аат сыһыан т. Этиллэр санааны, куччугуйа буоллаҕына, оччо, оннук диэн кээмэйинэн быһаарар сыананы көрдөрөр. ☉ Выражает субъективную количественно-определительную оценку, указывая на низший предел меры, силы, степени чего-л. (по меньшей мере)
Кырата, үс ыстакаан киирэр истээх иһитэ буолан таҕыста. Суорун Омоллоон
Балары [кыргыттары] аҕалан, дойдутугар, кырата, биирдии мөһөөх атыылаабыт. Эрилик Эристиин
Кынатым тыаһа олуһун, Кырата, холорук силлиэбин. А. Кондратьев

1. даҕ.
2. Кээмэйинэн аччыгый, дьоҕус. ☉ Маленький (по размеру, объему, габаритам)
   Кыра дьиэ. Кыра дьааһык. Кыра тоһоҕо. Кыра күөл.  Бэс чагда кэриитигэр үчүгэй баҕайы кыра бөһүөлэк көһүннэ. И. Данилов
   Бүөтүр сарсыарда эрдэ турда. Аа-дьуо аһаан, атын уулатан, от быраҕан биэрэн баран, кыра баҕайы сааны сүктэ. Р. Кулаковскай
3. Уҥуоҕунан улахана суох, намыһах (үксүгэр киһини этэргэ). ☉ Небольшого роста, невысокий (обычно о человеке)
   Бу киһи Кыра Уйбаан кыратын көрүмэҥ, бэйэтин биэһинэн таһымныыр киһи. Амма Аччыгыйа
   Бэйэтэ сүрдээх хачаайы, уҥуоҕунан кыра, күрэҥсийбит астаах эбит. И. Данилов
4. Улаата илик, аҕыйах саастаах (оҕо). ☉ Маленький, малолетний
   Кыра оҕо. Кыра кыысчаан.  Кыра баҕайы сылдьаммын биир сайын бар дьон саллаакка тутуур дии-дии айманалларын, ытаһалларын көрөр этим. Амма Аччыгыйа
   △ Ыччат, төрүөх (сүөһү). ☉ Молодняк
   Кэнчээринэн дьүүкээрбит сүөһүлэри, ордук кыра төрүөхтэри, аһаттылар. И. Данилов
   Чээн, кэбис, кырата бэрт, улааттаҕына уучах оҥостоор. Н. Тарабукин (тылб.)
5. Бииргэ төрөөбүттэртэн балыстара; саамай (кыралара) кэнникилэрэ. ☉ Младший по возрасту (по отношению к единоутробным); самый младший ребенок
   [Дьаакып:] Ээ, кэммитинэн олоробут. Арай кыра уолбун баҕарара бэрдин иһин оскуолаҕа ыытаары гынабын. А. Софронов
   Аармыйаҕа сылдьар кыра уолуттан сурук кэлэн тоһуйбут. Софр. Данилов
   Мин саамай кыра уолларабын. Амма Аччыгыйа
6. Аҕыйах ахсааннаах. ☉ Немногочисленный. Кыра харчылаах. Кыра бултаах
7. Күүһэ суох, мөлтөх. ☉ Слабый, слабосильный
   Кыра долгуннаах. Бүгүн кыра тыаллаах.  Күһүҥҥү им балай, ыас хараҥа. Тыа баһа тыаһыыр, кыра соҕус тыал түспүт. Күндэ
   Кыра соҕус ардах түһэн барда, хараҥарда. Л. Попов
   △ Симик, бүтэҥи (хол., саҥа, ырыа, тыас). ☉ Негромкий, тихий (напр., о голосе, смехе)
   Кини кыра саҥалаах, наҕыл киһи этэ. С. Васильев
8. Улахан суолтата суох. ☉ Незначительный, неважный
   Балтыбыныын, бырааппыныын үһүө буолан ханнык эрэ кыра наадаҕа эргэ балаҕаҥҥа бардыбыт. Т. Сметанин
   [Киирик:] Ол мин эрэйим диэн кыра суол. С. Ефремов
   Бирикээсчик да буолар кыра дьыала буолбатах. Д. Таас
9. Тиийиммэт-түгэммэт, дьадаҥы, кыаммат. ☉ Неимущий, нищий, обездоленный (человек, люд, народ)
   Кыра киһи кыһалҕаны билэр (өс ном.). Кыра өттө, куттанан, Иэннэрэ кэдэҥнииллэр, Кырдьаҕастар аатын эрэ Имнэнсэн кэбиһэллэр. Күннүк Уурастыырап
   [Балаҕаммар] Баара аан дойду бары алдьархайа, Кыра киһи кыра үөрүүлэрэ. И. Гоголев
   Отторо тиийбэт кыра дьон, Чоочоттон ылыах буолан олорооччулар, сүөһүлэрэ эмиэ сутаабыт. МНН
10. Кыра дуоһунастаах, тугу да быһаарар кыаҕа суох. ☉ соотв. мелкая сошка
    Тоҕо кыра чыыннаахтар Кырыктана сатыыллар. Күннүк Уурастыырап
    Мин билбэппин. Мин кыра киһибин. М. Попов
    Дьэ, бу мин сылдьабын, кыра киһи. Туох эмэ кыһалҕалаах буолуум да, Үчүгээйэп барахсаҥҥа ойон тиийэбин. С. Ефремов
11. Уһуннук буолбат (барбат), кылгас кэмҥэ буолар. ☉ Непродолжительный, недолгий
    Кыра тохтобул кэнниттэн Николаев Николай саҥата иһилиннэ. Т. Сметанин
