несов. кого кыыһырт, кыынньаа.

несов. кого кыйахаа, кыыһырт, кыынньаа.

сов. кого кыйахыы түс, кыыһырда түс, кыынньаа.

кыынньаа диэнтэн холб. туһ. «Быйыл баҕас кустуур инибит?» — Трофим салҕаан кыынньаста. Н. Апросимов

м. анат., физиол. нерв; зрительный нерв көрөр нерв; # действовать на нервы нервэтигэр оонньоо, кыйахаа, кыынньаа; у него крепкие нервы кини бөҕө нервэлээх.

ж. 1. буурҕа, силлиэ; пыльная буря быыллаах буурҕа; поднялась буря силлиэ турда; 2. перен. (яркое проявление чувств) кыынньыы; буря восторга өрөгөй кыынньыы-та; # магнитная буря магнит бутулҕана.

сыһ.
1. Алдьаммат, төлөрүйбэт гына, бөҕөтүк. ☉ Крепко, прочно
Бигэтик иҥиннэр. — Былыргы булчут тайыытын угун сиргэ бигэтик тирээн баран, соруйан кыынньаан эһэҕэ кокуоска биэрэрэ. Далан
Силистэрин көмөтүнэн үүнээйи үйэтин тухары биир сиргэ бигэтик олорор. КВА Б
2. көсп. Мунааҕа суох, саарбаҕалаабакка, эрэбиллээхтик. ☉ Твердо, уверенно, убежденно
Кини бу саалаҕа өрүү буоларын курдук, бэйэтигэр эрэмньилээхтик, бигэтик сананан киирбитэ. Н. Лугинов
Эйигин сырдык, амарах айыылар биһиэхэ ыыппыттарын бигэтик итэҕэйэбит. Н. Габышев
Биһиги бигэтик билэбит Үүнэр күн, кэлэр кэм кэрэтин. Л. Попов

сыһ.
1. Кыынньыыр, киҥниир курдук, абалаахтык (киһи киһиэхэ сыһыаныгар). ☉ Раздражающе, язвительно, обидно для кого-л.
Бу тыл Бурхалейга сүрдээх кыһыылаахтык иһилиннэ буолан баран, ону аахса турар бириэмэ суох этэ. Эрилик Эристиин
— Ол эн хантан ылбыт баскыһыанньаҕыный? — ким эрэ кыһыылаахтык күлэр. И. Данилов
2. Кыл мүччү (кыай, сүүй); төрүт кыранан (хол., кыайтар, хаал эҥин). ☉ На чуть-чуть (опередить, выиграть); досадно (проиграть)
[Уот Уһутаакы:] Кыайарын кыайдыҥ да Кыһыылаахтык кыайдыҥ, Хоторун хоттуҥ да Хомолтолоохтук хоттуҥ. П. Ойуунускай
Хара тыа маанылааҕар — саһылга Чолбон бааттаахтык түбэһэн баран, кыһыылаахтык мэлийбитэ. И. Федосеев

сыһ. Доҕор курдук, доҕордуу. ☉ По-приятельски, по-дружески
Гоша Володялыын билиҥҥэ диэри ыкса атастыы, куруутун бииргэ куодарыһаллар дии. Н. Лугинов
Мин үгүс суоллары тобулан, Үгүстүк айаҥҥа сырыттым, Үрүҥ да, хара да субалаах Дьоннордуун көрүстүм атастыы. С. Данилов
◊ Атастыы буол — доҕордуу, табаарыстыы буол. ☉ Быть с кем-л. в дружеских, товарищеских отношениях
Сарсыҥҥыттан ыла кини биһикки атастыы буолбуппут. Амма Аччыгыйа
Онуоха эбии бэҕэһээ киэһээҥҥи аймалҕан кэнниттэн кини Быыкаа кыыстыын атастыы буолан хаалла. Н. Заболоцкай
Максим, мин санаабар, биһиги атастыы буолуохпутун сөп. Н. Лугинов. Атастыы дьон — доҕордуулар, атастыылар. ☉ Друзья, приятели
Дьэ итиннэ кинилэр, төһө эмэ бииргэ айаннаабыт атастыы дьон, арааһа, тыл тылларыгар киирсибэтилэр быһыылаах этэ. Н. Заболоцкай
Миэхэ кэрэ атастыы Дьон мөҕөрө, таптыыра, Арыт кыынньаан харыстыыр Эмээхсин дьиэбэр баара. С. Данилов

туохт.
1. Туохтары эрэ тэйиччи быраҕыталаа, элитэлээ. ☉ Побросать что-л. как попало; забросать кого-что-л. чем-л.
Кэргэнэ, кыыһырбыт курдук, оҕонньоро кыырар таҥаһын, дүҥүрүн ылан ороҥҥо тамнаабыта. Н. Якутскай
Мардьаҥныырап кууллары көрөн айманна: «Эй, кэл эрэ, маны барытын таһырдьа тамнаа!». Е. Неймохов
Эмискэ байыастар ойон турбуттара итиэннэ тааҥкалары кыранааталарынан тамнаабыттара. И. Федосеев
△ Ыраах кыырат, элит (биир тугу эмэ). ☉ Бросить, кинуть что-л. далеко
Доҕоттоор, бу туох орой мэнигэ, урааҥхай киһитэ маннык хаарыан чаһыны ууга тамнаан барбыт бэйэтэй? Н. Заболоцкай
Киҥнэнэн, тутан турар инструменын тамныыр. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. Талбыккынан охтортоо, быраҕаттаа (тустууга). ☉ Бросать, кидать, швырять кого-л. как угодно (в спортивной борьбе)
Арай мин туста тахсаары бэлэмнэнэ сылдьан, …… сүүрэн тиийбитим …… Цикларунаны [тустуук араспаанньата] биир уол талбыт сиригэр тамныы сылдьар эбит. СМН ТС
Тустуу сиэксийэтигэр кэлбитигэр, тустуунан хаһыс да сылларын дьарыктанар уолаттар кинини ыла-ыла тамнаабыттара. «ЭК»
3. көсп. Сытыытык, күүскэ үрэн өрүтэ ытый, бурҕачыт (тыал туһунан). ☉ Заметать, кружить снег (о сильном ветре)
Тыал тамныыр ньуолах хаары. И. Гоголев
Мууһунан тамнаан кэллэ кыһынхаан. Эллэй
♦ Тыллары тамныыр — мээнэ-мээнэ саҥарар. ☉ Бросаться словами
Ыйааһыннаах тыллары мээнэ тамнаама, Ыйыталаһан, көрдөһөн таах кыынньаама. С. Васильев
Мин кыһыйан кырыылаах тыллары тамнаабытым. «ХС». Харчыны тамныыр — харчыны таах, ахсарбаттык быраҕаттыыр, харчыны харыстаабат. ☉ Небрежно относиться к деньгам, швыряться деньгами
Тутааччылары даача оҥостооччулар эккирэтэ сылдьаллар, «Волга» массыынанан тиэйэллэр, харчыны төһөнү көрдүүргүнэн тамныыллар. В. Протодьяконов. Ыкка тамнаа кэпс. — сөбө суох дии санаа, искэр ылыныма, сир. ☉ Пренебрегать кем-чем-л., отвергать, ни во что не ставить кого-что-л.. Кууруспут аҕыйах ахсааннаах уолаттарын ырытан ыла-ыла ыкка тамныырбыт. Ол иһигэр эйигин эмиэ. «Күрүлгэн»