куйбаҥнаа диэнтэн холб. туһ. Богуоннар ыллыктан ыллыкка халбарыҥнаан, күөгэлдьиһэн, куйбаҥнаһан ыллылар. Ыҥырар ыл.

көр өндөҥөлөө
Биэс уонча, алта уонча киһи төбүрүөннээн, хоннохторуттан ылсан, өрө эндэҥэлээн, салгыҥҥа ыйанан, күөгэлдьиһэ турар курдук буолаллар. Болот Боотур
Мин кустары көрөөрүбүн, эндэҥэлээн ылабын. П. Аввакумов

туохт. Биир эрээтинэн көнөтүк субус. ☉ Образовать ряд, расположиться в ряд
Түбэ өрүс икки эҥээринэн кэккэлээн турар үрдүк тиит мастар лабаалара күөгэлдьиһэ хамсыыллар. А. Федоров. Уулуссаны сэлэлии эргэ самнархай олбуордаах кыра дьиэлэр кэккэлээбиттэрэ. Н. Лугинов
Оҕолор инники киирэн, сиргэ кэккэлээбиттэрэ. «ХС»

халбарый диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Богуоннар ыллыктан ыллыкка халбарыҥнаан, күөгэлдьиһэн, куйбаҥнаһан ыллылар. Ыҥырар ыл. [Росляков] «виллиһэ» куобах курдук ойуоккалаан, өндөрөҥнөөн, уҥа-хаҥас халбарыҥнаан, алдьанан турар ньиэмэс массыыналарын эргийэ көтө-көтө элэгэлдьийдэ. К. Симонов (тылб.)

көр дэбдэй
[Симэхсин эмээхсин:] Хайа дайдыга сирим сиксигэр, минньигэһинэн мээмэлэнэн, чилийэн дэрбэйэн иитиллээхтээбитэй? ПЭК ОНЛЯ II
Хара тыа, иһирик ойуур хойуу мутукчалаах чээлэй күөх лабаалара тэнийэ дэрбэйэн күөгэлдьиһэ хамсыыллар. А. Бэрияк
Ытык хайаны баһынан, Ыыһар былыты быыһынан көтөр аалым дэрбэйэн, Мотуор тыаһа айаарда. С. Васильев

аат.
1. Дьиэ таһа, тиэргэн. ☉ Двор
Тэлгэһэҕэ түргэн атах тыаһа иһилиннэ, онтон ааны эрчимнээхтик тоҥсуйдулар. Л. Попов
[Холуочуйбут дьон] тэлгэһэ хаба ортотугар үҥкүүлээн күөгэлдьиһэллэр. Н. Якутскай
Үчүгээйэп дьиэтин тэлгэһэтэ. «ХС»
2. Дьиэ таһыгар от тэлгэтэн, сүөһүнү аһатар сир. ☉ Задний двор, где кормится скот, загон
Мородулаах хара ынах Тэлгэһэҕэ маҥыраата. Күннүк Уурастыырап
Ньирэйдэр ыытылланнар Тэлгэһэтэлгэһэ муҥунан Дьэрэкээннии туолбуттар. С. Васильев
Тигиилээннэр, ынахтар Тэлгэһэҕэ туоллулар. «ХС»

аат., түөлбэ. Көҕөн арааһа: дьүһүнэ бороҥ, баттаҕа кугастыҥы, чанчыктарынан күөх өҥнөөх, үрүҥ моойторуктаах, кэтэҕэр уһун сиэллээх. ☉ Селезень-кряква
Чааппаралар, моонньоҕоннор Чампаланан сууна-сууна, Күөгэлдьиһэ оонньооннор Көрүлүүллэр миигин күлэ. И. Эртюков
Бултарын улахан аҥаара бөдөҥ кустар: аҕыйах көҕөн, моонньоҕон, чааппара. «Чолбон»
ср. эвенк. чаапэраа ‘селезень’

