туохт. Тугу эмэ дьүһүнэ көстүбэт гына киртит, лабах оҥор. ☉ Сильно загрязнить, запачкать, замусолить, замызгать что-л. (в результате частого или длительного употребления). Кинигэни лабахтаама

прил. 1. сыанан оҥоһуллубут, сыа; сальная свеча сыа чүмэчи; 2. (залитый жирным, лоснящийся) сыа буолбут, сыанан ньаҕайдаммыт, лабах буолбут; сальное пятно сыа бээтинэтэ; 3. (непристойный) сүөргү, быдьар; сальный анекдот быдьар анекдот; # сальные железы анат. сыа былчархайдара.

туохт. Лабах буол, дьүһү нүҥ көстүбэт буола киртий. ☉ Покрыться толстым слоем грязи (в результате частого или длительного употр е б л е н и я )
Лабаҕырбыт куурка. Лабаҕырбыт тастаах кинигэ.  Кумааҕытын ыскааба лабаҕыран түһэн эргэтин. В. Яковлев
Лабаҕырбыт булууһалар дьон бөлөҕүн иннигэр уулуссаларга сэлэлии турдулар. Д. Фурманов (тылб.)

аат.
1. Ходуһаҕа, сыһыыга быйылгы үүнүү аннынан сытан хаптайбыт хагдаҥ былырыыҥҥы от. ☉ Полёгшая под нынешним травостоем прошлогодняя трава на лугу
Куталаах, хомустаах күөллэри билиилэринэн туораан иһэн, лаҥха аннынааҕы сиикэйгэ түһэн, нэһиилэ оронон тымныыга быһыта үлүйүү кэпсээҥҥэ киириэ дуо? С. Васильев
Ортокуйа соҕус үүнүүлээх сирдэр оттоммокко саас-үйэ тухары лаҥха буолан сыталлар. С. Никифоров
2
кэпс., көр лабах. Сарыы лаҥха бэргэһэтин Саттаччы уурунна да, Сатыы даҕаны буоллар, Салтар-малтар тэбинэн Тус арҕаа диэки …… Туллахачыйа тур да. П. Ядрихинскай
◊ Кур лаҥха — хас да (элбэх) сыллаах лаҥха. ☉ Скопившаяся за несколько лет (за многие годы) старая полёгшая трава на лугу
Кур лаҥха баттаабыт ходуһалара сайыҥҥы өттүгэр ойуур баһаара турар, күөдьүйэр олус кутталлаах сирдэринэн буолаллар. ПАЕ ОС. Тэҥн. сэтиэнэх

туохт.
1. Кыһыылаах ымынаҕынан ыарый. ☉ Болеть чесоткой
Ымынаҕырбыт таба түүтэ үксэ түһэр, бааһыттан олус эмсэҕэлэнэр буолан, сотору бириэмэнэн ырар. МСИ ТЫ
Ынах ымынаҕырар кэмигэр түүтүн төрдө тааҕытыйар, тириитэ кытаран итийэн тахсар. МСИ ХСИи
Сүөһү ымынаҕыран ыалдьар сибикитэ түүтүгэр ымынах клеһэ киирбитин кэннэ икки нэдиэлэ буолан баран биллэр. СИиТ
2. Кыһыйар быдьыгынас кыһыл ымынаҕынан бүрүлүн. ☉ Покрываться мелкой зудящей сыпью
Сымыыт үрүҥүн сиэтэҕинэ сорох оҕо ымынаҕырар. Оччоҕо сымыыты сиэтэри ууратыллар. Дьиэ к. Кыһыл оҕо тириитэ олус чараас, намчы буолар
Бэрт кыраттан сылтаан бааһырыан, быһыта сиэһиэн, ымынаҕырыан эҥин сөп. Дьиэ к.
3. т.-х. Буор сыстыбытын курдук бөлтөгөр хара эбирдэринэн бүрүлүн (хортуоппуй ыарыытыгар). ☉ Покрываться тёмными пятнами в виде бородавок (напр. о клубнях картофеля)
[Хортуоппуй] хаҕа ымынаҕырар уонна баалаттаҕына лабах курдук бааһырар. ФНС ОАҮүС

