1. послелог, упр. вин. п. с, вместе с, совместно с; вплоть до..., включая и...; кинини кытары с ним; махталы кытары с благодарностью; бу дойду хас тала-ҕын кытары билэбин я знаю эту местность вплоть до каждого кустика; 2. в роли присоед. частицы и, тоже, также; оҕолор кытары кэлбиттэр дети тоже пришли; 3. в роли временного союза как только, едва; ыталларын кытары , эһэ охтон түстэ как только они выстрелили, медведь упал.

I
дьөһ. (туохт. уонна таһ. түһүгү кытта тут-лар)
1. Хайааһын кими, тугу эмэ кытта бииргэ оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении предмета или лица, совершающих действие совместно с кем-чем-л.
Сеня икки күн устата уруккутун өссө чиҥэтэн лигиччи ааҕан баран, атын группалары кытары туттарса барда. Н. Лугинов
[Кэтириис:] Ол оннук үөрэхтээх дьахтар, ама, биһигини кытары олорбот да баҕайыта ини. С. Ефремов
△ Арыаллааһын суолтата дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок значения сопровождения кого-чего-л. (вместе с)
Ньукулаас дэлби иирсэн хаалбыт илимин, иҥнибит аҕыйах бытархай балыгын кытары суулуу тутан, тыытыгар бырахпыта. С. Никифоров
Куукалкатын кытары Валя дьүөгэм киирдэ, Киниэхэ мин дьоһуннаан Кэпсээн биэрдим барытын. Т. Сметанин
Бэйэҕин кытары Аҕалыаҥ, Биһиэхэ Эн үрдүк үөрүүнү. А. Абаҕыыныскай
2. Хардарыта оҥоһуллар хайааһыҥҥа кыттыһар кими, тугу эмэ бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении предмета или лица, участвующих во взаимном, обоюдном действии (с, вместе с)
Мөккүс дириҥ санаалаахтык Доҕор дьонноргун кытары, Мөккүс хоһууннук, тыйыстык Өстөөхтөргүн кытары. С. Данилов
Эн хаһан даҕаны миигин кытары истиҥник кэпсэппэт этиҥ. С. Ефремов
Онтон Манчаары диэки санаалаахтар, баай баттыгаһын өйдөөччүлэр кинини кытары кэпсэтэр, сибээстэһэр, сүбэлэһэр буолбуттар. МНН
△ Быһаарар суолта дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок определительного значения
Маассаны кытары сибээһи күүһүрдүөххэ.  Талааннаах педагог оҕону, дьону кытары ханнык да үлэттэн чаҕыйан турбат, салҕар диэни билбэт. ЧКС ЫаЫЫ
△ Хайааһын туһуламмыт предметин бэлиэтиир дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок значения направленности действия на объект
[Преподаватель сочуоту туруоран кэбиһэр] үксүгэр наһаа «настырнай» устудьуону кытары түргэнник арахса охсор баҕаттан. Н. Лугинов
Уолан киһи, оҕо сааһа ааһан, уҥуоҕа кытаатан, хаана-сиинэ кэйэн, сул тиити кытары туста оонньуур буолбут. Н. Павлов
3. Хайааһыны оҥорууга туһаныллар предмети бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении предмета, с помощью которого осуществляется действие (с, на)
Уолбут дириэктэр массыынатын кытары барыста. Оттон куораттыыр оптуобуһу кытары кэлиэхпит буоллаҕа дии.  Тэрээккин кытары Тииттэри суораҥҥын, Титииги, ампаары Тэрийдиҥ, оҥордуҥ! Эллэй
4. Хайааһыны арыаллыыр атын хайааһыны, туругу бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении действия, состояния, сопровождающих другое действие (с)
Ити тулаайах кыыһым эппит итэҕэлэ Илэ-чахчы кэлиэ диэн, Эрэлбин кытары ийэ дойдум диэки Иэнигийэн иһэбин. С. Зверев
Өйдүүгүөн, эрэйгин кытары Устубут бэрт элбэх сыллары? Эллэй
Ыркый ырыатын кытары …… Ыраах аартыгы булаары, Хаҥыл буулуур аппынан Хара тыалары тэллэрэн, Хаамыы, сэлии иккинэн Хабылыннаран иһэбин. С. Данилов