өгүрүк-төгүрүк көр — соһуйбут курдук көр (киэҥ хара харахтаах киһини этэргэ). ☉ Удивлённо смотреть большими чёрными глазами
Үс айыы кыргыттара Өгүрүк-төгүрүк көрбүтүнэн, Күөгэлдьиһэн-нусхалдьыһан, Айах туталлар. П. Ойуунускай
Номоҕон сирэйдээх-харахтаах кыыс кэлэн, соһуйан дуу, куттанан дуу өгүрүк-төгүрүк көрө, түөһэ үллэҥнии турар эбит. Р. Кулаковскай
Мин күндүкүндү Биэбэйим кэлэр, Өгүрүк-төгүрүк көрөөхтүүр, күлэр. Д. Васильев
Көрдө өгүрүк-төгүрүк, Кырдьыктанна быһыылаах. Баал Хабырыыс
ср. хак. өкерек ‘красивый, хорошенький, симпатичный’

аат.
1. Саха дьахтара төбөтүн эргитэ баанар эбэтэр оннук кэтэр таҥаһа (үксүгэр оҕуруолаах, киэргэллээх). ☉ Национальный женский головной наряд в виде ленты вокруг головы, украшенный бисером
Үрүҥ, кыһыл бастыҥалаах дьахталлар от мунньан күөгэлдьистилэр. А. Бэрияк
Уоттар, көй үгүс уоттар, Саха кыыһын бастыҥатын Санатан чаҕылла оонньууллар. Н. Босиков
Маайа сибэкки арааһын хомуйан бастыҥа өрүнэр. И. Егоров
2. Сыарҕа сыҥаахтарын холбуур туорай мас (тард. ф-гар тут-лар). ☉ Передняя перекладина (вязо´к), связывающая полозья (саней, нарт)
Суолу икки өттүнэн суодаспыт тииттэр эп-элэҥнэстэр. Ат туос бөтөрөҥүнэн түһэн, сыарҕа бастыҥатын тэбиэлээн тибиргэтэр. Айталын
△ Орон бас өттүнэн туорайа. ☉ Перекладина, головка спинки кровати
Сарра Абрамовна утуйар хоһугар, кырабаат бастыҥатын кыһайа үрүт-үрдүгэр туруору соҕус ууруллубут икки хос сыттыкка сытар. Софр. Данилов
Вильям орон бастыҥатыгар өйөнөн хамсаабакка олорор. В. Яковлев
Алеша кырабаат бастыҥатыттан икки илиитинэн тайанан кырабаакка олороро, ыардык тыынара. Г. Николаева (тылб.)

1. даҕ.
2. Аҕыйах мутуктаах, уһун көнө умнастаах, дьылыгырас (үксүн тутууга барар толуу мас туһунан). ☉ Малосучковатый, длинный, прямой (об отборной, пригодной для строительства древесине)
   Уһун, кэрэ умнастаах, дьылҕан тииттэр ортолоругар сүүнэ улахан баараҕай тиит барыаран турар. Н. Лугинов
   Сис тыа дьылҕан тииттэрин күөх лабаалара кыра соҕус сиккиэр тыалтан күөгэлдьиһэн нусхалдьыһан хамсыы тураллара. Эрилик Эристиин
   Ол дойду …… Охтон бараммат Уһун дьылҕан мастаах эбит, Уолан көҕүрээбэт Ыраас сүлүүдэ уулаах эбит. С. Васильев
3. кэпс. Үрдүк көнө уҥуохтаах, синньигэс (киһи). ☉ Высокий, прямой, стройный (о человеке)
   Сулейман бастаан табаарыһыгар, муннун аннынан тор курдук бытыктаах, түөрт уончалаах дьылҕан киһиэхэ, киллэрдэ. С. Руфов
   Анфисаҕа хас да күн биир олус кэрэ сирэйдээх, дьылҕан бэйэлээх кыыс олоро сырытта. Н. Габышев
4. аат суолт. Уһун көнө умнастаах мутуга суох мас эбэтэр оннук мастан бэлэмнэммит бэрэбинэ. ☉ Длинное, прямое, без сучков дерево или бревно, изготовленное из такого дерева
   Хаҥкыл хара тыа Хатан дьылҕана аһылыктаах, Күөх төлөн тыыннаах [уот иччитэ]. П. Ойуунускай
   Истиэнэлэрэ барыта бэйэ-бэйэлэригэр ыкса кэккэлэтиллибит сулламмыт дьылҕаннар. Далан