Якутские буквы:

Якутский → Якутский

кындаа

  1. аат.
  2. Үрэхтэр, өрүстэр икки ардыларынааҕы үрдүк сир. ☉ Возвышенность между двумя или многими бассейнами рек, рёлка, водораздел
    Бэйэтэ даҕаны ураты сырыылаах кыыл буолла — үрэхтэри, үрүйэлэри батыспакка, наар бэс кындаатынан, сис оройунан сирэйин туһаайбыт сириттэн туораабакка ыппыт ох курдук түһүнэн иһэр. В. Яковлев
    Ананийдаах айаннатан тилигирэтэн, сотору үрэх кындаатыгар тахсан, элэҥнэтэн истилэр. М. Доҕордуурап. Тэҥн. кирбии
  3. 1
  4. Хайа, сыыр саамай үрдэ, арҕаһа. ☉ Вершина, хребет горы, возвышенности
    Арай биирдэ Мичил балайда үрдүк кирбиигэ тахсан баран көрдөҕүнэ, инники дьоно нөҥүө аппа кындаатын мүччү түһэн, көстүбэт буолан эрэллэр. Г. Колесов
  5. даҕ. суолт. Үрдүк. ☉ Высокий
    Кындаа маҥан халлааҥҥар Кынаттардаах аалларбыт Кыталыктыы көттүлэр. В. Чиряев

Еще переводы:

водораздел

водораздел (Русский → Якутский)

м. кындаа, билир (үрэхтэр, өрүстэр икки ардыларынааҕы үрдэл).

тилигирэт

тилигирэт (Якутский → Якутский)

тилигирээ 2 диэн курдук
Ананийдаах айаннатан тилигирэтэн сотору үрэх кындаатыгар тахсан элэҥнэтэн истилэр. М. Доҕордуурап
Оҕонньор дьиэтигэр тиийбитэ, эмээхсинэ хайыы-үйэҕэ элэктэриичэскэй массыынанан иистэнэн тилигирэтэ олорор эбит. В. Ойуурускай
[Барамыгин] биир ыалтан тэлиэгэлээх ат эттэһэн доҕотторугар тилигирэтэн кэллэ. Н. Якутскай

хотор

хотор (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Улахан куһуогунан буспут эти, балыгы мииниттэн хостоо, ороон таһаар. ☉ Вытаскивать, выкладывать мясо крупными кусками из супа, рыбу из ухи
Наахара Сүөдэр буспут мундутун хоторон саҥардыы сиэн эрдэҕинэ, таһынааҕы ыал эмээхсинэ айдааран киирдэ. Т. Сметанин
Дьахталлар эттэрин хобордооххо хоторон таһааран, остуолларыгар киһи ахсыытынан биирдии бойом кырбас куһуоктары уурталаан биэрэллэр. Р. Кулаковскай
Буспут улар этин хоторон баран миинин сэлиэйдэниллэр, эбэтэр бэйэ оҥорбут лапсатын куталлар. «ЭК»
2. көсп., кэпс. Тугу эмэ баһан ылар курдук өлгөмнүк хомуй, мунньун. ☉ Собирать что-л. в изобилии (напр., об урожае)
Одунчалар сыл ахсын эбэттэн баһаам оту хотороллор. Күннүк Уурастыырап
Сис кындаатыгар сыл аайы уоннуу гаа сирэ солонон бурдук өлгөм быйаҥын хоторон испиттэрэ. М. Доҕордуурап
ср. др.-тюрк. хотур ‘вынимать, перекладывать’

