кылыылаа диэнтэн холб. туһ. Бултаһар булдум миэнэ Букатын атын, Кылыылаһар кыылым миэнэ Кылбаҥ атын. С. Зверев

оппуотунай буор — төрөөбүт төрүт буор, дойду. ☉ Родная земля, родная сторона
Ононманан осхордоох, Ойуур, оһуор оттордоох, Отон, дьэдьэн уктардаах Оппуотунай буордартан. Күннүк Уурастыырап
Кытыан уга кытыы, Кылбаҥ ыраас хонуу, Оһуохайдыыр дуолбут, Оппуотунай буорбут — Сибэккилээх кырдал, Сирэм күөххэр айхал! П. Тобуруокап

I
көр киҥкил
Киҥкир ойуур көхсүгэр кэҕэ этэн чоргуйда. С. Васильев
[Кубалар] Талаһаллар киҥкир халлаан Таһаатыгар көҥүл-босхо …… Тайаара көтүөхтэрин. И. Федосеев
Киҥкир хара тыаларбыт Кылбаҥ куобах сонунан Кылбаарыччы таҥыннылар. П. Дмитриев
II
даҕ. Бүтэҥи, быһыттаҕас (саҥа). ☉ Глухая, отрывистая (о речи)
Оҕо ытыырын ортотугар, куһаҕан, киҥкир саҥа иһилиннэ. Н. Неустроев

даҕ., поэт. Чаҕылхай, киһи хараҕа саатар маҥан. ☉ Ослепительно белый, блестящий, яркий
Кылбараҥ халлаан кырсынан Кылыбыраан-сылыбыраан, Көрүөлээн көтөн иһэн Көҕөн көтөрү Көрө түстэ. А. Софронов
Саас ортолоох толуу дьахтар тараанан мөлбөйө, толору кылбараҥ маҥан харыта элэҥнии турар эбит. Д. Апросимов
Кылбараҥ, хаар өҥнөөх хабдьылар Кыыгыныы, тэлээрэ дайаллар. «Чолбон». Тэҥн. кылбаҕар, кылбаҥ, кылбар I

I
даҕ. Биир да сиринэн харата, мэҥэ суох ып-ыраас, маҥан. ☉ Белоснежный, ослепительно белый, чистый
Былыта суох ыраас, кылбар маҥан халлаан.  Кыргыһыыга туттар Сытыы кылбар кылааннаах, …… Оһоллоох ончохтоох, Өһүөннээх өргөстөөх …… Үөрбэ хаан үҥүүтүн Өрө дапсылыйда. П. Ядрихинскай. Тэҥн. кылбаҕар, кылбаҥ, кылбараҥ
II
даҕ., түөлбэ. Оҕолоноругар улаханнык ыалдьыбакка, чэпчэкитик быыһанар (дьахтар туһунан). ☉ Легко и быстро рожающая, разрешающаяся от бремени (о женщине). Кылбар дьахтар

даҕ.
1. Тохтоло суох хамсыыр, мөхсөр, үөмэхтэспит (биир сиргэ мустубут олус элбэх харамай туһунан). ☉ Кишмя кишащий, копошащийся (о множестве живых существ, сосредоточившихся огромной массой в одном месте)
Кыймаҥалас Кымырдаҕас Бииһин ууһа Бииргэ мустан Кылбаҥ ыраас Кырдал сиргэ Бары кыттан, Дьиэ-уот туттан, Үлэлииллэр, Эймэнэллэр. Л. Попов
Кыймаҥалас бөрө үөрүн Кыама суох кыдыйталыы …… Аарыма лөкөй турар. В. Миронов
2. Түргэнник эриллэҥниир. ☉ Извивающийся
Моллюскалар бигиир уорганнара ураты сайдыылаахтар: …… кыймаҥалас лабааларыгар истэр уонна охтубакка сылдьалларын хааччыйар уорганнара үгүс. ДьДьДь
[Мээчик курдук ыт оҕото] Күүһэ баарынан маргыйар, Көрүҥ, кутуруга кыймаҥалас. П. Ламутскай (тылб.)

даҕ. Туох да мэҥэ, харата суох хаар маҥан, сандаархай. ☉ Сияющий белизной, без единого пятнышка, яркий
Кыҥкынас куоластаах, Кырыыппалыы ырыалаах, Кынталлыбыт быһыылаах, Кылбаҕар дьүһүннээх Кыталыктыыр кыылым. Саха нар. ыр. I
Мап-мап маҥхаҕар Баай кыраай манньыата, Кып-кып кылбаҕар Кыраһам көмүһэ [таба туһунан]. Эллэй
Күһүҥҥү сылааһа кэхтэн эрэр сырдык күн уһуу сардаҥалара, саҥа сулламмыт, кыыс оҕо харытын курдук, кылбаҕар эттээх сэргэни кууһан ылан, ууруу-сыллыы тула көттүлэр. В. Титов. Тэҥн. кылбаҥ, кылбар I, кылбараҥ
♦ Кырса эрэ кылбаҕар, субата эрэ туртаҕар — тас дьүһүнүнэн эрэ үчүгэй, оттон ис дьиҥэ куһаҕан (киһи). ☉ Красив только снаружи, лишь внешне (о человеке). Көрдөххө кырсыҥ эрэ кылбаҕар, субаҥ эрэ туртаҕар. Саха фольк.