    [Барахсаанап:] Маайыс, манна кыра соҕустук олоро түһүөх. С. Ефремов
12. Ыарахана суох, чэпчэки (хол., баас, ыарыы, эчэйии, оһол). ☉ Легкий, неопасный (напр., о ране, болезни и др.)
    Манна ыалдьыыта кыра, кырдьыыта улахан. Амма Аччыгыйа
    [Дуня:] Сеня, бааһырдыҥ дуу? [Саввин:] Кыра, кыра. Уҥуохпун таарыйбата быһыылаах. С. Ефремов
13. аат суолт.
14. Ол-бу бытархай, буолар-буолбат, улахан суолтата-солуута суох туох эмэ. ☉ Всякая всячина, всякая мелочь, что-л. незначительное, не стоящее серьезного внимания
    Хааларга, ааһарга, кыраҕа Хаһан да кыыһырсар буолумуох! П. Тобуруокап
    Оо, алдьархайга киирэр кыраттан да буолар эбит! Суорун Омоллоон
    Бука, кыраттан киирсибэтэх дьон буолуо. И. Никифоров
    Арыт киһи кыраттан Соҥуйар, сүөм түһэр. Баал Хабырыыс
15. Дьиэҕэ олорор иитийэх дьон, оҕодьахтар (дьиэ баһылыгар, тойоҥҥо, хотуҥҥа сыһыаннаан этиигэ — үксүгэр э. ахс. тут-лар). ☉ Домочадцы (обычно по отношению к хозяину, хозяйке — употр. во мн
    ч.). Оҕолоругар олус бэрт, Кыраларыгар кытыын бэрт. Өксөкүлээх Өлөксөй
    [Ыстапаанньыйа:] Бэйи, кыраларгын олус куттаама. Н. Неустроев
    Кыраттан кыйахаммат, кыраларыгар кыыһырбат; Дуона суохха долгуйбат, Дьонугар суоһурҕаммат. Р. Баҕатаайыскай
    △ Кыаммат-түгэммэт, дьадаҥы дьон (урукку тойотторго сыһыаннаан этиигэ, билигин элэк.). ☉ Беднота (по отношению к бывшим тойонам, сейчас — ирон.), те, кто ниже по положению
    [Балыксыт:] Кыраларгын үөҕэ-мөҕө сылдьарыҥ, тойон, көҥүлүҥ буоллаҕа дии. П. Ойуунускай
    Кыайарын билэн бу тойооску Кыраларга наһаа дьохсойооччу. Болот Боотур
    ♦ Кыра аайы — аахайыллыа суох, аахсыллыа суох түбэлтэттэн (хол., кыыһыр, өһүргэн, ааҕыс). ☉ По пустякам, из-за пустяков (напр., сердиться)
    Инникитин өйдөөх буолуллуо, кыра аайы аны киирэн бэриллиэ суоҕа. А. Кривошапкин (тылб.)
    Николай билигин ол-бу кыра аайы кыһаммат буола дьэбирсийбит. Л. Толстой (тылб.). Кыра кырата өтөр — туох эмэ кыра буоллаҕына күүһэ, кыаҕа, мөлтөҕө куруук көстөн тахса турар. ☉ От маленького и польза небольшая
    Үлэһит күүс аҕыйаҕыттан үрэҕи солооһуҥҥа биэс уонча гаа сирин ыарҕатын эрэ ыраастаатыбыт. Онон хайа да күн кыра кырата өтө турар. М. Доҕордуурап. Кырата буоллаҕына — онтон (этиллибиттэн) улахан (элбэх) да буолуон сөп. ☉ Самое меньшее, по меньшей мере
    Кини миигиттэн, кырата буоллаҕына, сүүрбэччэ сылынан аҕа көрүҥнээҕэ. Н. Якутскай
    Оннук наада кэллэҕинэ, кырата буоллаҕына, лабораториялар сэбиэдиссэйдэрэ бары ыҥырыллааччылар. В. Яковлев
    Бэйэни көрүнэр ыал буолар туһугар, кэргэн аайы кырата иккилии сүөһү наада этэ. И. Аргунов. Кыраттан сылтаан — дуона суохтан тэптэн, дуона суоҕу төрүөт оҥостон. ☉ Из-за пустяка, по пустяковому поводу
    Уон араас кыраттан сылтааннар, Дьадаҥы көҥүлүн бохсоллор. Эрилик Эристиин. Кыратыттан улаханыгар тиийэ — ким да ордубакка бүүс-бүтүннүү бары хабыллан. ☉ От мала до велика (все поголовно).
    ◊ Кыра буукуба — этии саҕаланыытыттан, анал аат бастакы буукубатыттан уратыга туттуллар буукуба. ☉ Строчная буква
    Алын самнаҕай, Күөкэй Боллоҥ эҥин курдуктар кыра, улахан буукубаттан булкуйа сурулланнар анал аат буолалларын мунаахсыйан ылаҕын. ФЕВ УТУ. Кыра мэйии көр мэйии. Кыра омук — аҕыйах ахсааннаах, урут үксүгэр батталга, холуонньаҕа олорбут омук. ☉ Малочисленный народ
    Хайа да баттаммыт кыра омукка аптаныамыйа боппуруоһа этигэр-хааныгар чугас буолуоҕа. П. Ойуунускай
    Кыра омук киһитэ диэн буоллаҕа буолуо, биһиги киһибитин нуучча грамматикатынан оччо олуйбат эбиттэр. Амма Аччыгыйа
    ср. монг. киру ‘разрезать на мелкие куски’

