барчыгынаа диэнтэн дьаһ
туһ. Ийэлээх-аҕата буоланнар Кэтэҕэриин ороҥҥо Туора-маары түһэн Утуйан барчыгыната Сытаахтыыллар эбит. П. Ядрихинскай

даҕ., түөлбэ. Кэтэҕэриин. ☉ Передняя сторона или часть якутской юрты напротив камина и входа
Ыл, котокоом, ити Дьэримиэй таһыгар, чоҥол олдоҥҥо баран олор. Болот Боотур

буруттаа диэнтэн холб. туһ. Аат көлөтө, оттон бэйи! — кэтэҕэриин оронтон Аана хаһыыта Таняны бүөргэ аста
— Сатаатар, утуйдаҕына буруттаһарын умнубат, — дии санаат, кыыс саспыттыы, суорҕанын иһигэр киирэн хаалла. М. Доҕордуурап

аат.
1. Түүтэ элэйбит, холто буолан эрэр саҕынньах. ☉ Облезлая ветхая доха с полинявшим мехом
Арбаҕас иһигэр абааһы баар (өс хоһ.). Бүөтүр таһырдьаттан киирэн кэлэн, бүрүммүт таба арбаҕаһын кэтэҕэриин ороҥҥо быраҕан баран, уот кытыытыгар кэллэ. Эрилик Эристиин
Оҕонньор саптыммыт арбаҕаһын сыҕаччы аста, туран олордо, кэтэҕин тарбанна. Л. Попов
2. харыс т. Эһэ. ☉ Медведь. [Булчут] иккис күнүгэр арбаҕаһын кытта астаспыта. Эвен фольк.

даҕ. Харахха быраҕыллар, бөдөҥ (хол., ойуу). ☉ Размашистый, крупный (напр., рисунок)
Дьэбдьиэ бадаархай сибэкки ойуулаах быыһа ыйаммыта, таҥалай ойуулаах суҥ сөрүөтэ барыта кэтэҕэриин диэкини бүтүннүүтүн дьэргэтэ тупсарда. Болот Боотур
Дьахтар дьиэҕэ кэтэр бадаархай ойуулаах халаатын сиэбигэр икки илиитин уктан, ыалдьыты көстүүнэй хоско батыһыннарбыта. П. Аввакумов

даҕ. Байбара тигиилээх (хол., былаачыйа). ☉ Имеющий оборки на подоле платья
Күтүөт уол кэтэҕэриин уһукка олорбутун кэннэ кийиит кыыһы байбаралаах кытаайка ырбаахылаан, таастаах хара харсыаттаан аҕаллылар. С. Зверев
Быйаҥнаах Аммаҕа күһүн обургу күөйэ көтөн кэллэ. Хатыҥнар-чараҥнар солотуу хаарыс байбаралаах ырбаахыларын намылыччы кэттилэр. «ХС»
Аллараа өттүнэн байбаралаах дьууппалары билигин үгүс дьахтар кэтэр. «Кыым»

сыһ. Балачча улаханнык, киһи хараҕар быраҕыллар, биллэр, кулгааҕар иһиллэр гына. ☉ Заметно, ощутимо
Төбөтүн хоҥкуччу түһэрэн икки өттүнэн биллэрдик иҥнэҥнээн ылла. «ХС»
Бу дойдуга кэлин сылларга тайах биллэрдик элбээтэ. С. Никифоров
Дуораан биллэрдик, кэтэҕэриин оһох кэннин диэкилэринэн иҥэрсийбэхтээн, үлүгүнэйбэхтээн баран, сүтэн хаалла. Н. Заболоцкай
Ол икки ардыгар күһүҥҥүтүйэн, халлаан киэһэ-сарсыарда дьыбарданан, күн биллэрдик кылгаан барда. «ХС»

тыаһы үт. туохт. Саҥа таһаарбакка эрэ ыгыстаыгыста олус улахана суохтук муннугун тыаһат (хол., күлэргин хаайа, кыатана сатаан). ☉ Выдавливать напряженные отрывистые звуки носом, фыркать; давиться от смеха (приглушая смех)
Акаарытыҥы Дабыыт отуу умайбытын истэн баран күлэн кыччыгыныыр. Амма Аччыгыйа
Кыра Биэрискэ, эдьиийэ билбэтэҕин билэн сытар киһи, күлэн кыччыгынаабыта. Далан
Мааса кыыс …… кэтэҕэриин ороҥҥо таҥаска бүк түһэн, сирэйин кистии-кистии күлэн кыччыгыныыр. Эрилик Эристиин

даҕ. Кэтэҕэриин диэки өттүнээҕи. ☉ Находящийся на противоположной от входа стороне, против камина; стена против входа
Кэтэҕэрииҥҥи орон.  Моҕус дьиэтин кэтэҕэрииҥҥи эркинин хайа көтөн тахсыбыт. Саха фольк. Кэтэҕэрииҥҥи истиэнэҕэ биэс-алта чааркаан уонна икки айа ыйаммыттар. Н. Якутскай
Кэтэҕэрииҥҥи ороҥҥо Сиидэрэп оҥостон утуйда, уҥа ороҥҥо Сэмэн Малыыкаанныын сыттылар. Күндэ

дьүһ. туохт. Иҥнэччи соҕус туттан, сабардаан көһүн (улахан, үөһэ өттүнэн кэтит, модьу киһи туһунан). ☉ Подаваться в сторону или вперёд всем корпусом (о большом, грузном человеке)
Кэтэҕэриин ороҥҥо Аадаҥ Арамаан иттэннэри түһэн үллэн сытар, суол ааныгар Силтэһин сиҥнэллэн олорор. Күннүк Уурастыырап
[Бойуот] хайдах эрэ, сиртэн үүнэн тахсыбыт киһи курдук сиҥнэллэн турар эбит. Р. Кулаковскай
Федулов массыынатын буферыгар өйөнөн сиҥнэллэн турара. «ХС»