Якутские буквы:

Якутский → Якутский

кыһаллыы

кыһалын диэнтэн хай
аата. Кырдьыга, ис сүрэхтэн Кыраҕа да, сүдүгэ да Кыһаллыы этэ идэм. С. Тарасов
Бу дьыалаҕа төрөппүттэр бэйэҕит сүрэххитинэн кыһаллыыгыт оҕолоргут кэскилин быһаарар. Дьүөгэ Ааныстыырап. [Үлэҕэ-хамнаска] ис санааттан, сүрэхтэн-быартан кыһаллыы тиийбэт диэххэ дуу… С. Никифоров

кыһалын

туохт.
1.
кыһан диэн курдук. Дьадаҥылар буоллахтарына, баайдары кыһытан, туохха да кыһаллыбат курдук, чобоотук туттан сылдьаллара. Амма Аччыгыйа
Мин Мотуоҕа тугу да кистээбэккэ, киэргэппэккэ, саамай истиҥтэн истиҥ санааларбын тоҕо тэбээн кэпсииргэ кыһаллабын. Софр. Данилов
Сэгэрим сыыһа, бачча сылайан-элэйэн кэлэн баран, миэхэ кыһалла олороохтуур буоллаҕа! — дии саныыр Маайа. Н. Якутскай
2. Туох эмэ кыһалҕаҕа киир; туохха эмэ наадый. Оказаться в затруднительном положении; нуждаться в чем-л.
Ама билигин кыһаллыбытым иһин, биир кыыс оҕону булан ылаа инибин дии саныыбын. Н. Неустроев. Мин сордоох оҕобун баай быыпсай иэһигэр, хабалатыгар кыһалламмын умса баттаан биэрдэҕим… Эрилик Эристиин
Үрдүк сололоох, баһаалыста этиҥ, туохха кыһалларгытын. Н. Якутскай

кыһалын-мүһэлин

кыһанмүһэн диэн курдук
Бэйэтэ кыһалҕата, наадата суох буоллаҕына, атын дьон иннигэр кыһаллар-мүһэллэр идэлээх. Болот Боотур
Харытын ньыппарынан, кыһаллан-мүһэллэн халыҥ дьыаланы ааҕа олорор киһи сэргэхтик өндөс гынна. Е. Неймохов
[Зверев] Саҥа ырыалары суруйтарарыгар төһө да кыһалла-мүһэллэ сатаабытын иһин, улаханнык эрэйдэнэр, ыарырҕатар этэ. Н. Заболоцкай

Якутский → Русский

кыһалын=

страд. от кыһай = 1) сдавливаться, сжиматься, стискиваться, быть сдавленным, сжатым, стиснутым; прижиматься, быть прижатым к чему-л.; 2) перен. вынуждаться, принуждаться, быть вынужденным, принуждённым; 3) перен. нуждаться, имёть потребность в чём-л.; харчыга кыһаллабын я нуждаюсь в деньгах; 4) перен. заботиться, беспокоиться, проявлять заботу, беспокойство; уопсай дьыала туһугар кыһаллар он болеет за •общее дело.


Еще переводы:

забота

забота (Русский → Якутский)

сущ.
кыһаллыы, кыһамньы, түбүк

ньимийии

ньимийии (Якутский → Якутский)

ньимий диэнтэн хай
аата. Ол аата саҥарбакка сылдьыы буолбатах, саҥаны биллэрбэккэ кыһаллыы — ньимийии эрэ буолбатах дуо? Р. Баҕатаайыскай

забота

забота (Русский → Якутский)

ж. 1. (беспокойство) кыһалҕа, кыһаллыы; у него теперь много забот кини билигин кыһалҕата элбэх; 2. (попечение) кыһамньы; забота о человеке киһиэхэ кыһамньы; 3. заботы мн. (хлопоты) түбүк; домашние заботы дьиэ түбүгэ; # без забот кыһалҕата суох; ему и заботы мало киниэхэ кыһалҕа кыра.

кыһамньы

кыһамньы (Якутский → Якутский)

аат.
1. Тугу эмэ оҥорорго кичэйии. Прилежание, старание в чем-л.
Дьөгүөрдээн санаата көнө сылдьар. Биэссэр нуучча барахсан кыһамньытынан кини кутталлаах уһун ыарыыттан турда. Амма Аччыгыйа
Константин үөрэх төрүттэрин баһылыырга туох баар сыратын биэрбитэ, кыһамньытын уурбута. П. Филиппов
2. Кими-тугу эмэ көрүү-харайыы, кимтуох эмэ туһугар кыһаллыы. Забота о ком-л.
Көтөрдөр уонна үүтүнэн иитээччилэр уратылара — оҕолорун туһугар кыһамньылара. Төрүөх туһугар кыһамньы көрүҥ ахсаана аҕыйаабатын хааччыйар. ББЕ З
ср. тув. кызымаа ‘прилежание’

харыстабыл

харыстабыл (Якутский → Якутский)

аат.
1. Ким эмэ туһугар кыһаллыы, кими эмэ көрөн-истэн харыстааһын, араҥаччылааһын. Забота о ком-л.
Кини өстөөҕүн кытта хаһан да эйэлэспэт, киниэхэ туох да харыстабылы билбэт. Суорун Омоллоон
Харыстабыл, итэҕэйсии, убаастабыл дьоҥҥо, тулалыыр эйгэҕэ сиэрдээх буоллаҕына, сиргэ олох чэлгийиэ. А-ИНА ДьБО
2. Туох эмэ (хол., айылҕа, доруобуйа) чөл туругун илдьэ сылдьыытын, эмсэҕэлээбэтин туһугар туруулаһыы, көмүскэл буолуу. Бережное отношение к чему-л., охрана, защита чего-л. (напр., природы, здоровья)
Павел Николаевич Шастин, эмиэ доруобуйа харыстабылын үлэһитэ, эһэлээх аҕатын үтүө үгэстэрин кэспэтэҕэ. И. Федосеев
3. Ким эмэ интэриэһин, быраабын күөмчүлээһинтэн көмүскээһин. Охрана, защита чьих-л. интересов, прав
Яковлев үлэһит-хамначчыт интэриэһин харыстабылыгар туох баар күүһүн-саталын биэрэргэ туруммута. Эрилик Эристиин
Үлэ харыстабылын дьаһаллара биһиэхэ быстах кэмнэргэ эрэ буолбакка, мэлдьи ыытыллаллар. СГПТ
Уопсастыба киһи бырааптарын уонна интэриэстэрин харыстабылыгар турар. Л. Брежнев (тылб.)

заботится

заботится (Русский → Якутский)

гл.
кыһаллар (кыһалын), кыһанар (кыһан)

нуждается

нуждается (Русский → Якутский)

гл.
кыһаллар (кыһалын), наадыйар (наадый)

кыһайылын=

кыһайылын= (Якутский → Русский)

страд. от кыһай =; см. кыһалын =.

озаботиться

озаботиться (Русский → Якутский)

сов. чем кыһан, кыһалын, кыһамньыгын уур.

ааҕамдьылаа

ааҕамдьылаа (Якутский → Якутский)

туохт., түөлбэ. Кыһан, кыһалын. Стараться, заботиться.