I
тыаһы үт. т. Ылтаһынтан, өстүөкүлэттэн оҥоһуллубут кыра эттиктэр бэйэ-бэйэлэригэр охсуллан тыаһыылларын курдук тыас. ☉ Звук, производимый стуком друг о друга мелких предметов из жести, стекла
Улуу ойуун Хаҥыл буурдуу Быыратта ойуоккалыыр. Кыҥкыр-лыҥкыр, Чылырчылыр Кыаһааннара кылырдыыр. В. Лебедев (тылб.)
II
1. даҕ. Кыҥкынас-лыҥкынас (куолас, саҥа туһунан). ☉ Звонкий, тонкий (о голосе)
Гитара, эн Кыҥкыр-лыҥкыр куоласкынан Кыталыкка дьүөрэҕин. А. Бродников
2. сыһ. суолт. Кыҥкыначчы-лыҥкыначчы (саҥар, ыллаа). ☉ Звонко, нежным звонким тонким голосом (петь)
Кылбаҥ маҥан кыталык …… кыҥкыр-лыҥкыр саҥаран, Кылбалдьыйа көппүтэ. М. Хара
Сотору соҕус буолаат, кыҥкыр-лыҥкыр ыллыы-ыллыы халлаантан сэттэ кыталык …… ырааһыйа ортотугар кэлэн кынтас гына олоро түстүлэр. Г. Угаров

I
тылыбырай диэнтэн холб. туһ. Тыа саҕатыгар, синньигэскээн тэтиҥнэр салгына да суохха сапсына, тыала да суохха тылыбыраһа турар сирдэригэр, тиийдилэр. Софр. Данилов
Хас да холууптар хайыы үйэ ол аһаҕаһы тула тылыбыраһа сылдьаллара. Ж. Верн (тылб.)
II
даҕ., кэпс.
1. Элбэх, түргэн саҥалаах. ☉ Быстро и много говорящий
Тылыбырас бэйэтэ Тыллыын-өстүүн мэлийбит, Сүүрэр-көтөр да этэ — Сөҥнүк хаамар, дьиппиэрбит. С. Руфов
△ Чэпчэки тыастаах. ☉ Производящий лёгкий шум
Дыргыл тирэхтэриҥ Тылыбырас тыастарынан, Кылбаҥ хоптолоруҥ Кыҥкыл саҥаларынан Эҕэрдэлии көрсөөр, Эбэм, Алланым! Урсун
2. Тохтоло суох тылыбырайа мөхсөр. ☉ Лихорадочно, безостановочно бьющийся, трепещущий
Бып-бырылас, тып-тылыбырас мундулары хаайбыт бастакы туутун төкүнүтэн таһаарда. Н. Босиков
Тыалы кытта тылыбырас, Сиккиэргэ эмиэ тэлибирэс Силигириир сириттэн быраҕыллыбыт Сэбирдэх хачыгырыы куура-хаппыт. П. Дмитриев

аат. Атахтаргар кэтэн баран, хаарынан уйдаран сылдьарга, сүүрэргэ аналлаах тумус өттө иэҕиилээх уһун хаптаҕай мас эбэтэр былаастык оҥоһук. ☉ Лыжи
Халысханнаах сыырдарбар Хайыһарбын салайдым, Ыраас кылбаҥ хаардарбар Ыллыы-туойа дьаарбайдым. П. Тобуруокап
Хайыһар кэтэр, Хаҥкы тэбэр Кэрэ күһүн Кэллэ бүгүн. Т. Сметанин
△ Оннук оҥоһугунан күрэхтэһэр спорт көрүҥэ. ☉ Вид спорта: бег на лыжах, соревнования по лыжам
Өнөр уола Черноградскай Борокуопай хайыһарга барыларыттан чорбойоро. КНЗ ОО
◊ Туут хайыһар көр туут
Оскуолаҕа киирэр сылыгар аҕата киниэхэ быыкаайык туут хайыһар оҥорон биэрбитэ. С. Никифоров
Абаҕата Ичээнэп оҕонньор оннооҕор бугуһуйбут кыыл таба үөрүн туут хайыһарынан ситэрэ. А. Кривошапкин (тылб.). Хайыһар суола — хайыһарынан сылдьарга аналлаах суол. ☉ След, накатанный лыжами, лыжный след, лыжня
Кини түстэ да — хайыһар суолугар иҥнэ биэрдэ. Амма Аччыгыйа
Кини кэнниттэн Эрбантей бэлэм хайыһар суолун устун тайаҕынан чиэстэнэн арычча хааман батыспытынан барда. Эрилик Эристиин
Эрдэ тиэстибит хайыһарым суола, кыраһа да баттаатар, көстөр. Н. Борисов. Хайыһар уктаһа түөлбэ. — тыаһа суох буоллун диэн хос кэтиллэр эһэ тириитинэн тигиллибит кылгас этэрбэс. ☉ Короткие торбаса из медвежьей шкуры, надеваемые поверх обуви для заглушения шагов. Булчут хайыһар уктаһын куурда уурда
ср. туркм. гаймак ‘скользить’, юкаг. кайсар ‘лыжи’