агломерат (1. Геологияда — хайа боруодаларын, минераллар араас кээмэйдээх уонна быһыылаах кэлимсэлэһэ илик үлтүркэйдэрэ. А. үксэ булкаан эстиитигэр үөскүүр; 2. Металлургияҕа — туһааннаах технологияҕа анаан бэлэмнэниллибит металлургия сырьета: урууда, концентрат, атын да матырыйаал мээк-кэтин 100 мм тиийэр кээмэйдээх болгуо-болгуо курдук сомоҕолоһуннарыллыбыт көрүнэ.)

көр кэлимсэлэс
Кыһыны быһа килиэпсэлэһэ хам тоҥмут сүөһү ноһуомун ыраастыыр букатын да кыаллыбата. Далан

сов. 1. (соединиться, слиться) ыбыс, ыпсыс, кэлимсэлэс; 2. воен., спорт. ыпсыс; кольцо окружения сомкнулось төгүрүйүү иитэ ыбыста; 3. перен. (сплотиться) түмүс, холбос; 4. (закрыться) ыбыс, сим, сабылын. I

сыһ. Биир тэҥник сэгэйэн, бытааннык хамнанан. ☉ Медленно, спокойно, плавно
Уйбаан уот сиэбит сирин ортотугар кэлимсэлэһэ сыппыт сири күөгэлдьиччи хааман киирдэ. Амма Аччыгыйа
[Кымыстаах чороону көтөхпүт дьон] аа-дьуо күөгэлдьиччи хааман киин трибунаҕа кэлэллэр. «Кыым»

туохт., к э пс. Кэлимсэлэһэ чиҥээ, наһаа дьиппиний. ☉ Слежаться, уплотниться
Ардахтан хараарбыт, с элээппэ курдук тэллэччи липпэрбит бугуллары эһэм кэбиһэ сылдьар. ПАЕ УуАХО
Муора диэкиттэн ыбыс-ыарахан липпэрбит, ыас хара, …… сүҥкэн былыт өрө көтөҕүллэн тахсыбыта. М. Горькай (тылб.)

аат. Туох эмэ т өг үр үк быһыылаахтык хам сыстыбыта, бииргэ кэлимсэлэспитэ. ☉ Цельный кусок чего-л.
Бү лүүдэ муҥунан хайах мөһөкөтүн м өлбөттүм. П. Тобуруокап
Сорох собуоттарга чугууну үксүгэр кыра куормаларга кутан сойуталлар. Сойбут, кытааппыт чугуун мөһөкөлөрүн «чушка» д э н э р. «ХС»

аат. Туох эмэ бэйэ-бэйэти гэр хам сыстыһан кэлимсэлэспитэ. ☉ Ком, комочек чего-л.
Хаар мөчөкөтүн мүччү тардан таһаарбыта …… курупааскы буолан хаалла. Амма Аччыгыйа
Хас баһыы кумах сайҕаннаҕын ахсын лотуогун түгэҕэр көмүс мөчөкөтүн к э т э һ э ҕ и н. Н. Лугинов
Күһүн ардах кэмигэр массыына хаһан кэбиспитэ барыта улахан буор мөчөкө буолан сытар. В. Тарабукин
ср. кум. бётеке ‘подушка (круглой формы), валик’

I
аат. Бурдук соломотугар маарынныыр, уһун аҕыйах сэбирдэхтээх, бөҕө силистээх кытаанах от. ☉ Пырей
[Кыра Уйбаан] балтараа арсыыннаах хотуурунан от охсон тэлэкэчийдэҕинэ, кэлимсэлэһэ сыппыт ачаны эһэ тэллэх курдук илгитэлээн ааһар. Амма Аччыгыйа
Ол хонууларыгар күрдьүгэс күрүөтүн, ача курдук үчүгэй оттор үүнэр эбиттэр. М. Доҕордуурап
Кыһыны быһа тоҥ талаҕы, хахыйаҕы кытта хадьыктаһан тахсыбыт буур тайах күөх ача быгарын кэтэһэр. И. Федосеев
II
аат., түөлбэ. Таба, тайах оһоҕоһун сыата, оһоҕос арда. ☉ Внутренний жир, внутренное сало.
♦ Ачатын ылларбыт — сэниэтэ эстибит; кыайтарбыт. ☉ Он выбился из сил; потерял последние силы.

лааҕы буол кэпс. — 1 ) с ыта дьиппинийэн кэлимсэлэс эбэтэр уһуннук туттуллан, киртийэн лаҕыыр буол, бороҕодуй. ☉ Слежаться до утраты отдельности, дробности, сбиться в плотную массу (о чём-л.); стать грубым, заскорузлым от долгого употребления и загрязнения (напр., об одежде)
Сарсыарда лааҕы буолан хаалбыт сарыы хахтаах сыттыгын, торбос тириитэ тэллэҕин оннугар ып-ыраас таҥаска утуйа сытарын өйдөөбүтэ, онтон наһаа үөрэ санаабыта. Уустаах Избеков; 2) хамсаабакка сытан көһүй. ☉ Уставать, коченеть от долгого лежани я
[Михаил Степанович:] Сытан-сытан лааҕы буолан хааллым. С. Ефремов. Тэҥн. лаглаҕай, лаҕыыр I

I
аат.
1. эргэр. Дириҥ бадараан, түгэҕэ суох оборчо. ☉ Глубокое болото, топь
Тумсун үрдүнэн Туора түспүт муостаах, Тутум атахтаах, Луоҕаттан иҥнибэтэх Луо бээгэй оҕустаах Алып Хара …… Аҥаарыйар аартыга. П. Ойуунускай
Ол анараа өттүн диэки аһара көрдөҕүнэ ап төрдө Алып Хара обургу бу өлүү луоҕатын ис кырыытыгар …… үс төгүл эриллэн баран түүрүллэн сытар үһү. Ньургун Боотур
2. кэпс. Туох эмэ уһуннук сытан кэлимсэлэһэн дьүдьэйбитэ, лааҕы буолбута. ☉ То, что слежалось, утратило свежесть, подгнило
Эргэ үйэ элбэх сааһыгар мунньуллубут сытыйбыт луоҕа бөхтөрүнэн саҥаны саба ыһыахтыы сатыыр. Амма Аччыгыйа
II
аат. Ынах сүөһү кутуругун төбөтүн маҥана. ☉ Белый кончик хвоста (у коровы, быка)
Луоҕалаах кутуруктаах оҕус.  Эдэр кунан оҕустар …… күрэс былдьаһаары луоҕалаах кутуруктарын Субуччу тутаннар Күрдьүөттэһэ-күрэстэһэ Күрэс былдьаһа оонньууллар эбит. А-ИМН ОЫЭБЫ. Тэҥн. дуоҕалаах
ср. тюрк. туҕлук ‘имеющий знамя, со знаменем’