даҕ. Дуона суох, кээмэйинэн быычыкаа (ол-бу, араас, хол., үөн, харамай). ☉ Всякая мелочь, всякая всячина, мелкота (в большом количестве — о ком-чем-л.)
Баай хара тыа быһый атахтаах, сытыы кынаттаах, чуор саҥалаах, араас кырабытархай харамайдарын кини улам оччо аахайбат буолан истэ. Амма Аччыгыйа

даҕ. Атаҕастанар-баттанар, туох да көҥүлэ, куолаһа суох (дьон). ☉ Угнетенный, бедный, бесправный (люд)
Үс сүүс сылы мэлдьи олохсуйбут кылааһынай систиэмэни алдьатарга кыра-дьадаҥы дьон интэриэһэ бэркэ наадыйар этэ. П. Ойуунускай
Эһиги, баай аймах, бары аһынар сүрэххит суох. Бар дьоҥҥутун, кыраҕытындьадаҥыгытын кыратык да аһынар диэни билбэккит! Эрилик Эристиин
Хас кыһын, саас аайы кыра-дьадаҥы дьоннорго улахан аас-туор, быстарыы буолара. МНН

даҕ. Аччыгый уонна дьоҕус; кээмэйинэн, ыйааһынынан кыра, таһаҕас буолбат. ☉ Маленький, аккуратный, компактный, мелкий, словно игрушечный
Уһун Уйбаан хаһан наада буоллаҕына, кимнээҕэр кыра-куйа курдук буолан ылардаах. С. Федотов
Сидоров курдук кыра-куйа киһи соҕотоҕун үс эр бэрдин тэлгээн кэбиһиэ дуо? «ХС»
Саха боруодата диэн кырата-куйата, ааста эрэ диэн, эмиэ сор сүөһү этэ. «ХС»

