звукоподр. издавать ритмичные громко хлопающие или шлёпающие звуки (напр. при ходьбе); ср. лаһырҕаа =.

тыаһы үт. туохт. Арыттаан «лыс-лыс» гынан тыаһаа. ☉ Из давать, производить прерывистый треск, потрескивать, трещать, щёлкать, пощёлкивать
Репортердар сырсаллар, фото аппарааттар лыһырҕыыллар. ОН КТБК
Табалар эҥээннэрин тыаһа суот туорааҕын охсуолаан эрэргэ дылы лыһыргыыр. А. Кривошапкин (тылб.). Тэҥн. лаһырҕаа

төхтүрүй диэнтэн төхт. көрүҥ. Хаста да төхтүрүтэлээн дьиэҕэ үлэтин дьэ бүтэрдэ
◊ Төхтүрүтэлиир көрүҥ тыл үөр. — туохтуур хаста да хос-хос, үрүт-үрдүгэр, утуу-субуу оҥоһуллар эбэтэр хас да предмеккэ тэҥҥэ туһаайыллар хайааһыны көрдөрөр көрүҥэ. ☉ Многократный вид глагола
[Төхтүрүтэлиир көрүҥ] тыаһы үтүктэр туохтууртан үөскүүр сүрүн халыыба манныктар: -ҕаа, -ырҕаа, -даа, -урдаа: лаһырҕаа, лаһырдаа, тоһурҕаа, лоһурдаа. ФГГ СТ

I
лаһырҕаа диэнтэн холб. туһ. Дьиэ түннүктэрэ утуу-субуу аһыллан лаһырҕастылар. Амма Аччыгыйа
Тоҥ уҥуоҕу көмүллүүр бөрөлөр аһыылара лаһырҕаһаллар. А. Кривошапкин (тылб.)
II
даҕ.
1. Арыттаан «лас-лас» гынар тыастаах. ☉ Издающий размеренные щёлкающие звуки
Кумааҕы тыаһа хачыгырас, суот тыаһа лаһырҕас. Күндэ
Бирикээһи хатылаат, эргиллэн, лаһырҕас хаамыынан тахсан барабын. Софр. Данилов
2. кэпс. Кэпсиирэ буоллаҕына «туох эмэ атыыга төһөлүү эрэ кэбэҕэстик барар» диэн өйдөбүлгэ туттуллар. ☉ В позиции сказуемого употребляется в значении «легко продающийся, ходовой товар». Баһаарга хортуоппуй киилэтэ иккилии солкуобай лаһырҕас

1. аат. Суолу тыырар сирдьит таба. ☉ Олень-поводырь, прокладывающий дорогу
   Аны кэпсиим эһиэхэ Ньуоҕуһутум туһунан, Өйдөөх таба киһиэхэ Абыралын туһунан. С. Данилов
2. даҕ. суолт. Инники иһэр, суолу тэлэр. ☉ Передовой, идущий впереди, являющийся поводырём
   Сэргэчээн …… ньуоҕуһут буурун тайаҕынан буукка супту аста, сэтии сыарҕата тааска охсуллан лаһырҕаата. Болот Боотур
   «Дьэ, тойон, эйиэхэ үчүгэй ньуоҕуһут буурчаан түбэстэ, ама аара эрэйдэнэр үһүгүөн», — диэтэ Барбаас аҕата диэн киһи. А. Софронов

1. аат. Сүгэр суумка, куул, үрүсээк. ☉ Котомка (заплечная сумка), вещевой мешок, рюкзак
   Өрөпкүөм күүлэтин айаҕар Иван саатын соспутунан утары лаһырҕаан таҕыста. Кини буулдьалаах ботуоҥкатын сүкпүт, уһун туос кыыннаах удьурҕай уктаах быһаҕын куругар иилиммит. В. Чиряев
   Старшай лейтенант массыына куусабар тахсан көрбүтэ, арай араас суумка, ботуоҥка бөҕө хаалбыт эбит. В. Ойуурускай
   Уол булдун ботуоҥкатыгар уга туран иккис тииттэн тииҥ, нөҥүө маска ойон, кутуруга субурус гыммытын көрдө. А. Кривошапкин (тылб.)
   русск. котомка
2. даҕ. суолт. Ботуоҥкаҕа угуллубут эбэтэр ботуоҥкалыы быһыылаах. ☉ Уложенный в заплечную сумку, мешок (о ноше) или сделанный в виде заплечной сумки. Ботуоҥка суумкалаах
   □ Биир күһүҥҥү күн ботуоҥка сүгэһэрдээх уол оройуон киинигэр барар дьону кытта аргыстаһан унньуктаах айаҥҥа турбута. «Кыым»

