кэпсээннээ диэнтэн холб. туһ. Кэҕэ ордук Кэҕиҥнэстэ, Кэрэ чуордук Кэпсээннэстэ. А. Бродников

кэдэй диэн курдук
Кээдьэгэр быһыылаах Кэҕэлиирэ кыылым, …… Кэдэллэн олорон, Кэрэ-чуор куолаһынан Кэрэ билэтик эттэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Ааныка барахсан быар куустан дьоһуннуран кэдэллэн турбута. Н. Габышев

даҕ. Аһаҕас, дьэҥкэ, ыраас (куолаһы этэргэ). ☉ Чистый, звучный (о голосе)
[Сэмэн] чөллөркөй күөмэйиттэн …… кэрэ-чуор тойук тыллара доллоһуччу кутуллан, дуорайбытынан бардылар. Күннүк Уурастыырап
[Уйбаан Сиипсэп] кэрэ чуор, дьырылас, чөллөркөй куолаһынан ырыа ыллаабытыгар, остуол иһитэ лыҥкыныырга, түннүк араамата илибирииргэ дылы буолла. Н. Босиков
Кыыс оҕо чөллөркөй, ыраас куолаһа Кыталык буолан кыҥкынаата. С. Тарасов

күндү диэнтэн атаах.-аччат. Мин хайам Күндүкэй тойуктаах Күөрэгэй чыычаахтаах Мин хайам Кэрэ-чуор куоластаах Кэрээбэт кэҕэлээх. С. Васильев
Күөх халлаантан күүрэ тохтор Күн күндүл уота буолан, Көтөн тиийиий күндүкэйбэр Сүрэх итии таптала. «ХС»

даҕ. Кэкэйбит быһыылаах, моонньун кэннин диэки чирэһиннэрэ туттубут. ☉ С напряженно застывшей шеей и отведенной назад головой
Кэдэгэр систээх, Кэкэҕэр быһыылаах, Кэҕэлиирэ кыылым …… Кэрэ чуор куолаһынан Кэрэ бэлиэтик кэпсээтэ. ДВ О

даҕ. Үөһэ өттүнэн кимистибит (киһи, көтөр мунна, тумса). ☉ Вогнутый, изогнутый (о переносице)
Кэрдэстигэс кэҥэриилээх, Кээдьэгэр быһыылаах Кэҕэлиирэ кыылым Киҥкил-силик тыам Кэрискэ маһыгар Кэдэллэн олорон Кэрэ-чуор куолаһынан Кэрэ билэтик эттэ. Өксөкүлээх Өлөксөй

туохт.
1. Күн уотуттан сымнаан уулун, хараар (тиит төрдүнээҕи хаар туһунан). ☉ Таять, растаять (о снеге вокруг деревьев). Сыа хаарым сымнаата, Күрдьүк хаарым күлгэрийдэ, Эргэнэ хара тыам тиитэ иэччэхтэннэ. Саха фольк.
2. түөлбэ. Тылын (мутукча туһунан). ☉ Распускаться (о лиственнице)
Мутукча иэччэхтэнэн, ойуур иһэ көҕүрүмтүйэн көстүүтэ, сыһыы сир налыы уолбатыгар хаас аһылыга күөх ото бытыгырыырын саҕана кэҕэ кыыл кэрэ чуор куолаһа кэрии тыаны эймэтээччи. Сэмээр Баһылай
Ньургуһун үүннэ, ол аата күөх үнүгэстэр бытыгыраабытынан, мутукча иэччэхтэммитинэн барда. «Кыым»

1. көр дьарыгыр, дьарыктан. Эн оҕоҥ кинигэни дьарыгылыыр эбит, арай мин уолум оонньууну эрэ дьарыгылыыр. ПЭК СЯЯ
   Оо, оччо дьарыгылыам баар ини. Н. Заболоцкай
   Кини уһун атахтарын ханнык эрэ ураты, ньымса буоларга дьарыгылаабыта. Б. Лунин (тылб.)
2. эргэр. Ис дьиҥин бил (үөрэтэн, ырытан). ☉ Вникать, понимать, разбираться
   Бу мин этэр тылбын истэр кэрэ чуор кулгааххынан истэ дьарыгылыы туруй, чөл бараан көхсүгэр сыаналыы тур, көрөр кыраҕы хараххынан көрө дьарыгылаа! ПЭК ОНЛЯ I
   Эрэйдээх энэлийэрин Истэ билгэлээн, Көрө дьарыгылаан, Ону ситиһэр иннигэр - Баппат уол оҕо Манчаары аатыран сырыттаҕым бу. Эрилик Эристиин

дьуон-дьаҕаан (дьаҥаат) - олус ыарахан, ынырык. ☉ Страшный, чудовищный
Этэн туран балыырдаах, истэн туран мэлдьэхтээх, букур-сидьиҥ нэһилиэктээх Дьуон-дьаҕаан улуустаах буолабын. ПЭК ОНЛЯ I
Онтон Моһоллоох ойуун айгыстан туран кэллэ: «Куһаҕан Ньукулай уола кэллэ-кэлээт, бу туох дьуон-дьаҥаат тойугу туойда, бу туох табык иирээнин тарта?» - дьон сирэйдэрин кэриччи көрдө. М. Доҕордуурап; дьуон дьаҥыдый фольк. - киһи ытырыктатар, ыар-нүһэр тылларынан саҥар. ☉ Произносить слова, вызывающие дрожь, наводящие ужас
Ол, бу эн туох Модун соруктаах буолаҥҥын Дьуон дьаҥыдыйдыҥ? - диир буоллаххына, Икки кэрэ чуор кулгааххынан Истэ-болҕойо олорууй эрэ! С. Васильев
[Сырааннаах - Мэхээччэ оҕонньорго:] Олус даҕаны дьуон дьаҥыдыйдыҥ, өс тамалыйдыҥ. Болот Боотур

аат., миф. Киһи-сүөһү төрүөҕүн таҥаралара. ☉ Айыысыт (общее название богинь, покровительствующих увеличению потомства)
Аал уот иччитигэр Ас кутан Ааттаһан барбыттарыгар, Ахтар айыыһыт ала чахчы Айхалынан алҕаабыта. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Дьахтар талыыта киирэн] Айыыһыт ийэтин ыҥырар Абытай халахайа буолла, Эдьээн иэйэхситин эргитэр Энэлгэн тойуга буолла. П. Ойуунускай
Айыыһыт хотун хатаҕалаан, киниэхэ [кыыска] олус кэрэ дьүһүнү уонна кэрэ, чуор куолаһы бэлэхтээбит. И. Гоголев. Тэҥн. иэйэхсит
◊ Айыыһыт аттаныыта (айыыһыты атаарыы) эргэр. — дьахтар төрөөбүтүн үһүс күнүгэр оҥоһуллар былыргы сиэртуом. ☉ Старинный обряд отправления Айыысыт на третий день роженицы (с обильными угощениями, сложными ритуалами). Айыыһыт тардыыта эргэр. — былыр оҕоломмотох дьахтарга айыы ойуунунан оҕокутун көрдөһүннэрэр уустук сиэр-туом. ☉ Старинный обряд испрашивания кут ребенка нерожающей женщине (пир, исполнение сложных ритуалов)
Суон Байбаас бэйэтинэн ыҥыыр атынан кэлэн, айыыһыт тардыытын тэрииригэр Хобоону көмөлөһөрүгэр көрдөстө. И. Гоголев