көр аарт-татай
Ыарт-татай! Атаскан! Аарт-татай! Кынныһах! Уһун суолбун оймоото диэҥҥин Уоруйахтыы тураҕын дуо? П. Ойуунускай

аналлаа диэнтэн атын
туһ. Үс саха төрдүн Үөскэтэргэ анаммыт, Түөрт саха төрдүн Төрөтөргө төлкөлөммүт Саха Саарын, Тойон кынныһах! П. Ойуунускай
Ол иһин Гагарин Герой аата умнуллубат аналланна. Күннүк Уурастыырап
Сахалар эһиги алгыһы таптыыгыт, Мин эйигин арахсарбар алгыыбын, Самныбат саргылан, үрдүк аналлан! И. Гоголев

саҥа алл. Соһуйууну уонна кыратык куттаныыны көрдөрөр. ☉ Выражает удивление и легкий испуг, страх (ах!, ох!, ой!)
Бабат! Бу Төрөлкөй хара түөкүн мин уолум Киис Бэргэн сонун кэтэн турар буолбаат! И. Гоголев
Бабат! Эн эбиккин дуу, мин ытыктабыллаах кынныһаҕым Тиит Охоноойобус Оргууйап! Л. Попов
Туох да сэрэҕэ суох ыал тэлгэһэтин иһигэр киирэн, манна бандьыыттар баалларын дьэ өйдөөн, биирдэ «бабат» диир. Н. Якутскай

аат.
1. Киһи кыыһын эбэтэр балтын кэргэнэ. ☉ Зять
Күтүөт кыыһы сиэтэн таһаарбыт, атыгар мииннэрбит, илдьэ барбыт. Саха фольк. Платон куоракка үөрэнэр бастакы дьылларыгар эдьиийин, күтүөтүн аахха Егасовтаахха, олорор. Суорун Омоллоон
Күтүөт кынныһаҕын кэпсээнин бэркэ болҕойон олорон истибитэ. А. Бэрияк
2. кэпс. Кэргэн ылар киһи; кэргэн ылаары сылдьар киһи. ☉ Жених
Арҕаа улуус кулубатын оҕото, күтүөт быһыылаах. Биирдэрэ аҕам киһи. Быһыыта дуруускаһыта. Суорун Омоллоон
Дэлиһиэй үөрэн-көтөн күллэрэстээн иһэн, күтүөтүн кулгааҕар тиийэн хаһыытаан кэпсэтэн, дьиэ иһэ күргүөм бөҕө буолан эрэр. Эрилик Эристиин. Тэҥн. күтүө, күтүөмэ

I
аат., эргэр. Дьиэ, ураһа, хаппахчы о. д. а. ааннарын үөһэттэн түһэр тирии, туос сабыылара; тирии халҕан. ☉ Кожаная или берестяная занавеска в дверном проеме дома, урасы (летнего жилища якутов), чулана и т. п., опускаемая сверху; дверь, обшитая кожей
Биэриэх буолбуккун Биэрэ иликкинэ, Кыратык даҕаны Кынныһаҕым этэ диэммин, Дьиэлгин тэлэйэммин, Дьиэҕэр киирэммин, Биир тылы кэпсэтиэм суоҕа. П. Ойуунускай
Оҕонньор сүр чэпчэкитик ойон туран дьиэли арыйа тардан биэрдэ. Болот Боотур
[Бакыыһа кинээс:] Дьэ, тахсан тэһиин тутан, дьиэл аһан киллэртиэҕиҥ. Эрилик Эристиин
ср. др.-тюрк. ел 'вход, дверь'
II
аат., балык. Муҥха таҥыллыбатах матырыйаала (сороҕор илим матырыйаалын эмиэ ити курдук ааттыыллар). ☉ Материал для невода (иногда так называют и материал для сети)
Наар илими, дьиэли тиирэннэр, икки өттүнэн букатын сүүһүнэн миэтэрэлээх кынат оҥороллор. Багдарыын Сүлбэ

иэримэ дьиэ фольк. - 1) төрөөбүт-үөскээбит дьиэ. ☉ Родной очаг
Ол тиийэммин, кыргыһыыга киирэммин, Кырыктаах охсуунан өстөөҕү эсиһиэм! Иккистээн төрөөбүттүү үлүскэнник үөрэммин, Иэримэ дьиэбэр, эһиэхэ, эргиллэн кэлиэм! Эллэй
Дьэ, нойоон, Эдэр кынныһах, Ити дьахтары Иэримэ дьиэбэр иттэхпинэ, Дойдубун аҕынным диэн тумалдьытыа, Дьоммун көрдөр диэн чочоҥолуо. С. Васильев
Харалай Бэргэн обургу Ийэ кылына эмээхсин Иэримэ дьиэтин көрүөн Курдаттыы тартаран Куруук саныыр буолбута. И. Чаҕылҕан; 2) үлэлииргэхамсыырга, олорорго аналлаах, ситэри тэриллээх, киһи кута-сүрэ тохтуур, киэҥкуоҥ, нус-бараан дьиэ. ☉ Полноценный в хозяйственном отношении, уютный дом; дом - полная чаша
Дьээ-буо!!! Иитэниилээн олорор иэримэ дьиэм иччитэ, Баҕанам төрдүгэр барҕарбыт Дьиэдэ Бахсыыла! П. Ойуунускай
Иэримэ дьиэ иччитэ, Иэрэгэй бахсы, эймэһийэр буолаайаҕын. Эрилик Эристиин
Ону [кэрэ олоҕу] Аан дойду Алдьатыылаах сэриитэ Аҕырыс гыннарбыта, Араҥас алааспытыгар Аһаҕас даллаабыта, Иэримэ дьиэбитигэр Итэҕэс кэргэннээбитэ. С. Васильев
Дьээ, буо! Иэримэ дьиэҥ Илгэтигэр иитиллэн, Аарыма дьиэҥ Амтаннаах аһын Астына аһааҥҥын Буутун этэ буста, Сиһиҥ этэ ситтэ - Эр бэрдэ Эрилик үтүөтэ Эн буоллуҥ! ҮӨЫ