1) рассказ; кэрэхсэбиллээх кэпсээн интересный рассказ; көрбүт киһи кэпсээнэ рассказ очевидца; 2) сказ, сказание, предание; Ленин туһунан кэпсээн сказ о Ленине; былыргы кэпсээн предание.

1) рассказывать, пересказывать; сонунна кэпсээ = рассказывать новости; бу теманы кэпсээ = отвечать по данной теме; 2) обычная форма приветствия у якутов.

аат.
1. Ким-туох эмэ туһунан сэһэргээһин; туох сэһэргэнэрэ. ☉ Рассказ, сообщение, известие
Кэргэнин кэпсээнин кини бөрүкү итэҕэйбэтэх. Киһи итэҕэйиэх да кэпсээнэ буолбатах этэ. Далан
Бу Турахин тойон кэпсээнин бары бэркэ сэргэҥнээн истэн олордулар. Эрилик Эристиин
[Иван Степанович:] Билигин кэлэн мин эһиэхэ кэпсээммин ситэриэм. С. Ефремов
2. лит. Прозанан суруллубут кыра кээмэйдээх уус-уран айымньы. ☉ Рассказ
Сынньана сытаммын мин аахтым бэҕэһээ биир кыра кэпсээни. Күннүк Уурастыырап
Итинтэн салгыы тэттик кэпсээннэри суруйан көрүүнэн дьарыктаммытым. В. Протодьяконов
Кини билигин ол санаатынан кэпсээн суруйар. Т. Сметанин
3. Сахалар көрүстэхтэринэ эҕэрдэлэһэн туттар тыллара (кэпсээниҥ? кэпсээҥҥит? диэн ф-ҕа). ☉ Приветственное слово якутов при встрече (употр. в ф. кэпсээниҥ? ‘что расскажешь?’ кэпсээҥҥит? ‘что расскажете?’)
Үгэс быһыытынан, бастаан утаа хардарыта: «Хайа, кэпсээниҥ?» — дэһии. С. Федотов
[Кэтириис:] Хата, Ааныка эмээхсин, тиийэн кэллиҥ дуу? Кэпсээниҥ? С. Ефремов
«Дьиэлээхтэр, кэпсээҥҥит!» — диэтэ сөҥ куоластаах киһи саҥата сыыйа баттаан. Н. Заболоцкай
♦ Айах (тыл) кэпсээнэ көр айах I
Оччотооҕу айах кэпсээнэ оннук. Л. Попов
[Уолаттар] былыргы Сунтаар туһунан айах кэпсээнэ буола сылдьар номоҕу булан, суруйбуттара. Багдарыын Сүлбэ
Кулгаах истэринэн, тыл кэпсээнинэн буоллаҕына, киниэхэ тэҥнээх, сампай уопсар киһи төрөөбөтөх. Саха сэһ. II
◊ Кэпсээн оҥоһун (гын) — 1) кэпсэниэ суохтааҕы кэпсээ, тыл оҥоһун (үксүн бопсон этиллэр). ☉ Рассказывать о чем-л., не подлежащем распространению, пустить слух (обычно употр. в ф. запрета)
[Кулуба:] Эн, Сэмэн, итини кэпсээн оҥосто сылдьар буолаайаҕын. Итинник сымыйа кэпсээн үрдүк тойот кулгааҕар киирдэҕинэ киһи баһа барыа. Н. Неустроев
[Хаалдьыт:] Ону кэпсээбит киһини, аны ити курдук кэпсээн оҥосто сылдьыма диэн саба саҥаран кээстим. А. Софронов
[Кэтириис:] Аны Күлүк, кырдьык истибит буоллаҕына, кэпсээн гына сылдьыа. А. Софронов; 2) ким-туох эмэ туһунан (киэн туттан, сөҕөн, холобур оҥостон о. д. а.) уура сылдьан кэпсээ, сөп буола-буола кэпсиир буол. ☉ Рассказывать периодически о ком-чем-л., передавать что-л. из уст в уста (то, что вызывает восхищение, гордость, удивление и т. д.)
Үгүс аҕа уустара кубаттан, хотойтон, эһэттэн төрүттээх курдук кэпсээн оҥостон кинилэри ытыктыыллара. Саха фольк. Кэнэҕэс дьон кэпсээн оҥостуохтара: оннук киһи урааҥхайа, оннук дьахтары күрэтэн баарта үһү диэн. Н. Неустроев
Өйдүү сылдьыам өлүөхпэр диэри [Ай-Петри хайаны], Кэпсээн оҥостуом бар дьоммор. Л. Попов. Кэпсээнтэн кэпсээн — биир кэпсээнтэн сиэттэрэн атын кэпсээн тахсыыта. ☉ Следование одного рассказа за другим
Кэпсээнтэн кэпсээн: эмиэ ити докумуоҥҥа Сырай, Хара Сырай, Куһаҕан Сырай диэн дьон суруллубуттар. Багдарыын Сүлбэ
Кэпсээнтэн кэпсээн диэбиккэ дылы, ситэрэн сэһэргээтэххэ, мааман аата бэл үүнээйигэ кытта тиксибит. ГКН МҮАа. Кэпсээҥҥэ киир (сырыт) — дьоҥҥо-сэргэҕэ билин, кэпсэн (үксүгэр үчүгэй өрүккүнэн). ☉ Стать известным, прослыть кем-чем-л., стать притчей во языцех (обычно благодаря своим достоинствам)
Күндү түүлээх, көмүс, алмаас, Кэпсээҥҥэ киирэр эн дойдуҥ. Баал Хабырыыс
Күбэйээнэ эмээхсин үтүө сүрэҕэ, сайаҕас санаата, кини бар дьоҥҥо өлбөт өҥөтө ырыаҕа ылламмыта, кэпсээҥҥэ киирбитэ. И. Данилов
Кинилэр оттообут отторо, үүннэрбит бурдуктара, көрбүт сүөһүлэрэ, бултаабыт бултара кэпсээҥҥэ сылдьара. «Кыым»
ср. уйг. гэпчан ‘разговорчивый, словоохотливый’

