м. хатыыс, кээчэрэ.

прил. 1. хатыыс, кээчэрэ; осетровая икра хатыыс искэҕэ; 2. в знач. сущ. осетровые мн. хатыыстыҥылар.

көр кээчэрэ
Кэллэ муҥха ийэтэ: Кээчирэ, аллаах миэнэ. И. Чаҕылҕан
Харыйа кээчирэтинэн (үнүгэстэринэн) саба үүммүт, быраҕыллыбыт клевер үүннэрэр хонууга баран, клевер үргээн аҕалбыта. Г. Николаева (тылб.)

даҕ. Сырдыгы тэйитэн, чаҕылыйан көстөр. ☉ Сверкающий, блестящий
Кини [аҕалара] халыҥ муос дуҕалаах ачыкытын килбэгир таастара күлбүт курдуктар. Н. Габышев
Төгүрүк килбэгир туналҕаннаах Кээчэрэ кэтит күөх ойуурдар Чэлгиһэннэр киэргэппиттэр эбит — бу Танылҕаннаах Тааттакайдаан эбэкэйбитин. А-ИМН ОЫЭБЫ

хардалаа диэнтэн холб. туһ. [Муустаах муора Өлүөнэҕэ] хатыыс балыгынан хардалаһан, Кээчэрэ балыгынан кэһиилэнэн, Өҥөлөһөр үгэстээх үһү. Саха нар. ыр. I
Дьөгүөр оҕонньор тугу эмэ хардалаһыаҕын иннигэр тыл бэриллибэтэҕэ. И. Никифоров
Хоксотуров тугу эрэ хардалаһан көрүөн баҕарар да, агроном кырдьыга кыларыйан турара бэрт. П. Егоров

туохт.
1. Ырбыылаах буол, ырбыы таҕыс. ☉ Иметь, образовывать закраины
Үрдүк сирдэргэ күөх от бытыгырыыр, күөллэр муустара ырбыыланар, кус-хаас кэлэр. Н. Якутскай
Күөллэр муустара кытыыларынан ырбыыланан баран, таас тэриэлкэ түгэҕинии килбэһийэллэр. «ХС»
Саас, Индигиир ырбыыланнаҕына, эр дьоннор кээчэрэ балыгы муҥхалыыллара. А. Алдан-Семёнов (тылб.)
2. Дьураа буолан, кирбиилэнэн көһүн. ☉ Образовывать разделительную полосу на какой-л. однородной поверхности
Халлаан сиигэ, салаҥ уус алтанынан сатаан иһэрдибэтэҕинии, ырбыыланан көстөр. М. Доҕордуурап
Түннүк диэки көрүөҕү баҕарыллар — халлаан ырбыыланан эрэрэ буолаарай? Ю. Чернов (тылб.)

туохт. Биир тэҥ кэккэни, субурҕаны оҥор. ☉ Образовывать цепь, ряд, шеренгу
Үөһии-үөһэ үөр хаастар Үс муннуктуу сэлэлииллэр. Күннүк Уурастыырап
Ыраах суолга барар курдук оҥостубут кыһыл саллааттар сэлэлээн турунан кэбиспиттэр, онно саха элбэх. Күндэ
Икки өттүбэр биир кээчэрэ мас дьиэлэр сэлэлииллэр. И. Федосеев
△ Кими эмэ, тугу эмэ төгүрүччү кэчигирээ, тулалаа. ☉ Расположиться, сгрудиться вокруг кого-чего-л., окружить кого-что-л.
Кинини мэлдьи ыччат сэлэлээн сылдьар. Амма Аччыгыйа
Онтон эмээхсин туран ампаарын диэки хааман ыадардаата. Кинини тула сэлэлээн дьон эмиэ барыстылар. Амма Аччыгыйа
Ол дьиэни тула өттүттэн бөлкөй талах сэлэлиирэ. И. Федосеев

даҕ.
1. Дэлэй, дэлэгэй, өлгөм. ☉ Обильный, богатый чем-л., щедрый
Сайынын аатырар балыктаах Хоохучча диэн кумахха байым балыгы баһар биригээдэ үлэлиир. А. Сыромятникова
Кулуһуннаах алаас иһэ им-дьим. Байым сибэккилээх дьэрэкээн ньуура сымнаҕастык, элэккэйдик мичээрдиир. Л. Попов
Айанньыт барыта байым үптээх буолбатаҕа чахчы. Н. Абыйчанин
Остуол араас байым астаах: сибиинньэ, ынах этэ, кэтилиэт, кээчэрэ. Р. Баҕатаайыскай. Тэҥн. байдам балым
2. көсп., поэт. Үтүө туруктаах, дьоллоох. ☉ Благополучный, счастливый
[Сахам сирэ] Уолум туһугар, Уолум байым дьылҕатыгар Аламай маҥан күннээх алгыскын анаа, Арылы сырдыккынан таһымнаа! Н. Босиков
Дьолбут сордуун тустар, Дьоһун соргу тупсар, Баттал баһа быстар, Байым саргы сыстар, Өркөн долгун түстэ, Өлгөм баала сүүрдэ. Күннүк Уурастыырап
◊ Байым туттуу фольк. – өлгөм, дэлэгэй (халбаҥнаабат эпиитэт суолт.). ☉ Обильный, щедрый (в значении постоянного эпитета)
Күн манаарын күндээрпит, Байым туттуу, Барҕа-Кэскил Баача Баатырга Махталыҥ ханнаный, Маҕай аллаах?! С. Зверев