыырап
Дьүкээбиллэр дьэ ол курдук аатыран-аарыгыран олордохторуна, буоспа ыарыы турбут. ГИП КДь

даҕ. Соруйтарбакка, көрдөһүннэрбэккэ, бэйэтэ санаатынан көмөлөһөр (үксүн оҕо туһунан). ☉ Услужливый, готовый к услугам
Төрөппүт оҕотун кыра сааһыттан көмөлөһүмтүө гына ииттэҕинэ, оннук оҕо үлэттэн сүрэҕэлдьээччитэ суох; хата ким тугу гынар да, кыайдын-кыайбатын барытыгар көмөлөһө сатыыр. ЧКС ОДьИи

(КЫАЙАРБЫНАН, КЫАЙАРЫНАН) сыһ. Төһө кыаҕыҥ баарынан. ☉ По мере сил, возможностей, насколько возможно
Бу курдук эттээн-астаан, тэлгэтэн кэбиһэн баран, эт бөҕөнү кыайыахтарынан сүгэн, дьиэлэригэр бардылар. Эрилик Эристиин
Төһөнү кыайаргынан бул, аҕал. Үс-түөрт да буоллун, сүүрбэлии да буоллун. С. Ефремов
Ээ, оттон кыайарбынан оттоно сатаатым ээ… Аҕыйах сүөһүгэ баран. Күндэ
Мин төһө күүһүм кыайарынан тохтоон, толкуйдуу-толкуйдуу эппиэттээн истим. А. Бэрияк

сов., одерживать несов. что: одержать победу кыай, кыайан таҕыс; одержать верх үрдүкү буол, баһый.

сов. с неопр. кыай, кыайан оҥор; я не смог понять мин кыайан өйдөөбөтүм.

сов. с неопр. кыай, кыайан оҥор; он не сумел ответить кини кыайан эппиэттээ-бэтэ.

туохт. Кими, тугу эмэ сабырыйар сууһарар курдук кыай, кыайа тут. ☉ Одерживать победу над кемчем-л. в чём-л., одолевать кого-л., выигрывать у кого-л. [Микиитэ] Аан дойду баайдара бары да көмөлөөн оччо хотуппат, наһаа күүстээх, олус өйдөөх киһилэрэ буолбут үһү. Амма Аччыгыйа
Мин хаһыытыы түһэн бараммын, туора ойдум. Ол кэмҥэ Уйбара сүгэнэн хоҥорууга сырбатта. Улаханнык хотуппата, ол эрээри хаана аан модьоҕотугар бырдаҥалаата. И. Федосеев

сыһ.
1. Кыынньыыр, киҥниир курдук, абалаахтык (киһи киһиэхэ сыһыаныгар). ☉ Раздражающе, язвительно, обидно для кого-л.
Бу тыл Бурхалейга сүрдээх кыһыылаахтык иһилиннэ буолан баран, ону аахса турар бириэмэ суох этэ. Эрилик Эристиин
— Ол эн хантан ылбыт баскыһыанньаҕыный? — ким эрэ кыһыылаахтык күлэр. И. Данилов
2. Кыл мүччү (кыай, сүүй); төрүт кыранан (хол., кыайтар, хаал эҥин). ☉ На чуть-чуть (опередить, выиграть); досадно (проиграть)
[Уот Уһутаакы:] Кыайарын кыайдыҥ да Кыһыылаахтык кыайдыҥ, Хоторун хоттуҥ да Хомолтолоохтук хоттуҥ. П. Ойуунускай
Хара тыа маанылааҕар — саһылга Чолбон бааттаахтык түбэһэн баран, кыһыылаахтык мэлийбитэ. И. Федосеев

1. аат. Сүөһү, киһи көп этэ. ☉ Мясо без костей, мякоть
   Сарсыныгар, эттэрин куҥ өттүн кэмчилээн быстахостох миэстэлэрин буһардылар. Болот Боотур
   Кинилэр барыларын кыһыл куҥнарын түрмэ кытаанах режимэ дьукку кыһыйан ылбыта. Эрилик Эристиин
2. даҕ. суолт. Мөлтөөбүт, күүһэ суох буолбут. ☉ Немощный
   Оо, сордоох-муҥнаах лезгиммин, Ырай илдьитэ буолуом дуо мин? Куҥ илиибинэн хаһан кэлэммин Бу кырыыһы халбарытыам дуо? К. Хетагуров (тылб.)
   ♦ Куҥ буол — охсор охсон эбэтэр олус эстэ сылайан тугу да кыайбат, кыайан туппат буол. ☉ Утратить полностью или частично способность двигаться (от слабости или болезни)
   Ол бириэмэҕэ мин ыксаан, илиилэрим улам куҥ буолан, сигэ быабын ыһыктан барбытым. Н. Заболоцкай
   Хараҥа балаҕантан Айанньыт илиитинэн тайахтанан, икки куҥ буолбут атаҕын сыһан тахсыбыта. И. Данилов
   ◊ Хаппар куҥ — киһи, сүөһү буутун ис өттүнээҕи куҥа. ☉ Внутренняя мягкая мышца бедра
   [Атым] Хаһааларбар баайаммын Хампа солко отунан хатаҕалааммын. Хатыс быа кыайбатынан Хаппар куҥун хаҥаппытым этэ. Саха нар. ыр. III
   ср. др.-тюрк., тюрк. коҥ, куҥ ‘мышцы, мясо без костей, толстое мясо на бедрах’