Якутские буквы:

Якутский → Якутский

кыһыахтан

кыһыахтаа диэнтэн атын
туһ. Ырыган Ыстапаан уотун иннигэр аргынньахтаан олорон, кыһыахтаммыт кур тириини илиппитин сытыы быһаҕынан тэлитэ быһан кырбастыыр. А. Федоров. Үчүгэйдик тоҥмут тириини өҥүгэр хаалбыт этин, сыатын, силгэтин кыһыахтанар. АЕЕ ӨҮОБ
Киирик түүтэ кыһыахтаммыт сайыҥҥы чараас, кылгас торбос сонноох. «ХС»

кыһыах

аат. Тирии түүтүн, субатын кыһыйарга эбэтэр сүөһү түүтүн тарыырга аналлаах мас уктаах төкүнүк, биилээх тимир; туох эмэ үрдүкү араҥатын кыһыйан ылар анал сэп. Скребок для снятия меха и мездры со шкуры; приспособление для снятия верхнего слоя чего-л.
Кыһыаҕынан сүөһү тоҥ тириититтэн түүтүн элийэн кыһыахтыыллара. МАП ЧУу
Кыһын бултуйбут тириилэрбитин күн уотугар хатаран, кыһыах маһы оҥостон, түүлэрин үргүөхтүүрэ. «ХС»
«Кээлбит» диэн сиргэ хас да иччитэх дьиэ баар. Онтон маһы хатырыктыыр кыһыаҕы уонна хойгуо булбуппут. «ББ»
ср. туркм. гашав ‘скребница’

Якутский → Русский

кыһыах

скребок (железный круг с лезвием, насаженный на деревянную рукоятку); тирии кыһыаҕа скребок для обработки кожи.

кыһыахтан=

возвр.-страд. от кыһыахтаа = скоблиться, выскабливаться, быть выскобленным.


Еще переводы:

скребок

скребок (Русский → Якутский)

м. кыһыах, күөбүл.

кырбастаа

кырбастаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Кэрчиккэрчик гына быс, быһыта оҕус. Рубить, резать что-л. на куски
Ырыган Ыстапаан …… кыһыахтаммыт кур тириини имиппитин сытыы быһаҕынан тэлитэ быһан арааран кырбастыыр. А. Федоров. [Чысхаан] таба этин кыра-кыра гына кырбастаан, хатаран өлбүктэ диэн оҥордо. В. Чиряев
Улуу бэйиэккэ тиийэргит, Отой саарбах, Төһө даҕаны Хоһооҥҥутун албастаан Хол-буут арааран кырбастааҥ. С. Тимофеев
2. Кыра-кыра кэрчиккэ араартаа, кылгаталаа. Раскладывать по частям, разделять на части что-л. Бу маны кыракыра кэрчиккэ кырбастаа.
3. көсп. Өлөр-өһөр, сэймэктээ. Разрубить на части, изрубить на куски, уничтожить физически, умертвить кого-л.
Улаханнык санаммыккын оройгун охсоммун, Уодьугаҥҥын тардаммын, уһун уҥуоххун урусхаллыаҕым, Кылгас уҥуоххун кыдьымахтыаҕым, Кыһыл эккин кырбастыаҕым, Кыа хааҥҥын тоҕуоҕум. Күннүк Уурастыырап
Саха урааҥхайдары үллэр туман курдук үгүс тумат омуктар кырган кэбистилэр. Үлтү кырбастаан, үөрэ сэмнэҕэ оҥорон кырамталарын киллэрэн улуу күөлгэ куттулар. Далан

үнэптин

үнэптин (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Төгүрүк тимир биилээх, уһун мас укка олордуллубут тирии субатын кыһыйарга аналлаах кыһыах. Скребок с кольцеобразным лезвием для выделки кожи. Бүлүү сахалара тирии субатын үнэптин диэн кыһыаҕынан ыраастыыллар
ср. эвенк. иняптун ‘кольцо, напёрсток’

үргүөхтээ

үргүөхтээ (Якутский → Якутский)

үр III диэн курдук
Кыһын бултуйбут тириилэрбитин күн уотугар хатаран. кыһыах маһы оҥостон, түүлэрин үргүөхтүүрэ. Н. Абыйчанин

соҥоһоон

соҥоһоон (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Таба тириитин таҥастыыр тиистээх кыһыах курдук тимир. Круглый зубчатый железный скребок на деревянной ручке для выделки оленьей шкуры
Имитиигэ туттар тэрил арааһынайа да элбэх. Холобур, талкы арааһа баар: кыһыах, үрүөх, чүчүм, соҥоһоон, кэдэрээн, сүлүгэс диэннэр. АЕЕ ӨӨ
Көмүүлэргэ тириини таҥастыыр сэптэр — чүчэннэр, соҥоһооннор уонна кэдэрээннэр көстүбүттэрэ. ЭБЭДьА

