и. д. от күөй = заграждение, преграждение (дороги, пути).

заграждать, преграждать; күөйэ-хаайа тут= держать, удерживать (в одном месте, напр. скот, стадо оленей).

заграждать, преграждать (путь, движение); суолун күөй = преградить кому-л. дорогу.

күөй диэнтэн хай
аата. Саамай «астаахтара», биллэн турар, ортоку муҥхалар буолаллар. Кытыылар наар үүрүү, күөйүү соруктаах сылдьаллар. «Кыым»

туохт. Ким-туох эмэ баран иһэр суолун быһа түс, мэһэйдии бар. ☉ Заграждать, преграждать (путь комучему-л.)
«Балбаара эмээхсин, ат куотта, күөй, күөй!» — диэн кэннигэр аймалҕан буола түстэ. Амма Аччыгыйа
[Ыт] кыыл хайа диэки барарыттан көрөн, иннин күөйэн иһэр. Далан
Имтеургиннаах Кутувья, ийэ-хара көлөһүннэрэ түһүөр диэри эккирэтиһэн, табаларын үөрүн ураһаҕа төттөрү күөйдүлэр. Тэки Одулок (тылб.)
ср. п.-монг. көге ‘гнать, прогонять, преследовать’

туохт. Ким-туох эмэ баран иһэр суолун, иннин быһа түһэн тохтот. ☉ Преграждать, заграждать путь кому-чему-л.
Мичил Туос Кутуругун тэһиинин илгиэлээн эбэтэр кымньыынан да дьарыйан, күөйэн-хаайан, быста сатааччылары сүрүн үөргэ аҕалтаан холбооттуур. И. Федосеев
◊ Күөйэ-хаайа эт (эт-тыын) — ким эмэ утары кыайан эппэт эбэтэр тугунан эмэ кубулдьутан куотуммат гына быһа, кытаанахтык эт. ☉ Говорить безапелляционно, тоном, не терпящим возражений
Хобороос күөйэ-хаайа этэн-тыынан барара эмиэ да үчүгэйэ бэрт ээ. А. Сыромятникова
Мин кини күөйэ-хаайа этэр тылыттан-өһүттэн кыайан тахсыбат муҥутах сордоох эбиппин буолбаат! «ХС»