5. Хайааһын туох эмэ адьас аттыгар эбэтэр сэргэстэһэ оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении близости предмета к месту совершения действия или смежности с ним (с)
Киирэр ааны кытары уҥа вахтер остуола, сыһыары кинигэ ыскааба турар. Н. Габышев
Киирэри кытары утары турар ааҥҥа ким эрэ ньимис гынан эрдэҕинэ, сиирэ-халты харбаан, Арбатскай кэбиниэккэ көтөн түспүтэ. В. Яковлев
6. Хайааһын тугу эмэ кытта биир кэмҥэ, тута оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении действия, события, явления, одновременно с которыми или с наступлением которых совершается другое действие (с)
[Дьахтар] саҥа күнү кытары Сарсыныгар эрдэ туран, Биргинэхтээх сайылыгар Хоту тумул аннынан Хобуохайдыы турбута. Күннүк Уурастыырап
Оҕом, бары от-мас көҕөрүүтэ, манчаары от үүнэн эрдэҕинэ, ону кытары бу тэҥҥэ көһүннэҕэ, онон кини аата Манчаары диэн буоллун. МНН
7. Ким, туох эмэ атын предмеккэ ханнык эмэ сыһыаннааҕын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении предмета, лица, к которым имели какое-л. отношение другое лицо или предмет (с)
Ганс бэйэтин урут билсибит дьахталларын кытары кинини тэҥнии саныыра. Суорун Омоллоон
Кыыһы кытары маҥнайгы сыһыаны олохтуурга, төһө сатыыргынан болҕомтону тардардыы, таайтарыылаахтык, имэҥнээхтик көрөҕүн. Н. Лугинов
8. Хатыланар ааттары кытта ким, туох эмэ туохха эмэ кубулуйуутун бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ В составе повторяющихся имен указывает на превращение одного предмета в другой (с)
Оҥхой курдук алаастар үрдүлэригэр эргэ, сиҥнэн эрэр эбэтэр сиҥнэн бүппүт былыргы өтөхтөр, баҕар сарсын, баҕар өйүүн буору кытары буор буолан, олоччу симэлийиэхтэрэ. В. Гаврильева
9. Хайааһын тугу эмэ киллэрэн туран ситэри оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении включенности чего-л. в сферу действия, выражая степень и предел этого действия (включая)
Мантан [уу тоҕо охсоруттан] сэрэнэн, тутааччылар өрүс аннын кытары бөҕөргөтөргө күһэллибиттэрэ. Суорун Омоллоон
Ийэ дойдубут ыҥырар: Чэйиҥ, кэтэ тардыҥ, бары Кынаттаах кыылы кытары Сырсан ситэр хайыһары! Эллэй
Киһи дьоло — оҕотугар. Микиитин оҕолорун дьоллорун туһугар барытын, кыайарын барытын, кыайбатын кытары биэрбитэ. В. Гаврильева
10. Ситим тыл суолтатыгар туттуллан, бириэмэ салаа этиини тутаах этиигэ холбуур. ☉ Употребляясь в значении союза, присоединяет придаточное предложение времени к главному (как только)
Панас, Оксана уон икки саастаах быраата, эдьиийэ этэрин кытары, хап-сабар дьиэ таһыгар тахсан хаалбыта. Суорун Омоллоон
Этээччи бүтэрин кытары, Эрчимнээх ураабыт ньиргийдэ. Күннүк Уурастыырап
Оҕонньордоох эмээхсин бэрт өр сүбэлэһэн, санаа дьулуура, сүрэх баҕата оҥостон, Өлөксөөстөрө уон сааһын туоларын кытары, ыал нэһилиэктэригэр оскуола аһыллыбытыгар үөрэттэрэ биэрбиттэрэ. А. Бэрияк
II
эб. Саҥарааччы этэр санаатын күүһүрдэрин көрдөрөр. ☉ Выражает субъективное усиление говорящим высказываемой мысли (и, тоже)
Оттон Түүлээх: — Бу Наһаары кытары сылдьыспыта, — диир күннээх буоллаҕына, — Бу киһи миэхэ төрүт өстөөх этэ, — диэн этэргэ олоҕун оҥостон, бүгүн кинини кытта тото этиһиэх буолан иһэр. Суорун Омоллоон
[Туруйаҕа] Хонуу көтөрө бары Хоҥкуйан сүгүрүйэн барбыт, Уу көтөрө кытары Уруйдаан-эҕэрдэлээн турбут. С. Васильев
Тыатын быыһа кытары Тырымнаабыт, сырдаабыт Таас куорат инитэ — Табаҕалыыр эбэкэм. С. Тимофеев

кытта сэргэ