сыһ. Сиэрэй соҕус. ☉ Сероватый
Сотору бартыбыал кыбыныылаах, …… сиэрэйдиҥи киитэллээх киһи киирэн кэллэ. С. Федотов. Маннык [сыалаах тириилээх] сирэй үксүгэр сиэрэйдиҥи өҥнөөх …… буолар. Туһалаах с.

хордуоҥка диэн курдук
Биирдэрэ папка кыбыныылаах, иккиһэ түөрт кырыылаах хороҕор хордуон тутуурдаах. Н. Заболоцкай
Үүнээйилэри хомуйарга …… хаһыат толору лииһин аҕыс гыммыттан биирин саҕа гына бөҕө хордуонтан эбэтэр паньыараттан оҥороллор. СМН АҮө

аат. Кыра туос иһит. ☉ Маленькое берестяное лукошко
Таһырдьаттан быдараах кыбыныылаах биир дьахтар киирэн кэллэ. Н. Неустроев
Ньаалбаанынан үүйүллүбүт аҕыйах чааскы, кытыйалар, мээрэй, быдараах көстөллөр. Р. Кулаковскай
Ийэм илиититтэн ынах ыыр, уу баһар ыаҕайалар, үүт кутар чабычахтар, быдараахтар, матааччах уо. д. а. оһуорданан-бичиктэнэн тахсаллара. ПДА СС. Тэҥн. бырыдах

даҕ. Төбөтүн иҥнэри тутта сылдьар, биир өттүгэр иҥнэччи соҕус түспүт (киһи, харамай туһунан). ☉ Со склоненной набок головой, скривившийся набок (о человеке, животном)
Даркин кыҥнаҕар төбөтүнэн дьүккүк гына сиэлийэн кэбистэ, тыаһа суохтук аллара ыстанан түстэ уонна көрүдүөр устун сүгүллэҥнии турда. Амма Аччыгыйа
Эһэ тириитэ кыбыныылаах кыҥнаҕар киһини ситэ баттаан ыллым. Н. Заболоцкай

дьүһ. туохт. Кыра-кыратык атыллаан (ойуолаан) инниҥ диэки сыҕарыҥнаан ис. ☉ Частыми шажками (прыжками) медленно двигаться вперёд
Биир куобах хайыһар суолун кыйа ньохоохтоон ааспыт. Н. Якутскай
Кээтиис ону [үүтүн] харбаата уонна дьиэ диэки ньохоохтоото. Айталын
[Максимов] эргэ хаптаһын кыбыныылаах, сүгэ тутуурдаах …… дьиэтин диэки ньохоохтуу турда. «ХС»

даҕ., поэт. Илгэлээх, быйаҥнаах. ☉ Несущий благо, радость, благодатный (напр., о весне)
Чурустуура куҥнаахпын Торолутар доҕуһуоллаах, Чарааһаабыт хаһалаахпын Хаҥаталыыр сайбарыыннаах Сайыҥҥыбыт барахсан Сыдьаайбалыы арылынна. С. Зверев
△ Күндү кэһиилээх, күндү кэһии тутуурдаах. ☉ Имеющий, преподносящий дорогие подарки
[Сонордьут] бырааһынньыкка диэри аны хас да күн тиргиччи тыаҕа хаамыа уонна дьэ кылааннаах түүлээх кырынаас кыбыныылаах, …… бэдэр бэлэхтээх, саһыл сайбарыыннаах кыайан-хотон ытынаан өтөхтөрүгэр төннүөхтэрэ. «Кыым»

туохт.
1. Сурааһын курдук быһыта киирбит былларыттаҕастаах буол (сирэйи этэргэ). ☉ Собираться крупными, грубыми складками, буграми (о лице)
Ити икки ардыгар тор курдук бытыктаах, быһыччы көрбүт харахтаах, ымырыттыбыт суотчут иннибинэн кумааҕы кыбыныылаах кэлэн остуолугар ааста. В. Чиряев
2
көр ымытын. Роман кэнники тыллары мичээрдии-мичээрдии этэр, ол эрээри Рустам ымырыттыбат даҕаны. У. Нуолур
«Ыксаабат, ымырыттыбат киһи, хата, бу баар!» — Каган Ымычаан диэки хатыылаахтык көрдө. «ХС»

