кылдьыгыраа диэнтэн дьаһ
туһ. Официант …… кытарымтыйа кылбаһыйар убаҕаһы бакаалларбытыгар кутан кылдьыгыратта. Софр. Данилов

сырбай диэнтэн хамс
көстүү. [Хаар] Эрийэн — мэниктээн сырбаһыйар, Дьиэрэҥкэй тэбэн кылбаһыйар. Дьуон Дьаҥылы

туохт. Туртайан, сырдаан көһүн. ☉ Белеть местами, поблескивать белизной
Аллара сииктээх аппаларга тирэхтэр сырдык субаларынан туртаһыйа кылбаһыйаллар. Софр. Данилов
Туртаһыйар үрүҥ чуоҕур Туллукчааным. А. Бродников
Туртаһыйа сардаҥарар хатыҥ чараҥнар, унаар нэлэһийэр налыы сыһыылар ортолорунан …… Амма барахсан устан кылбаарыйар. «ХС»

дьүһ. туохт. Өрүтэ ойуолаабакка биир кэмник сундулуччу хамнаа (уһун предмет туһунан). ☉ Стремительно, легко и ровно двигаться вперед (обычно о длинных предметах)
Борохуот аал кылбаһыйа Өрүс үөһүнэн дьондоһуйбут. В. Алданскай
Биир ыраас күн ИЛ Хонуу [бөһүөлэк аата] аэродромугар түһэн, сүүрэн дьондоһуйда. АНТ ДьҮС
Бэтэрээҥҥи тайах мин иннибэр дьондоһуйан кэллэ. «Кыым»

иһэрт диэнтэн атын
туһ. Сибиниэһинэн иһэрдиллибит, тимиринэн сииктэммит, алтанынан ардайдаммыт. ПЭК ОНЛЯ III
Икки атахтаах илиитинэн Иһэрдиллэн оҥоһуллубут …… Тимир турба устун Дириҥ буор түгэҕиттэн, Сир тымырын уута, Сирдьигинээн үөһэ тэптиҥ, Кыллыгырас кыраан уута, Кылбаһыйан, өрө тыктыҥ. С. Васильев
Кулут моонньугар: «Куоппатым наадатыгар миигин тут», - диэн суруктаах бүтэйдии иһэрдиллэр моойторугу кэтэрдэр буолбуттара. КФП БАаДИ

I
кыллыгыраа диэнтэн холб. туһ. Хабыс-хараҥа халлааҥҥа туруйалар хаһыытыыллар, дыллыктар кыллыгыраһаллар, хоҥордор хааҕынаһаллар уонна кус кынатын тыаһа куһугурайар. М. Шолохов (тылб.)
II
даҕ. Үрүт-үрдүгэр «кылк-кылк» диэн тыаһы таһааран сүүрүгүрэр. ☉ Журчащий, булькающий (о звуке)
Дириҥ буор түгэҕиттэн Сир тымырын уута Сирдьигинээн үөһэ тэптин, Кыллыгырас кыраан уута Кылбаһыйан, өрө тыктын. С. Васильев

туохт. Ууну тыастаахтык ыскайдаан, умсаахтана оонньоон сөтүөлээ. ☉ Купаться, шумно плескаясь, часто ныряя в воду
Куйаас күн аттыларынааҕы көлүччэҕэ сөтүөлээн, чомполон да чомполон буолаллар. И. Федосеев
Сөтүөлээһин баҕас ахсаан буолбат, тириттиҥ да сайылык чүөмпэтигэр чомполоноҕун. В. Башарин
Кылбаһыйа сүүрдэ сытар Таатта үрэхпитигэр киирэн сөтүөлээн чомполоно сылдьыбыппыт. «Кыым»

