Якутские буквы:

Якутский → Якутский

күөрэйтэлээ

күөрэй диэнтэн төхт
көрүҥ. [Туматтар] бүччүм-бүччүм өрүс хоннохторугар, быттыктарыгар биирдэ күөрэйтэлииллэрэ. Далан
Витя умса-умса күөрэйтэлии, мөхсө, чалбыы сырытта. Н. Заболоцкай
Тохсунньуттан күн кыһыҥҥы күдэриги быыһынан, күкүр хара тыаны үрдүнэн көнтөс устатын төһөтүнэн күөрэйтэлээн эрэрий? С. Васильев
Детдом салайааччыларыгар киһи сатаан өйдөөбөт дьыалалара хат күөрэйтэлээн барбыттара. Н. Заболоцкай


Еще переводы:

күөгэйтэлээ

күөгэйтэлээ (Якутский → Якутский)

күөгэй I диэнтэн төхт
көрүҥ. [Уланова] Уллуҥаҕын төбөтүнэн Дугунара уранынан, Күөрэйтэлээн тахсарынан, Күөгэйтэлээн ыларынан, …… Куттуун-сүрдүүн тупсарынан — Сырдыгынан сыдьаайар. Күннүк Уурастыырап

иҥсэтий

иҥсэтий (Якутский → Якутский)

көр иҥсэр
Кэнникинэн эр ылан илиитэ-атаҕа баран, сүгэ биитэ кылбаҥнаабытынан бөһүөнэх, эмис, ап-араҕас тууччахха ымсыырбыт, иҥсэтийбит курдук, батырҕаччы кииртэлээн, сүтэ-сүтэ күөрэйтэлээн барда. Н. Заболоцкай
Малатыылка иҥсэтийэн, Түүтэхтэммит бурдугу Тимиринэн кимирийэн, Силбиэтэннэ, обургу. А. Абаҕыыныскай

көппө

көппө (Якутский → Якутский)

аат., кэпс. Сүрэҕэ суох киһи, бэлэмҥэ эрэ бэрт киһи. Не желающий работать, лентяй, лодырь
Төрөппүттэрин моонньугар олорорго дьулуһар көппөлөр, бэлэми кэрбээччилэр күөрэйтэлииллэр. Дьиэ к. Дьалаҕай үлэһиттэри, Бүрүкүрээт биистэрин, Көппөлөрү, көлдьүннэри Хаһыакка суруйабын. Пьесалар-1956.
Күөх көппө сиилээн. — тугу да гыммат киһи, үлэлиэн баҕарбат киһи. Бездельник, лодырь
— Оннук-оннук! Чахчы күөх көппөлөр, — Хампа Лаһыйап иилэ хабан ылла. В. Протодьяконов

куруубайдааһын

куруубайдааһын (Якутский → Якутский)

аат. Эйэҕэһэ суох, толоос, харсаах, холус буолуу. Грубость, бестактность, неучтивость, некультурность
Билиҥҥэ диэри биһиги олохпутугар куруубайдааһын, үөхсүү, итириктээһин, абааһыны-таҥараны итэҕэйии уо. д. а. курдук түктэри быһыылар күөрэйтэлииллэр. Дьиэ к. Барыларын кытта төһө да бииргэ сэриилэстэрбин …… мэлдьи куруубайдааһыҥҥа, күлүү-элэк оҥостууга, атаҕастааһыҥҥа кэтиллэн испитим. А. Фадеев (тылб.)

күөрэҥнээ

күөрэҥнээ (Якутский → Якутский)

туохт. Сотору-сотору өрүтэ күөрэйтэлээ, өрө күөрэс гын (хол., сүгэ олуга). Равномерно, регулярно взлетать вверх (напр., щепки при рубке)
Ыраас күҥҥэ от охсо турар дьон хотуурдарын иэнэ килбэс гынан, харахха чаҕыллан, күлэн ааһара, кыраабыл уга күөрэҥниирэ. Н. Заболоцкай
Тыы, төлө мөҕөөрү соруммуттуу, илин тумса ол-бу диэки хайыспахтаата, өрүтэ күөрэҥнээтэ. В. Тарабукин
Ити бастакы холкуос тутуутугар мас суоруллан күндүллүүр, сүгэ олуга күөрэҥниир. С. Васильев

батырҕаччы

батырҕаччы (Якутский → Якутский)