1. аат.
2. Көлөнү, сүөһүнү инники олох көлөҕө холбоон сиэтии. ☉ Тяга, прицепка за основной упряжью (напр., о табуне рогатого скота, лошадей). Бэрт Хара маннык эппит: «Үтүө убайым, ытык кырдьаҕаһым, мин эйигиттэн кэтит сэтии сиэтээри кэлбэтэҕим». Саха сэһ
   1977
   Хааһахтары хостуурга, Ханыы, сэтии туттарарга Алта хара таҥастаах Огдуобалыыр дьахталлар Кугас улан аттары Кудулуччу хаамтаран Кутурук көтөҕөн иһэллэр. С. Зверев
   Бороҕон Дьуоттуларга уһун үрбэ, кэтит сэтии илдьэ тахсан ыһыах ыһар санаалаахпын. «Чолбон»
   2
   көр ситии I. Хатыллыбыт эриэн сэтиитэ тардаҥҥын Хаппахчы хаҥас өттүгэр Тириитин таҥнары ыйаан хатаран, Уҥуоҕун баһын арааран Этин Иэйэхсиккэ анаан буһаттар. Саха нар. ыр. II
   Сэргэҕэ ытык дабатар тураҕас атыыр …… сиэлэ, кутуруга сиргэ тиийэ намылыйан, сабыс-саҥа өрүллүбүт кэтит эриэн сэтиинэн туомтуу баайыллан, утуктуу турар. Л. Попов
   Ити чэчир хахыйахтар икки ардыларыгар эриэн сэтиини тардыбыттар, онно таҥас уонна туос кыраһыннарын ыйаабыттар. Багдарыын Сүлбэ
3. даҕ. суолт. Инники сүрүн көлөҕө биитэр айанныыр сэпкэ холбоммут. ☉ Прикреплённый, прицепленный к передней упряжи или ведущему транспорту
   Сэргэчээн, табаларын эргилиннэри тардан, сыарҕатыгар олоро түстэ, ньуоҕуһут буурун тайаҕынан буукка супту аста, сэтии сыарҕата тааска охсуллан лаһырҕаата. Болот Боотур
   Кэнниттэн сэтии баарсалара иһэллэрэ көстөр. Д. Токоосоп
   Бычыа буруйун боруостаан, нэһилиэгэр сэрии аҕай иннинэ моточчу уойан, миинэр атыгар сэтии аттаах төннүбүтэ. «ХС»
   ◊ Сэтии кулут эргэр. — былыр сахаларга: баай ыал кыыһа сүктэн барарыгар сиэтиллэн барыахтаах кулут-чаҕар киһи. ☉ В старину у якутов: батраки-челядь, которые отправляются с богатой невестой в дом жениха
   Баай ыал кыыһа эргэ сүктүүтүгэр сэтии кулутун оҕолору кытта эриэн ситиинэн моонньуларыттан баайан, акка холбонон сиэтэн бараллара эмиэ баара. БСИ ЛНКИСО-1994
   Сэтии кулут диэн эмиэ кыыһы кытта сиэтиллэн барыахтаах. «ХС»

I
үллэҥнээ диэнтэн холб. туһ. Мунньах дьоно үллэҥнэһэ, үөмэхтэһэ, хаһыытаһа түстүлэр. И. Данилов
Итириктэр хаартылаары үллэҥнэстилэр. Амма Аччыгыйа
II
даҕ.
1. Үллэҥнээн, күөгэҥнээн хамсыыр. ☉ Колыхающийся, волнующийся
Кириилин кэбиниэтигэр табах буруота үллэҥнэс. Л. Попов
Мин ырыаларбын кураан тыала буолбакка, Өҥ сайын үллэҥнэс күөҕэ Уу сахалыы эрэ буолбакка — Уон омук тылынан көтүттэ. Н. Босиков
Бу күөгэҥнэс, үллэҥнэс кытархай сардаҥалар, тыыннаах курдук ибигирии хамсыыллар. «ХС»
2. Биир кэм хамсыы-имсии, төттөрүтаары кэлииттэн-барыыттан уларыйа турар (хол., элбэх киһи мустубута). ☉ Беспорядочно, хаотично двигающийся, колышущийся (напр., о толпе людей)
Микиитэ балаҕанын үрдүгэр ынчыктаһан таҕыста, Бэһиэлэйэптэр дьиэлэрин таһа үллэҥнэс киһи-сүөһү буолбут. Амма Аччыгыйа
Баһаарга тийбитэ, киһи-сүөһү үллэҥнэс, хардары-таары аалса, тура хаамса сылдьаллар. Болот Боотур
Биэс мүнүүтэ ситэ туола илигинэ хонтуора дьиэ иһэ тиллэ түстэ: киһи бөҕө үллэҥнэс буолла, суот тыаһа лаһырҕаабытынан барда. Р. Кулаковскай
3. көсп., кэпс. Олус элбэх, баһаам. ☉ Многочисленный, множественный
Ордьонумаан ойуун дьон хараҕын баайарын туһунан араас кэпсээн эмиэ үллэҥнэс. И. Гоголев
Харчыта диэн өлөҥ от курдук үллэҥнэс! Н. Якутскай
Били урукку былааска «үспүкүлээн» диэн үөҕүллэр дьон «кэмэрсээн» диэн кэрэхсэбиллээх ааты ыла охсон көһүлүөктэрэ үп-үллэҥнэс харчы буола түстэ. «Чолбон»