туохт.
1. Билэргин (билбиккин) дьоҥҥо эт, тылгынан тиэрт. ☉ Рассказывать, сообщать что-л., извещать о чем-л.
Сөдүөччүйэ …… оргууй кэпсээн барда. Амма Аччыгыйа
[Күлүк:] Бэйи эрэ, эн бэркэ мин төрдүбүн билиэххин баҕараҕын ээ, кэпсиим даҕаны. А. Софронов
Кини тугу кэпсээбитин барытын мин итэҕэйбитим. Н. Якутскай
2. Сахалар көрүстэхтэринэ эҕэрдэлэһэр тыллара (үксүгэр кэпсиэ диэн ф. тутлар). ☉ Обычная форма приветствия у якутов (чаще употр. в ф. кэпсиэ)
[Утары:] Кулуба кэпсиэ. Хайдах-туох олороҕут? [Кулуба:] Үчүгэй. Эн кэпсиэ. Н. Неустроев
[Мукуйук:] Кэпсиэ, оҕонньоор! [Мэхээлэ оҕонньор:] Суох истибэтим, эн кэпсиэ. Күндэ. Дьиэлээх тойон, Уйбаан аҕата, Дэлиһиэй аан аһан ыйытар: «Ылдьаа, кэпсиэ!» Дьуон Дьаҥылы
◊ Кэпсиир киэп аат., тыл үөр. — хайааһын дьиҥ-чахчы буолбутун, буола турарын эбэтэр буолуохтааҕын көрдөрөр киэп. ☉ Изъявительное наклонение
Мэҥэ таастар суруктарыгар соруйар, усулуобунай, кэпсиир киэптэр туттуллаллар. АНК БТТ
Кэпсиир киэп билиҥҥи, хас да ааспыт, кэлэр кэмнээх, биир уонна элбэх ахсааҥҥа үс сирэйинэн уларыйар. АНК БТТ. Кэпсиэхтэн кэрэ — олус үчүгэй, кэрэ. ☉ Потрясающий, удивительный, необыкновенный, прекрасный, словами не выразить до чего хорош
Оо, дьэ, кэпсиэхтэн кэрэ, этиэхтэн дьикти — айылҕа ийэ барахсан алыс да силигилээбит. П. Ойуунускай
Оо, эдэр саас, эдэр саас! Ааспыта быданнаабытын кэннэ эргиллэн көрдөххө, кэпсиэхтэн да кэрэ, этиэхтэн да эриэккэс эбиккин эн! Софр. Данилов. Көрүөхтэн күндү, кэпсиэхтэн кэрэ кыыс дьахтары көрүстэххинэ — били хаҥас илиигин уунан баран, бэйэҥ диэки такыс гын даа… Н. Павлов
ср. уйг. гэп, кирг. кеп ‘слово, речь, разговор, беседа; серьезный разговор’, алт. кепше ‘шамкать’

туохт. Көтөҕүллэн элбэхтик саҥар-иҥэр, кэпсээ. ☉ Говорить, рассказывать много, вдохновенно, с воодушевлением
«Ону барытын көрөнистэн кэлбит киһи курдук кэпсээн-ипсээн эрдэҕин көр!» — Сөдүөччүйэ оҕотун таптыыр хараҕынан одуулаһан, сирэйэ эйэҕэстик сырдыы түстэ. Амма Аччыгыйа
Тайҕаттан тахсааччылар Аҥаар харах ороспуой туһунан кэпсээн-ипсээн үллэҥнэтэн ааһаллар. Н. Якутскай
Петр Михайлович …… араас элбэҕи кэпсээн-ипсээн дьиэлээхтэри бэркэ сэргэҕэлэппитэ. Г. Нынныров

v. to tell, narrate, relate;

n. story;