аат., успуорт. Ыстаҥанан дьарыктанар, ыстаҥаҕа күрэхтэһэр киһи. ☉ Человек, занимающийся якутским национальным видом спорта — прыжками ыстанга (ыстаҥа), участник такого состязания. Бастыҥ ыстаҥаһыт
□ Сылбырҕатык ыстанан кыыралдьытыҥ, Кылыыһыттар, ыстаҥаһыттар, Бу үүммүт үөрүүлээх сылгытын Көрсүҥ ситиһии түһүлгэтигэр. И. Эртюков
Күүстэринэн биитэр сымсаҕайдарынан дьону сөхтөрбүт бөҕөстөр, быһыйдар, кылыыһыттар, ыстаҥаһыттар тустарынан кэпсээннэр норуокка киэҥник биллэллэр. ССЛИО

1) воровать, красть; совершать кражу; уоран ыл = похитить; харчыны уор = украсть деньги; 2) спорт, переступать отметку (напр. при прыжке в длину); кылыыһыт уорда спортсмен-прыгун переступил первую отметку (в национальном виде спорта — прыжках на одной ноге).

дэгэй 1 диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Кытыгырас үтүө кылыыһыттарбыт Кырдал хонууну үрдүнэн Кылыйсан кыыралдьытан Чэбдик ыраас сүһүөхтэрэ Чэпчэкитик дэгэҥнээтэ. С. Васильев
Утуйа сытааччылары уйгуурдумаары, сэрэнэн, атаҕын тумсунан үктэнэн дэгэҥниир быһыылаах. «ХС»

I
аат. Түһэ турар хаар кыырпаҕа. ☉ Кристаллик снега, снежинка, летящая с неба
Кыырпах хаар кылбаҥнас кыыдама, Сэбирдэх сирилэс сиккиэрэ, …… Бу буолар мин дойдум тойуга. Л. Попов
Хаар кыыдама былаастаах сирилэс тыал кузов кэннигэр сабыта охсор. И. Сысолятин
Иһиллээтэххэ сиргэ хаар биир кыыдама түһэр тыаһа иһиллиэххэ айылаах ураты чуумпута. Г. Николаева (тылб.)
II
кыыдам кылыыһыт — күөрэччи, ыраах-ыраах ыстаҥалаан кылыйар киһи. ☉ Мастер по прыжкам на одной ноге, летящий (в прыжке) высоко и далеко
Тэбиик нэһилиэгэр үөскээбит Сивцев Михаил диэн кыра үөрэхтээх, кус быһый, кыыдам кылыыһыт киһи эбитэ үһү. БИГ ӨҮөС

аат., спорт. Уһуну ыстаныыга (эбэтэр түөлбэ — ыстаҥалааһыҥҥа) чулуу спортсмен. ☉ Лучший спортсмен по прыжкам в длину (или диалектное — по ыстанге)
Бөҕөс бөҕөтө тустубут, буурдьут буура буурдаабыт, Кылыыһыт кылаана кылыйбыт. Эллэй
Бөҕөһүнэн аатырбыт Бөркөй Бөҕөнү, Тустуугунан сураҕырбыт Туруйа бөҕөнү, Буурдьут бэрдэ Көкөй Сүүрүгү булбуттар. С. Зверев

I
лэбиргээ диэнтэн холб. туһ.
II
даҕ.
1. Лэбиргээн иһил лэр, лэбиргээн тыаһыыр. ☉ Издающий размеренный лёгкий стук, похожий на шлепок. Лэбиргэс тыас
2. кэпс. Барыта биир кэм тэбис-тэҥ. ☉ Одинаковые, равные (о множестве чего-л.)
Былыр күрүө баҕаналарын туос гынан кылыйар үтүө кылыыһыттар бааллара диэн кэпсииллэр. Оттон, дьиҥэр, ханныктаах да остуолба икки арда лэбиргэс түөрт миэтэрэ буолан испэт. ЧМА ЭТНББ

