кыллаах диэнтэн нор
поэз. Кыһыл таллан таҥастаах, Кыллыыр хара баттахтаах, Кылардыыра харахтаах кыргыттар Кыйбаҥнаһан тахсаннар, кыллаахыйа ыаҕаска кырылаччы ыатылар. Күндэ

I несов. 1. что (отто) оҕус; косить траву оту оҕус; 2. кого, перен. (уничтожать) кырт, быс, бараа. - косить II несов. 1. что (делать косым) сөрүөһүннэр^- кыҥнат, хаанньат; 2. что, чем (скашивбнйь глаза) кырыыгынан көр, кынчай; 3. (ршгь косоглазым) кылардаа, олдьу-солдьу

сыһ., кэпс.
1. Олдьу, туора. ☉ Косо, криво (напр., кроить)
Кырынаас тириитин киэбэ көнө муннуктаах чараас мастан оҥоһуллар, кинини устарга дөбөҥ буолар гына хоһуойдуу быһыллыбыт икки чаастаах буолар. Булчуттарга к. Маҥнайгы олордуу эрээттэрин хоһуойдуу туора тарыыллар. ГСҮЦХ
2. Кылардыы, холбуу (көр). ☉ Косо (смотреть). Хоһуойдуу көрөр

даҕ.
1. Киэҥ, сырдык; киэҥник кылардыы көрөр (харах туһунан). ☉ Большие, выразительные; слегка косящие (о глазах)
Маныаха [бухатыыр охсубутугар] удаҕан икки алаҕар хараҕын биирдэ чыпчылыс гыннарбата. ПЭК ОНЛЯ III
Буспут дөлүһүөн сирэйдээх Малаанньа обургу маталдьыйа хааман иһэн, Кыһыллаайы алаҕар хараҕынан кынчарыйа түһэн ааста. Л. Попов
[Торбос аһыы туран] Алаҕар харахтанан, Ахчаҕар тирэхтэнэн, Күн сиригэр Күчүмэҕэйи умунна. С. Васильев
2. көсп., поэт. Киэҥ, сырдык, ис киирбэх (сир-дойду туһунан). ☉ Широкий, просторный и светлый (обычно о поляне)
Алаҕар алааһым бырастыы Аны мин көрбөппүн эйигин. А. Бродников

сыһ.
1. Көнө ньалҕаархай ньуурдаах гына; килэрийэн, килэйэн көстөр буола. ☉ Так, чтобы иметь ровную, гладкую поверхность; до блеска, до лоска
Уу иэнэ килэрчи тоҥон, кытааппыт курдук. Амма Аччыгыйа
Биир тымныы түүн …… уубут килэрчи тоҥон хаалбыта. Н. Якутскай
Үрэхтэр бастара килэрчи тоҥнулар. П. Ламутскай (тылб.)
2. көсп., кэпс. Олох, тамты. ☉ Совсем, полностью
[Мөрүөн оҕонньор] махталбаһыыба биэрэрин килэрчи умнан кэбистэ. Д. Таас
Ньиэгирдэр килэрчи кулуттуу балаһыанньалаахтара. В. Ленин (тылб.)
△ Бүтүннүү, төрдүттэн. ☉ Полностью, до самого основания, наголо
Киэҥ унаар хочо, хочо Килэрчи оттоммут. Эллэй
[Дмитрий Николаевич] килэрчи бириэйдэммит сэҥийэтин …… имэриммэхтээн ылаттыыр. Р. Баҕатаайыскай
Ньукулай Макаарап баттаҕа килэрчи кыргыллыбыт. ИИФ УС
3. көсп., кэпс. Мэлдьи. ☉ Постоянно
Эһиги, көрдөххүтүнэ, артыыс килэрчи бырааһынньык курдук олороро буолуо дии саныыгыт. «Кыым»
♦ <Мээнэнэн> килэрчи көр — иччитэ суоҕунан, тугу да өйдөөбөтөхтүү көр. ☉ Смотреть пустым, бессмысленным взглядом
Сэллик атыыһыт, мээнэнэн килэрчи көрө-көрө, …… силлээн унаарытар. Н. Лугинов
Бааса маҥнай ханна баарын билбэккэ, …… мээнэнэн килэрчи көрөн сытта. П. Чуукаар
Иирбит киһи дьиэгэнийбит, килэрчи көрбүт хараҕа субу баар буола түстэ. К. Симонов (тылб.)
◊ Килэрчи анньан — халҕаһалыы тоҕо солоон. ☉ Толпой, гурьбой, сплошной массой (двигаться)
Биэйэнньиэр куормалаах, кыһыл хаалтыстаах оҕолор килэрчи анньан иһэллэр. С. Федотов
Чоху бөҕө килэрчи анньан тимир суолу туораан эрэрэ. БК БК. Килэрчи көр — 1) чыпчылыйбакка, киэҥник көр. ☉ Смотреть широко раскрытыми глазами, не мигая
[Киһи] хараҕын килэрчи көрөн олорон боллурҕаата. Амма Аччыгыйа
Килэрчи көрбүт киһи саҥарда. Эрилик Эристиин
△ Хараххын муҥунан көр (куттанан, соһуйан). ☉ Вытаращить глаза (от испуга, от неожиданности)
Оҕонньор килэрчи көрбүтүнэн ууга …… мэлийэн хаалла. Болот Боотур
[Кэтириис хараҕын килэрчи көрөн баран:] Мин кэргэним даа?! С. Ефремов
Халҕан ис өттүттэн биир куттаммыт харах килэрчи көрөн турар. Л. Толстой (тылб.)
△ Кылардаан үрүҥүнэн көр. ☉ Скосив глаза, выставить белки
Хараҕын кылара бэргээбиккэ дылы буолла, үрүҥ өҥүргэһинэн эбии килэрчи көрдө. «ХС»; 2) хараххын симимэ, олох утуйума. ☉ Не сомкнуть глаз, не спать
[Маайыка:] утуйбакка, килэрчи көрөн сытан-сытан баран, утуйбута. А. Софронов
[Уйбаан] биирдэ да хараҕын быһа симпэккэ килэрчи көрөн сытта. Р. Кулаковскай; 3) көсп. Тугунан эмэ килэйэн көһүн. ☉ Блестеть, светиться (о гладкой поверхности чего-л.)
Дьиэ таас түннүктэринэн килэрчи көрөн кэбиһэр. М. Доҕордуурап
Истиэнэ куруутун үөл-дьүөл испиэскэнэн эрэ килэрчи көрөр. С. Федотов
Чалбах уулара түүнүн мууһунан килэрчи көрөр буоллулар. КН ПБ