үрбэ

үрбэ (Якутский → Якутский)

аат. Тирии субатын кыһыйарга аналлаах кэдэгэр быһыылаах мас уктаах тимир тэрил. Скребок выгнутой формы с деревянной рукояткой для снятия мездры со шкуры
Тирии таҥастыыр араас тэрил: үрбэ, кыһыах, кэдэрээн, тиистээх чохооччу, сүлбэ быһаҕа. Хомус Уйбаан

ыраастааһын

ыраастааһын (Якутский → Якутский)

ыраастаа диэнтэн хай
аата. Тирии өҥүн сыатыттан, этиттэн, субатыттан онно аналлаах тэрилинэн — кыһыаҕынан ыраастааһын ыытыллар. АНП ССХТ
Төрдүгэр астаахтарга саамай ыараханынан сыыһын ыраастааһын уонна үүнээйини убатыы үлэлэрэ буолаллар. ҮБНьТ
Саас аайы [оттонор сири-уоту] ыраастааһын кэһиллибэт үгэскэ кубулуйбут. Ходуһа х.

дэлэгэйдик

дэлэгэйдик (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Элбэхтик, өлгөмнүк, дэлэйдик. Обильно, достаточно, в достатке
Алмааһынан ыстаал тимири Кырылаччы кыһыахпыт, Техника саҥа дьиктилэрин Дэлэгэйдик айыахпыт. Эллэй
Оһох уота наһаа дэлэгэйдик дэбилийбэхтиир, оҕонньор уот буурҕа ортотугар киирбэхтээн ылыталыыр. Амма Аччыгыйа
2. көсп. Холкутук, ыгылыйбакка, иҥнибэккэ (дьон ортотугар тутун). Свободно, непринужденно (держаться в обществе)
Вася Губин бэрт дэлэгэйдик кэпсээн киирэн барда. Амма Аччыгыйа
Плисада хаҥас илиитинэн бөппүрүөскэтин тутан, сэдэх буруону туора үрэ-үрэ, дэлэгэйдик туттан кэпсии сытта. Н. Габышев
Кини [Быргый] даҕаны киһибин буолан киэҥник дэлэгэйдик тутта, эгэ кэлэн аҥаардастыы айбардыы сылдьара кэлиэ дуо. ФЕВ УТУ

кыһыаччы

кыһыаччы (Якутский → Якутский)

I
аат. Киһи илиитинатаҕын эбэтэр сүөһү синньигэс иҥиирэ. Тонкие жилы на конечностях человека или животных
Сиэбэтэх да силгэлэрин, Кыайбатах да кыһыаччытын, Хоппотох да холгумнарын Хонуккар диэн биэрбэккэ, Кулугур кулгаахтаатылар, Этирик түөстээтилэр. П. Ядрихинскай
— Кыһыаччым тардан муҥнаата аҕай дии, баһымньыны туттарбата. — Пахыый, ол тугуй? Эн иҥиириҥ тартаҕын аайы дуо? А. Сыромятникова
[Өлөксөй] Кыһыаччытын быһа тэптэрэн, Кылана түстэ, Хараҕа дьирим иирэн, Хараарыс гынна. С. Васильев
II
кыһыах диэн курдук
Бүөтүр аттарын …… тимир кыһыаччынан кырыатаата. Айталын
Дьиэлэр истиэнэлэрэ уонна үрдүлэрэ түүнүгүрэр буоллаҕына бастаан тимир кыһыаччынан ыраастаан баран …… испиэскэнэн сотуллар. ЗЛГ ҮүЫА
Хайалар …… эмэх курдук болтуолаах чыпчааллара кыһыаччы курдук тиистээхтэр. ОЛ ПА

үрүөх

үрүөх (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Тирии түүтүн, субатын кыһыйарга, хоруйарга аналлаах иэҕиилээх сытыы быһах. Изогнутый нож для соскабливания шерсти со шкуры или скобления мездры при выделке кожи
Хараҕа суох Өрүүнэ хайдыбыт уктаах, мэкчиччи элэйбит үрүөҕүн булан, тыаһа-ууһа суох кэлэн, аҕалара имитэр тириититтэн, быһа сууралаан ылара. Эрилик Эристиин
Ийэм былыр тирии кыһыйар үрүөҕүн кэриэстээн уура сылдьыбытым …… сибиинньэм түүтүн, начаас үлүгэр киччэччи ылан кэбиһэрэ. «ХС»
Имитиигэ туттар тэрил арааһынайа да элбэх. Холобур, талкы арааһа, кыһыах, үрүөх, чүчүм, соҥоһоон, кэдэргээн, сүлүгэс диэннэр. АЕЕ ӨҮОБ
ср. тюрк. сүргү ‘скобель, тупой нож с двумя ручками, употребляемый при выделке кожи для скобления’