сыбдый диэнтэн арыт
көстүү. Кыыс, кыбыстыбыт курдук, түргэнник, чэпчэкитик хааман сыбдылдьыйан тиийэн, тирии бүрүөһүннээх, быа тардардаах лип курдук ыарахан халҕаны арыйа тарта. Болот Боотур
[Бэдэр] оргууй үөмэн кэлэн тиити сытырҕалаабыта, өрүтэ уунаҕалаабыта, тииккэ ыттабын дуу, ыттыбаппын дуу диэн мунаарбыттыы, төттөрү-таары сыбдылдьыйбыта. Далан
Лаамылар кылыыһыттара Чыкылла (сутуруо эрэ ыстааннаах) ууруллубут туоһу кэрийэ хааман сыбдылдьыйа сылдьар. Р. Кулаковскай

аат. Таабырыны таайтарааччы; элбэх таабырыны билэр киһи. ☉ Тот, кто загадывает загадку; тот, кто знает много загадок, знаток загадок
Былыр Чаҕаан диэн икки хараҕа суох кумалаан оҕонньор баара. Кини ааттаах остуоруйаһыт, таабырынньыт, чабырҕахсыт этэ. Суорун Омоллоон
Хоһоонноох хоспохтоох, Ырыаһыт ыскамыайкалаах, Таабырынньыт лааппылаах, Кылыыһыт кытыйалаах. ТТИГ КХКК

туохт.
1. Хойуута, тэҥэ суохтук, элэҥ-сэлэҥ түс (хаар туһунан). ☉ Падать, идти неравномерно, негусто (о снеге)
Саҥа дьыллааҕы сымнаҕас хаар кыыдамныыра, кыырпахтара сирэйгэ, харахха түспэхтээн тута ууллаллара. Л. Попов
Халлаан тымныйар, от-мас хагдарыйар, өтөр-өтөр хаар кыыдамныыр. Н. Якутскай
Сир тоҥмута, кыра-кыралаан хаар кыыдамныыра, кыһын кэлэр чинчитэ илэ-бааччы биллибитэ. Т. Сметанин
2. Ыһыахтан, ыһылын, саҕылын (кыым, уот туһунан). ☉ Лететь, сыпаться (об искрах)
Кыыһыттан кыым кыыдамныыр, уолуттан уот уунаҥныыр үһү (тааб.: тойон ыҥырыа, тигээйи). Таас хайалар төбөлөрүттэн уот кыыдамнаан бытарыйарга дылы гынар. Н. Неустроев
Кыым-кыым кыыдамныыр, Кыһыл уот тырымныыр. А. Бэрияк
3. көсп. Чэпчэкитик, күөрэччи көтөн ыстан, кылый. ☉ Прыгать, делать легкие и высокие прыжки
Сыыдам быһый ыччаттар, Кырпа ньаассын кырыстаах Кылбаа-дьылбаа кырдалга Кылыһа, сырса кыыдамнааҥ. П. Ядрихинскай
Кылыыһыт туостары Кыыдамнаан куоһарда. А. Бродников
Кырдал көнө, кылбаҕар ньууругар Кылыыһыт кыыдамныы түстэҕэ. И. Эртюков

I
туохт.
1. Сүүрэн кэлэн уһуну ыстан. ☉ Прыгать в длину (с разбега)
Буурдьут буура буурдаабыт, Кылыыһыт кылаана кылыйбыт, Ыстаҥаһыт ырааһа ыстаҥалаабыт. Эллэй
Кэрэ да этэ, сайылыкка мустан, Кустаах кыырт буола оонньуур, Эбэтэр ньуолах кэнчээри устун Кылыйар, куобахтыыр, буурдуур. С. Данилов
2. түөлбэ. Икки атаххынан хардарытаары тирэнэн ойуоккалаа. ☉ Прыгать попеременно то с правой, то с левой ноги. Уолаттар аттарын быһыта кымньыылыыллар, сыарҕаттан түһэн, суолу кыйа буурдаан бырдааттыыллар. А. Федоров. Тэҥн. ыстаҥалаа
II
туохт. Бууру (тайаҕы, табаны) бултаа. ☉ Охотиться на самца оленя, лося
Хаамыах Халыҥ хаарынан, Булчут Буурдуур тыатынан. Л. Попов
♦ Буурдуоҕун көрдөрдө түөлбэ. — сааттаахтык куотта. ☉ Позорно удрать от чего-л.. Кини буурдуоҕун көрдөрдө. Киһи эрэ буоллар салынна, бэрт түргэнник буурдуоҕун көрдөрдө