кирбии

кирбии (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Туохтан эмэ, тугу эмэ араарар быыс, кыраныысса (тард. ф-гар тут-лар). ☉ Граница, линия, разделяющая что-л. [Айыы Тойон] Сэттэ халлаан кирбиитигэр дьиэлээх
    Саха фольк. Үтүрүйсүүлээх үс сир дойду Үлүскэннээх үрдүк кирбиитигэр …… Иэйэхсит Эдьээн ийэ хотуну анаабыттар. П. Ойуунускай
    Ленинградскай уонна Калининскай уобаластар кирбиилэригэр …… өстөөҕү утары хабыр хапсыһыыга сэбиэскэй буойуннар килбиэннээх хорсун быһыыны оҥорбуттара. П. Егоров
    △ Хайа арҕаһа, сис үрдэлэ. ☉ Горный хребет, возвышенность, перевал
    Букатын суола суох хайа кирбиитин устун тустаабычча баран истибит. А. Софронов
    Сис кирбиититтэн ыла биһиги да айаннатан иһиэхпит. Эрилик Эристиин
    △ Өрүс, үрэх тардыыларын араарар арҕас, үрдэл сир. ☉ Водораздел
    Дьэ бу сирбит икки үрэх кирбиилэрэ, ууларын үллэстэр сирдэрэ. Далан
    Икки өрүс кирбиитигэр сытар алаастары, үрэхтэр сүнньүлэрин утахтарын ханнарыахха. В. Титов
    Маҥнай утаа Токо, Олоохуна өрүстэр кирбиилэригэр саарбаны ыытыы үчүгэй түмүгү биэрбэтэҕэ. «ХС». Тэҥн. кындаа
  3. Кэм-кэрдии арахсар быыһа. ☉ Временной рубеж
    Үйэлэр кирбиилэрин үлүскэн буомугар үөскээбит …… Үрдүк киһи өлбүтэ. Күннүк Уурастыырап
    Сүүрбэрисотутус сыллар кирбиилэригэр эдэр суруйааччы бэйэтин сорох кэпсээннэригэр …… сатира кырааскатын туттара. ОГГ СМ
    △ Кэрэ-бэлиэ кэрдиис кэм. ☉ Знаменательная дата
    Алта уон сааһы туолуу — киһи олоҕор бэлиэ кирбии. «Кыым»
  4. көсп. Туох эмэ үлэҕэ үрдүкү көрдөрүү, кэрдиис. ☉ Высокий рубеж в достижениях
    Өрөспүүбүлүкэҕэ …… суоппардар ортолоруттан бастакынан мөлүйүөннээх кирбиини аһары түспүтэ. С. Федотов
    [Дьүөгэлиилэр] бары да кыаллыа суоҕа диэбит кирбиилэрин ылбыттара. ОТК
    Бу урут хаһан да ситиһиллибэтэх үрдүк кирбии. «Кыым»
    ◊ Инники кирбии — туох эмэ быһаарыылаах муҥутуур быыһа. ☉ Решающий, передовой рубеж чего-л. [Чокуурап:] Саллаат инники кирбиини таптыыр. И. Гоголев
    Михаил Иванович үгүс сыранан наука инники кирбиитигэр ыкса кэллэ. Н. Лугинов
    Охсуһуу инники кирбиитигэр киирбиппит биэс хонно. Т. Сметанин
  5. даҕ. суолт.
  6. Аһаҕас намыһах сири араара үтэн киирбит эбэтэр туора сытар. ☉ Пограничная линия (или лес), разделяющая открытые низкие местности
    Сотору кирбии тыаны мүччү түһэллэр. Күннүк Уурастыырап
    Коля бэйэтин дьонунуун …… кирбии тыаны быһа түстүлэр. Эрилик Эристиин
    Кирбии тумул кытыыта Киис тиҥилэҕинэн киистэлэннэ. С. Васильев
    Алаас икки өттүттэн утарыта кирбии тумустаах. Багдарыын Сүлбэ
  7. Тугунан эмэ бэлиэ кэрдиис (кэм). ☉ Знаменательный, событийный (о моменте)
    Бу күнү, …… олоҕун биир кирбии күнүн, кини бэрт үчүгэйдик өйдүүр. Софр. Данилов
    Атааннаах кирбии кэмҥэ үөскээммин Арааһы даҕаны билбитим мин. «ХС»
  8. Биир субурҕа буолан сытар (хайалар). ☉ Растянутые в одну линию (о горах)
    [Аан дойду] кирбии таас хайаларынан сиксиктэммит. Саха нар. ыр. I
    Таас кирбии хайалар Дьарҕаа курдук көҕөрдүлэр. Н. Степанов
    △ Биир субурҕанан сытар (окуопалар). ☉ Рубеж (окоп)
    Биһиги инники сэриилэрбит өрүһү туораан, өстөөх иккис, үһүс кирбии окуопаларын ылан эрэллэр. Т. Сметанин
    ср. тюрк. кыр ‘плоскогорье, возвышенность’