сыһ. Төлүтэ биэрэн эрэр курдук, сатараабакка бүтэҥитик (туох эмэ кытаанах, хол., сүгэ инчэҕэй, сымнаҕастыҥы эттиккэ биир тэҥник охсулларын тыаһа). Отрывисто громко, гулко, но не раскатисто (о звуке, издаваемом при ударе чего-л. твердого, напр. топора, по чему-л. сырому, мягкому)
Тоҥ, инчэҕэй бэрэбинэлэри батырҕаччы кэрдэн моонньоһуннары оҥороллор. Сүгэ олуктара уҥахаҥас кыырайан ыстаналлар. БИ УЛАа
Сүгэ биитэ кылбаҥнаабытынан бөһүөнэх, эмис, ап-араҕас тууччахха ымсыырбыт, иҥсэтийбит курдук, батырҕаччы кииртэлээн, сүтэ-сүтэ күөрэйтэлээн барда. Н. Заболоцкай

халбый

халбый (Якутский → Якутский)

I
1.
көр холбуй. Эмээхсин чааскыга хамыйаҕынан миин хоргунун халбыйан ылаат, таһырдьа өкчөрүс гынна. И. Гоголев
Эбэм омуһахтан сүөгэй халбыйан таһаарда. С. Маисов
Атын биэдэрэҕэ халбыйан ылан ыйаан көрбүппүт, балыкпыт хоргуна биэс киилэ буолла! КН ТДь
2. Тугу эмэ сүр түргэнник, сымсатык туттан, хабан ыл. Подхватить что-л. Эрдиитинэн халбыйа тутан ылан тыытын иһигэр кэбиһиэҕэ. ПЭК СЯЯ
«Бөһүөлэк ыттара ааһан иһэр куһу халбыйаллар», — дии саныыр Витя. Н. Заболоцкай
Ойбон түгэҕиттэн хас да кыракый мундулар күөрэйтэлээн тахсыбыттарын хапсаҕай илии халбыйа охсон хаарга элиттэ. «Чолбон»
ср. монг. калмах ‘снимать сверху (напр., сливки с молока, жир с супа)’
II
туохт., түөлбэ.
1. Күөрэт (хол., куһу). Стрелять влёт
Киһим көтөн иһэр куһу, бэл, туоһапканан халбыйан, эр дьон ааттааҕы соһуталыыра. Э. Соколов
2. Кыыл суолун хай. Перехватить след какого-л. зверя
[Сүөдэрдээх] хомунан, куобаҕы халбыйа хааман, дьиэлэрин диэки эргиллэр буоллулар. А. Кривошапкин (тылб.)

мөҕүс

мөҕүс (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Хам бааччы сытар да, олорор да кыаҕыҥ суох буолан мээнэ хамсан, дэлби хамсаан таҕыс (хол., туохтан эмэ босхолоно сатаан, эбэтэр ыалдьан, тыын былдьаһан). Биться, метаться (напр., от боли или высвобождаясь из чего-л.)
Ууттан тахсыбыт собо мөхсөн лаһыйар.  Бэһис балаатаҕа Степанов сордоох билиҥҥэ диэри ө й д ө н ө и л и к , …… тыынын былдьаһан мөхсөр. Н. Лугинов
Биирдэ өйдөнөн кэлбитим, о ҥ х о й и һиг э р с ыт а р э б и п пи н , туох эрэ кыбыс-кытаанах хам баттаабыт. Мөхсөбүн. Т. Сметанин
Витя умса-умса күөрэйтэлии, мөхсө, чалбыы сырытта. Н. Заболоцкай
2. Күүскэ тэбиэлээн ыл, мөҕүллэҥнээ (сүрэх туһунан). Забиться, задрожать (о сердце)
Оксана сүрэҕэ мөхсөн, уҥуоҕа хамсаан кэлтэ. Суорун Омоллоон
Орлосов хараҕа хараҥарталаан ылла, сүрэҕэ ойон тахсыах курдук мөҕүстэ, хаана ыгылынна. Н. Габышев
Аркаша нохтолоох тойон сүрэҕэ толугуруу мөҕүстэ. ДьИэБ
3. көсп. Б ы ы һ а с у о х т у о х х а э м э т ү б ү г ү р , туох эмэ түбүгэр түс. Быть постоянно занятым чем-л., заваленным работой, хлопотать, суетиться, вертеться как белка в колесе
Анна Андреевна наар эт атыытыгар мөхсөн таҕыста. Софр. Данилов
Ити күнтэн ыла Сүөдэр, бурҕалдьытын кэппит оҕус курдук, эмиэ күннэр аайы үлэҕэ мүлкүллэн, мөхсөн барар. Н. Якутскай. Куорат тойотторо, а т ы ыһыттар …… куораты урукку чөлү гэр түһэрээри араастаан мөхсөллөрө. П. Ф илиппов