аат. Нэһилиэнньэ тиийиммэт-түгэммэт саамай дьадайбыт араҥата. ☉ Неимущие, беднейшие слои, представители населения
Сир үрдүгэр кыраҕа-кыаммакка дьол-соргу суоҕа. П. Ойуунускай
Сахам кыратакыаммата Саргылаах олоххо салаллыа диэн Саталаах тыллары саҥарбыт. «ХС»
Кыра-кыаммат муҥнааҕы Кыһарыйбат баҕайы. «ХС»

аат. Ол-бу бытархай, буолар-буолбат. ☉ Всякая мелочь
— Ол тугу бултуур буолаҕын? — Дьаҥкы киһини сэнээбитин кистээбэт. — Ээ, кыраны-кыппаны, — диэн …… мааны киһи кулу-халы эппиэттиир. Далан

сыһ. Бычыахбычыах эбэтэр кыра-кыра кээмэйинэн. ☉ Мало-помалу, понемногу
Обсерватория салалтатын сөбүлээбэт буолуу, айдааннар кыра-кыралаан биллитэлии тураллара. В. Яковлев
Кыра-кыралаан мас көтөрө, балык, тоҥ үүт эмиэ булулунна. И. Никифоров
Кыра-кыралаан да буоллар, син ол-бу чэпчэтиилэртэн туһаныах этибит дии! «ХС»

сыһ. Кыра-кыра кээмэйинэн; бычыах-бычыах (эбилин, көҕүрээ). ☉ Понемногу; мелко (напр., шагать)
Кууһума, кыра-кыратык хардыылаан, остуол таһыгар суруктарын туппутунан кэллэ. А. Софронов
Саа сэбэ дэлэй быһыылаах да, бэркэ киччэриһэн, кыра-кыратык атыылыыр. Болот Боотур
Сылгыбыт, ынахпыт сылтан сыл аайы, кыра-кыратык да буоллар, эбиллэн иһэр. М. Доҕордуурап

аат суолт. Кыраттан улахаҥҥа диэри, кыра да улахан да (бары, ким да хаалбакка). ☉ От мала до велика, все поголовно. Кыраларыулаханнары Кыайыан иһин Кырааһынай буолбут эбит… А. Софронов
Мин санаабар, кыраҕа-улахаҥҥа, өлбүккэ-тыыннаахха барытыгар биир сэбиэскэй кырдьык баар буолуохтаах эбээт. Амма Аччыгыйа
Эн, Нил, хойутаатаххына — хоргуйан өлөбүт, Кыыһырдаххына — дойду эстэр-быстар, Кыра-улахан барыта дьадайар. КФП БАаДИ

даҕ. Баттанар-атаҕастанар туох да бырааба суох (дьон, үлэһит). ☉ Притесняемый, бесправный (люд, чернь)
Мин кыра-хара дьоҥҥо туһалааҕы оҥоруохпун баҕарабын. Болот Боотур
Кыра-хара дьон кыһыл былаахтарын туппутунан демонстрациялаан дэриэбинэ иһинэн хаамтылар. Бэс Дьарааһын

көр кыра-хара
Чысхаан сүүрэн кэлэн кылыйда да, хаамыы аҥаарыттан ордугу куоһара түстэ. Кыра-чаҕаан өттө үөрэн-көтөн чөрбөҥнөһө түстүлэр. В. Чиряев

1) маленький, мелкий; кыра оҕо маленький ребёнок; кыра тоһоҕо мелкий гвоздь; 2) младший; кыра уола его младший сын; 3) перен. маловажный, незначительный, пустячный || мелочь, безделица, пустяк; кыра иҥнигэс незначительное препятствие; кыраттан иирээн ссора из-за пустяка # кырата буоллаҕына модальное словосочет. самое меньшее, самое малое, по меньшей мере; кырата буоллаҕына , уон күҥҥүн сүтэриэҥ самое меньшее, потеряешь десять дней.

a. small; кыратый= v. to become small; кыратык a. small, little, not much; кыратыҥы a. smallish