аат.
1. Тугу эмэ (хол., сон, ырбаахы эҥээрин) холбуу туттарарга, иҥиннэрэргэ аналлаах биэтилэҕэ кэтэрдиллэр, үксүгэр төгүрүк быһыылаах муос, тимир уо. д. а. оҥоһук. ☉ Застёжка для петель одежды, пуговица. Тимэххин тигин. Сонун тимэҕэ түспүт
□ Сорохтор соннорун тимэҕин сүөрэллэр, сорохтор курдарын өрө тардыналлар. Күннүк Уурастыырап
Ваня эмиэ тохтоон, сонун тимэҕин тимэхтэммитэ. Амма Аччыгыйа
Ыалдьыт оҕонньор курун сүөрэн, сонун тимэҕин төлөрүтэн, [ыллаары] бэлэмнэнэн барда. Эрилик Эристиин
2. эргэр. Туох эмэ таҥас (хол., ырбаахы, сон) эҥээрин иҥиннэрэргэ аналлаах кылгас тирии быа. ☉ Короткая кожаная верёвка для завязывания одежды (напр., платья, пальто)
[Ньургун Боотур] Төттөрү-таары хаама-хаама Быа куру быһа курданна, Илин-кэлин тимэҕин быһыта баанна. Ньургун Боотур
Киэҥ халлаан кыыс дьахтар сарыы тимэҕин курдук таҥнары намылыйан түстэ. Ньургун Боотур
Таҥас сарыы тимэҕинии Уһаан, тэнийэн биэрбиттэр. Айталын
3. Ханнык эмэ музыкальнай үнүстүрүмүөн (хол., байаан, хормуоска) баттаатахха, оҕустахха тыас таһаарар кунуопката, быластыыҥката. ☉ Пластинка, кнопка музыкального инструмента, удар по которой приводит в движение рычаги механизма, клавиша
Коля имигэс тарбахтара байаан тимэхтэрин баттаталаан дьиэрэҥкэйдии тэбэн бардылар. П. Аввакумов
Кини байаанын тимэхтэрин тарбахтарынан лычыгыратаат, истээччилэр диэки тугу эрэ ыйытыах быһыынан көрүтэлээн ылбыта. СДТА
♦ Тимэҕэ сөлүннэ (өһүлүннэ) — 1) туох эмэ буом буолбута төлө барда (хол., кэпсээн, сэһэн аанньа тахсыбакка сылдьан баран күөдьүйүүтэ). ☉ соотв. начал клеиться (разговор)
Туонньалаах дьиэҕэ иккиэйэҕин хааллылар, кэпсэтии тимэҕэ сөлүннэ. В. Яковлев
Көр-нар, кэпсэтии-ипсэтии улам-улам тимэҕэ сөллөн барда. Н. Босиков
Биһиги сэһэргэһиибит тоҕо эрэ бэрт ыараханнык саҕаламмыта, тимэҕэ сөллө охсон биэрбэтэҕэ. «ХС»; 2) туохтан эмэ туттуна, тардына сылдьан дьэллэмэ киирдэ, кэпсэтинньэҥ буолла. ☉ Начать говорить свободно, открыто, непринуждённо, стать общительным, разговорчивым (после долгого молчания)
[Микииппэр] көрө-нара, сэһэнэ дьэ киирдэ, тимэҕэ дьэ сөлүннэ. Күндэ
Бэйэтэ төрдүнэн-ууһунан Сибиир киһитэ буолан, тимэхтэрэ сөллөн сэһэргэстилэр. С. Тумат
Оннооҕор олус сэрэх-таамах дьон киниэхэ тимэхтэрэ сөллөн, ирэн-хорон, муҥатыйан бараллара, сүбэлэтэллэрэ. «ХС»; 3) ыарахан ыарыыттан өрүттэн үтүөрэр, көнөр суолга киирдэ. ☉ Выйти из критического состояния
Өлүөхчэ өлбөккө сылдьан Өлөксөй хааман түөрэҥэлээтэ. Онтон «тимэҕэ сөллөн» уол улам килэрийэн-молоруйан улаатан истэ. Амма Аччыгыйа
Ньукуус онтон [эһэтэ булка ылыаҕыттан] ыла тимэҕэ сөллөн, хаана-сиинэ кэйэн, хатарҕаан, өрүттэргэ барбыта. Ф. Постников
◊ Алтан тимэх көр алтан
Аан ийэ дойдум Алтан тимэх курдук Арылыҥнаан киирэн барда. С. Зверев
Алаас иһигэр Алтан тимэҕи От быыһыгар олус элбэҕи Ким эрэ ыспыт, Ити — алтан от эбит. И. Эртюков. Тимэх балык биол. — кыра хатырыктаах, бөкүнүк эттээх, уһун синньигэс (сүүрбэотут сэнтимиэтир кэриҥэ) балык. ☉ Вьюн, шиповка сибирская (вид рыбы). Балыгы быһыы-тутуу хоһуйан ааттааһын …… түбэлтэлэрэ биһиэхэ бааллар. Холобур, анды балык, быа балык, сыа балык, тимэх балык. Багдарыын Сүлбэ. Тимэх от бот. — биэс уон-сүүс сүүрбэ сэнтимиэтир диэри үрдүктээх умнастаах, төбөтүгэр арылхай араҕас өҥнөөх, тимэххэ маарынныыр бөлөхтөһөр сибэккилэрдээх, эрбэһинниҥи дороххой от үүнээйи. ☉ Пижма (обыкновенная)
Хаар хайдарын кытта Тимэх оттор быкпыттар. Баал Хабырыыс
Мирецкая тимэх оту куртах аһыыта аҕыйах буоллаҕына уонна оһоҕос бытааннык ыраастанар түбэлтэтигэр туһаныахха сөп эбит диэн түмүккэ кэлбитэ. МАА ССЭҮү
Гастрикка чуолаан суорат от, бохсурҕан, хатыҥ чээрэтэ, тимэх от, дөлүһүөн, моонньоҕон, алоэ ордук туһалаахтар. АВТ ГСЭ. Тимэх тыһы- та — биэтилэ хайаҕаһа. ☉ Прорезь для петли. Тимэх тыһыта кыараҕас буолбут
др.-тюрк. түгмэ, гагауз. дүмэ, кирг. түймэ, чув. түме