модальное сл. по правде говоря, действительно, в самом деле; кырдьыгынан , маннык киһи аҕыйах в самом деле, таких людей мало.

правда, истина || истинный, верный, достоверный || правда; верно, действительно; кырдьык кыайар правда побеждает; кырдьык кэпсээн верный рассказ; кырдьык этэр он говорит верно; кырдьык үрдүгэр сымыйа ыттыбат, арыы үрдүгэр уу дагдайбат посл. кривда правду не заслонит, как на масле вода не всплывёт; кырдьык көмүстээҕэр ыраас погов. правда чище золота # кырдьыгы баран эттэххэ модальное словосочет. если (уж) на то пошло; по правде говоря; кырдьыгы баран эттэххэ , мин эйиэхэ ыалдьыттыы кэлбэтэҕим если уж на то пошло, я не гостить к вам приехал; кырдьыгын эттэхпинэ модальное словосочет. признаться, по правде сказать, по правде говоря (употр. в 1-ом л.); кырдьыгын эттэхпинэ, эйигин манна буолуо диэбэтэҕим по правде говоря, я не думал, что ты здесь; кырдьыгы эттэххэ модальное словосочет. признаться, по правде говоря; кырдьыгы эттэххэ , кыһалҕаны билэ иликтэр по правде говоря они до сих пор не знают ни нужды, ни забот.

1. сыһ. Кырдьыгы тутуһан, кырдьык тугу этэринэн, ыйарынан. ☉ Придерживаясь истины, правды, следуя истине, правде
   Кырдьыгынан сылдьыах буолаҥҥыт хааннаах андаҕары андаҕайбыккыт. П. Ойуунускай
   Нохоо, эн кырдьыккынан эт эрэ. Н. Заболоцкай
   2
   аат сыһыан т. суолт. кырдьыга диэн курдук. Кырдьыгынан, биһиги да сыыспатах этибит.  Кырдьыгынан, бу хараҥаҕа баттаппыт тыа сиригэр ахсааннаах киһи этэ. Суорун Омоллоон

1. аат. Дьиҥ баар чахчы. ☉ То, что соответствует действительности, правда
   Кырдьыгы этэр. Кырдьыгы тутус.  Көнө кырдьыгы көрдүүр (өс хоһ.). Кырдьык үрдүгэр сымыйа ыттыбат, арыы үрдүгэр уу дагдайбат (өс хоһ.). Этэр дьон эттэхтэринэ, сымыйаны даҕаны кырдьык курдук этэн таһаараллар, ханан даҕаны эҥкили-дьиэги булуоҥ суоҕа. П. Ойуунускай
   Кырдьык сабылынна, кыһыы буолла! Күннүк Уурастыырап
2. даҕ. суолт. Олоххо, тулалыыр эйгэҕэ баарга сөп түбэһэр дьиҥнээх, чахчы. ☉ Соответствующий действительности, действительный, содержащий, выражающий правду, правдивый
   Төһө кырдьык суолу кэпсээн эрэллэрэ буолла? Букатын мунан хаалан сылдьабын. С. Ефремов
   Кини кырдьык санаатын эппитэ буолуо. М. Доҕордуурап
   3
   сыһыан т. суолт. кырдьыга диэн курдук. Уйбаан, эн, кырдьык, олустаары гынныҥ. Амма Аччыгыйа
   Ол киэһэ, кырдьык, Биэлсэрбит кээлтэ. Эллэй
   Кырдьык, мин туох үлэһит буолабыный? Софр. Данилов
   тюрк. герчэк, киртү, герти

аат. Туох эмэ чахчы баара дуу, суоҕа дуу, дьиҥ олоххо, тулалыыр эйгэҕэ толору сөп түбэһэрэ дуу, түбэспэтэ дуу чуолкай биллибэтэ. ☉ Быль-небыль, и правда и ложь
Арай үөһэ үрдүк таҥара кырдьыгы-сымыйаны көрөн турара буолуо. А. Софронов
Уолчаан дьэллигирэн хаалбыт диэн сурах иһиллибитэ да, ол кырдьыга-сымыйата биллибэккэ хаалбыта. Н. Заболоцкай

сыһ.
1. Кырдьыкка, дьиҥнээххэ дылы майгыннатан, үтүгүннэрэн (майгынныыр эрэ: хаачыстыбата эбэтэр кээмэйэ мөлтөх). ☉ Как настоящий, как будто соответствует действительности (на самом же деле не являющийся истинным)
Эриэн ситиини тардан, …… кырдьык-хордьук курдаах, иилээх, быалаах ыаҕасчааннары тигэн ыйаталаабыттар. Болот Боотур
2. Көрүнньүккэ, хараҕы баайан, тас көстүүгэ (оҥорбута буол). ☉ Напоказ, создавая видимость чего-л. (делать что-л.)
Кырдьык-хордьук кыһалла сатыы, Кыайан-хотон кылбалдьытыы …… Тору-томточчу былааммытын Толорбуппут баар буолуо. С. Тимофеев

сыһыан холб. Саҥарааччы туох эмэ туһунан дьоһуннаан, чахчылаахтык этэрин бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется для выражения субъективного подчёркивания серьёзности и действительности высказываемой мысли (кроме шуток; в самом деле)
Кэскил, оонньооботор кырдьык, мин эйиэхэ өссө төгүл тоһоҕолоон этиэхтээхпин. «ХС»
Оонньооботор кырдьык, оройуон үлэһиттэрэ бачча элбэх холкуостаах көлөһүн күнүн алдьаттылар диэн оройкуомҥа докладной суруйаайаллар? «Чолбон»

a. true, veritable, exact