тыаһы үт. туохт.
1. Бэйэ-бэйэҕэр охсуллан кылыгыр тыаһы таһаар (үксүн тимиртэн оҥоһуктар тустарынан). ☉ Звякать, звенеть при ударе друг о друга (обычно о мелких металлических предметах)
Уһун, синньигэс байыаннай киһи мэтээлэ кылыгыраабытынан, саабылатын хаата олох маска охсуллубутунан ойон турда. Амма Аччыгыйа
Борохуот тумсуттан сыап тимирэ кылыгыраабытынан түһэн, дэгиэлээх тимир дьаакыр өрүс түгэҕэр дьөлө хатанна. И. Никифоров
Өйдүүбүн — Кыра чуораан кылыгыраан, Кылааска аан маҥнай киирбиппин. С. Васильев
2. Тохтообокко биир тэҥник, наҕыллык тыаһаан сүүрүгүр (үксүн кыра сүүрээн туһунан). ☉ Течь, струиться спокойно, ровно (обычно о ручейке)
Дьикти тыастаах устуруунам, Манньыттаххыан миигин, Сүүрэн кылыгырыыр ууга Эн дорҕооҥҥун тэҥниибин. Л. Попов
[Үрүйэчээн] Хочо устун, Хотоол ахсын Холдьугураа, Кылыһыйа, Кылбаһыйа Кылыгыраа. Д. Васильев. Сааскы халаан уутун сүүрдэр тыаһа кылыгырыыр. И. Бочкарев

аат.
1. Олорор сиргэ уурар, тэлгиир сымнаҕас тэллэх (хол., тирии, таҥас). ☉ Подстилка для сиденья (напр., из кожи, шкуры)
Уот иннигэр эһэ олбох уурдулар. П. Ойуунускай
Кээтии олбох уһугар сыҕарыс гынна. Софр. Данилов
Василий Иванович кэнники олбоххо кэккэлэһэ олорон иһэр. И. Егоров
△ Түү, сымнаҕас уйа. ☉ Гнездо (из пуха, перьев)
Тииҥ олбоҕун көбүтүнэр. И. Федосеев
Хоптолорго үлтүркэй тааһынан олбох оҥордулар. М. Доҕордуурап
2. түөлбэ. Өрүс, үрэх хаата, сүнньэ. ☉ Русло реки, речки
Үчүгэй үрэҕэ таас олбоҕор сүүрүгүрэн кылбаһыйар. Н. Заболоцкай
◊ Аас олбох этногр. — улаханнык ытыктанар ыалдьыкка анаан тэлгэнэр (хол., эһэ, үрүҥ сылгы тириитэ) олбох. ☉ Подстилка (из медвежьей шкуры или шкуры лошади белой масти), предназначенная для почётного гостя
Дьиэлээхтэр аал уоттарын иннигэр аас олбоҕу тэлгииллэр. Л. Попов. Ойуун аас олбоҕун иннигэр аргынньахтаан олорор. «ХС»
ср. тюрк. олбук, олпок ‘тюфяк, матрац, сиденье’, монг., бур. олбог ‘тюфяк, подстилка для сиденья’

туохт.
1. Сыыдамнык, чэпчэкитик туттан-хаптан, сүүрэр-хаамар икки ардынан бар (уһун курбуу курдук уҥуохтаах киһи туһунан). ☉ Идти очень легко и быстро, то бегом, то шагом
Ханаһыйар-нэлэһийэр киэҥ сыһыыны Хабыллар хаба ортотунан Харса суох кылыһыйан, …… Тохтоло суох дьулуһуйан Биир курбуу-дьирбии курдук Уһун синньигэс эдэр киһи Сиэлэ-хаама сэгэйэн киирэн Өлүөнэ эбэ хотун Үрдүк биэрэгэр тохтоото. С. Васильев
Кыайан-хотон кылыһыйан, Үөрэн-көтөн үлүһүйэн Дьырыбына Дьырылыатта обургу …… Тус хоту диэки Өрүтэ үөмэхтии [турда]. П. Ядрихинскай
2. Дьулусханнык сүүрүгүр (уу, үрэх туһунан); сытыытык үр (үксүн хаары тибэр чысхаан тыал туһунан). ☉ Течь стремительно (напр., о речке); задувать резко, пронзительно (о метели)
Тыы биттэҕин икки өттүнэн сөрүүн уу устан кылыһыйар. Далан
Үрүччэ сүүрдэн кылыһыйар. В. Дедюкин
Хочо устун, Хотоол ахсын [үрүйэчээн] Холдьугураа, Кылыһыйа, Кылбаһыйа Кылыгыраа. Д. Васильев
Кыайан хотон кылыһыйан кыһын эбэ Түптэ тымныытын төгүрүччү түһэрбит. Күн Дьирибинэ
3. Хатан куолаһынан ыллаа, күл (үксүн кыыс, дьахтар туһунан). ☉ Петь, смеяться высоким резким, режущим слух голосом (обычно о женщинах, девушках)
Кыыс ырыата кылыһыйар, Уол тойуга дуораһыйар. С. Дадаскинов