1. даҕ.
2. Ойуура суох, дэхси, аһаҕас, киэҥ (сир). ☉ Ровный, открытый, широкий (о местности)
   Суоллара куоһаах элгээннэрдээх, уһун синньигэс күөллэрдээх киллэм хонуу устун барар. Н. Якутскай
   Уулаах бөһүөлэгэ Мэндээрики диэн улахан үрэх …… киэҥ хочотун киллэм хонуутугар турар. П. Аввакумов
   Бу эһэ …… хайа адьас сирэйигэр, киллэм сиргэ сымара таас анныгар арҕахтааҕа. И. Федосеев
3. көсп. Туох да мала-сала суох, кураанах. ☉ Ничем не обставленный, пустой
   Ханна да ороно, остуола, ыскамыайката суох биир киллэм хос иһигэр көстүбэт хара-лабах кирдээх муоста үрдүгэр илдьирийбит эргэ таҥастар сыталлар. Эрилик Эристиин
   Киллэм олбуор ортотугар Икки быыкаа чоппуускалар Дьохсооттоһо охсуһаллар. И. Гоголев
   Кэри-куру киллэм остуол тула Кэргэн олорон аһаан турар. И. Чаҕылҕан
4. аат суолт. Ойуура суох, аһаҕас, киэҥ хонуу сир. ☉ Безлесное, открытое, ровное поле
   Өбүгэлэрим өрөөбүт киллэмнэригэр Кэллим мин доҕор илдьитинии. С. Данилов
   Дьара хочото диэн ааттанар сир Өлүөнэ өрүс арҕаа эҥэринээҕи киэҥ киллэмин биир куутуйата этэ. Н. Якутскай. Саҥардыы тыллан эрэр холуопак күөх сэбирдэхтэрэ ыраахха диэри биир киллэм буолан нэлэһийэр. А. Федоров
   ср. эвенк. гилдэ ‘развернуть, разложить’

аат.
1. Кэрдиллибит, эрбэммит мас төрдө, чөҥөчөк. ☉ Торчащий остаток срубленного или спиленного дерева, пень, пенёк
Суол кытыытынааҕы ньыла халдьаайыларга сир тиэрэллэр, буруонан унаарыспыт солооһуннарга төҥүргэс түөрэллэр. Амма Аччыгыйа
Билигин тыа иһигэр биир сыллааҕыта эрбэммит төҥүргэскэ олоробун. ИИФ ИДЫК
2. Туох эмэ тобоҕо, ордон хаалбыт тооромоһо, төрдүгэһэ (хол., өр туттуллан, умайан, алдьанан). ☉ Остаток чего-л. (напр., дома), огрызок (напр., карандаша), обрубок (напр., дерева)
Оскуола тутуутун үөрэҕэ суох, харандаас төҥүргэһин силинэн илитэ-илитэ лабах буолбут кумааҕы туомугар бэйэтэ эрэ билэр гына тугу эрэ бэлиэтиир токур, хатыҥыр оҕонньор Маастар Махсыым салайбыт. Далан
Кэтириис, хоруорбут хардаҕас төҥүргэстэрин үөттүрэҕинэн холботолоон баран, эбии хардаҕастары уурбутугар балаҕан иһэ сырдыы түстэ. Н. Якутскай
Бокуонньук билигин дьиэтин төҥүргэстэрэ эрэ ордон хаалбыттар, бу балаҕан уҥа өттүгэр чочоруһан көстөллөр. Н. Заболоцкай
3. бот. Үүнээйи кыра силистээх эбэтэр силистэнэн эрэр умнаһын төрдө; үүнээйи умнаһа. ☉ Основание стебля растения, пускающего корни; стебель растения
[Москва учуонайдара — саха эдэр натуралистарыгар:] Эһиэхэ араас сиэмэлэри уонна төҥүргэстэри, итиэннэ олору хайдах үүннэрэр туһунан сорудахтары ыытабыт. И. Данилов
Киһи сиир тэллэйдэрэ …… бары сэлээппэлээхтэр итиэннэ төҥүргэстээхтэр. КВА Б
♦ Өтөх төҥүргэстээх, сурт кэриэстээх (буолуохтаах) көр өтөх
Сурт кэриэстээх, Өтөх төҥүргэстээх, Тэлгэһэ чэрдээх, Эрэйдээх кэскиллээх, Сор кэпсээннээх — Мин эрэйбин иэстэһэр буолуоҕа! С. Зверев. Өтөх төҥүргэһэ <сурт кэриэһэ> — ким эмэ оҕото-уруута, кэннигэр хаалар, тэнитэр-ууһатар ыччата. ☉ Продолжатель рода, потомок
Бу орто дойдуттан арахсарбытыгар өтөх төҥүргэһэ, сурт кэриэһэ суох хаалбат — биһигини оҕолорбут солбуйаллар. Софр. Данилов
Ити соҕотох оҕом дии, өтөҕүм төҥүргэһэ. «Чолбон». Туба кижи төҥөч, алт. төҥөш, каракалп. дүҥге, карач.-балк. тенгертке