сыһ. Сыыһа-халты, түбэһиэх. ☉ Чуть-чуть, едва; вскользь
Хата, тыыннаах хаалар быатыгар, эһэ саҕынньах бүтэй халтымүлтү убахтаабыт. В. Протодьяконов
«Көҥүлүҥ», — диэтэ Бакыров, кини диэки халты-мүлтү көрөн баран. П. Аввакумов
◊ Халты-мүлтү тэбин — халты тэбин диэн курдук (көр тэбин)
Толоон устун өр халты-мүлтү тэбинэн иһэн, тыаҕа тиийэн иҥнэ биэрдэ. Амма Аччыгыйа
Харчы кыбыныылаах хаппараал Халты-мүлтү тэбинэрэ. С. Васильев
ср. п.-монг. халту-мүлтү, маньчж. калту-мулту ‘чуть-чуть, едва не, почти что’

1. аат. Ото-маһа суох, сыгынньах дьаргыл таас хайа, оннук сис хайа үрдэ. ☉ Скала, лишенная растительности; голая поверхность каменной гряды
   Адаардаах арҕастаах таас дьааҥы анныгар, Аргыардаах Аммаҕа, мууһурбут буоругар Хааннарым тохтоннор мин өлөн эрэбин. П. Ойуунускай
   Хотой таас дьааҥы чабырҕайыгар тахсан далларыс гына олоро түспүт. Амма Аччыгыйа
   Дьааҥылар тараҕай сүүстэрэ күн уотугар сымнаан, тиритэн-хорутан, үрдүлэрэ күдэннирэн, оргууй буруолуу олорбуттара. Н. Заболоцкай
   Саха дьоно туох да үүммэт, сыгынньах таас хайаны дьааҥы диэн ааттыыбыт. Багдарыын Сүлбэ
2. даҕ. суолт. Ото-маһа суох сыгынньах, дьаргыл таас. ☉ Каменистый, скалистый, лишенный растительности
   Туруук дьааҥы дурдалаах, Кырса, саһыл кыбыныылаах холкуос кыыһа Долгунча. Күннүк Уурастыырап
   Таас дьааҥы хайалары хампарытан Сир баайын көдьүүскэ күөрэттибит. С. Зверев
   ◊ Дьааҥы бочугураһа - барабыайдар этэрээттэригэр киирсэр кугастыҥы эриэн дьүһүннээх, төбөтүгэр көҕүллээх тыаҕа олохтоох обургу чыычаах. ☉ Птица отряда воробьиных с пестрым коричневым оперением, хохолком на голове, свиристель
   «Бүлүү тардыытын көтөрдөрө» диэн кинигэтигэр дьааҥы бочугураһын баттахтаах чыычаах диэн ааттыылларын бэлиэтээбит. АБН ПВБ
   эвенк. йаҥ, дьаҥ

сыһ.
1. Чуолкай билбэккэ эрэ, таайан, сэрэйэн. ☉ Вообще; огульно; наугад, слепо, вслепую. Бүтэйдии эрэн. Бүтэйдии итэҕэй. Бүтэйдии балый
□ Аргыылап иһигэр кыынньан баран, бүтэйдии иҥиэттэн кэбистэ: баайбыт барыта да күдэҥҥэ көттүн кыһаллыа суох быһыылаах. Софр. Данилов
Сибилигин Бадаайкыны өлөрөн тахсыбыт Тимир Саппыкы [киһи аата] ынырык дьүһүнэ-бодото Кириһээни хайдах эрэ бүтэйдии дьулаппыта. Д. Таас
Кынаттаах туус-маҥан атынан, Кытылбар көтүтэн ааһарын, Санааргыы, бүтэйдии сайыһа, Саҥата суох көрөн хаалабын. С. Данилов
2. Чуолкайа суохтук, туох эрэ курдат көстөр курдук, ыйдаҥаран көстөр курдук. ☉ Нечетко, неясно
Халлаан илин өттө бүтэйдии сырдаан эрэр. А. Софронов
Бу кыыс этэ-хаана суоҕа, хайдах эрэ бүтэйдии ыйдаҥаран көстөрө. Н. Якутскай
Бу бүтэйдии сырдаан туналыйар кэрэ туман сайҕаныа, күндү таастыы кылапаччыйар кырыа хаар ууллуо. Н. Лугинов
3. Хайыппакка, алдьаппакка, бүтүннүү (хол., куобах о. д. а. тириитин сүлүү туһунан). ☉ Целиком, не разрезая (напр., о снятии шкур животных)
Дьэллик биирдэ тыаттан ханан да сүлүллүбүт бэлиэтэ суох, бэйэтэ сылдьан эрэ, бүтэйдии уһуллан хаалбыт тирии кыбыныылаах эргиллибитэ. Н. Заболоцкай. Аата суох бухатыыр, эн төһө күүстээххин билиэхпин икки табата бул, кинилэр тириилэрин бүтэйдии ньылбы тардаар. Эвен фольк.