туохт. Ыйытыылаах буол. ☉ Иметь вопрос. Уйбаан лиэктэр лиэксийэтин истэн баран, икки ыйытыыламмыт
□ [Саха тылыгар] киһи анал ааттарыгар уонна киһиэхэ сыһыаннаах өйдөбүллэргэ ким? диэн ыйытыы туруоруллар
Оттон нуучча тылыгар тыынар тыыннаах барыта ким? диэн ыйытыыланар. ЧМА СТСАКҮө

сыһ. Чугас кэм иһинэн; соторутааҕыта. ☉ В обозримое время
Аан ыксатыгар кирпииччэ үрдүгэр олордуллубут тимир оһох баара өтөрнаар оттуллубатах быһыылаах. Эрилик Эристиин
Бу учаастакка өтөр-наар көстүбэтэх киһи партком лиэктэрэ кэлбит. Н. Габышев
Оо, кырдьык, хаарыан ас эбит, өтөр-наар түбэспэт аспар аны иһит суох. Н. Лугинов

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, лы-, лыҥ- диэн саҕаланар олохторго сыстар: лып-лыбыгырас, лып-лыһыгырас, лып-лыҥкынас. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на лы-, лыҥ-: лып-лыбыгырас, лып-лыһыгырас ‘сильно стучащий друг о друга (напр., о зубах)’, лып-лыҥкынас ‘непрерывно звеня щий (напр., о к о л о к о л ь ч и к е)’
Ньукууча титирээн, тииһэ лып-лыбыгырас буолбут. Суорун Омоллоон
Демьянов лиэктэр күөмэйэ эбии чөллөрүйбүт курдук, лып-лыҥкынас. Н. Габышев
Сыалаах мас лабаатыгар эриэхэлээн сии олорор тииҥ тииһин тыаһа лып-лычыгырас. В. Миронов

туохт.
1. Көҥүллүк кутулун, дуораччы иһилин (куолаһы, ырыаны этэргэ). ☉ Раздаваться, литься свободно (о голосе, песне)
[Ойуун] куолаһа маҥнай утаа симигэ, онтон уламулам чөллөрүйэн, дьалынныран, киһи куйахатын күүрдэр буолла. И. Гоголев
Демьянов лиэктэр күөмэйэ эбии чөллөрүйбүт курдук, лып-лыҥкынас. Н. Габышев
[Харачаас] кэһиэхтээх куолаһа чөллөрүйдэ. П. Филиппов
2. Туохтан да мэһэйдэппэккэ, көҥүллүк сүүрүгүр (ханнык эмэ убаҕаһы этэргэ). ☉ Течь, литься свободно (о какой-л. жидкости)
Бу хаһаайыстыбаҕа үүт үрүйэ чөллөрүйэ устубатаҕа хаһыс да сылыгар барда. «Кыым»
Саҥа төрөөбүт ынаҕы уоһаҕын үчүгэйдик ыабатахха мастыйааччы, уһуннук массаастаа, билигин мин тахсан ыам, чөллөрүйэр ини. «ХС»
ср. халх. дөлэрэ ‘разойтись, распуститься’

1. дьүһ. туохт. Икки аҥыы бокуччу үктэнэн, нүксүччү туттан тур (ордук уһун дыраҕар уҥуохтаах, хатыҥыр киһини этиллэр). ☉ Бросаться в глаза своей длинной, худой, с полусогнутыми ногами нескладной фигурой (обычно о стариках)
   Маҥан баттахтаах Курбууһун оҕонньор акыйан туран кэллэ. Амма Аччыгыйа
   Өкүүчэ Ааспыты эргитэ санаата: «Аҕыстаах-тоҕустаах сааһыгар, Акыйа кырдьыбыт убайыгар Тулаайах хаалан иитиллибитэ». С. Васильев
   Учуутал кини иннигэр акыйан турар салаҥ уҥуохтаах уһун уолга: «Араспаанньаҕын дуоскаҕа суруй эрэ», — диэтэ. Ф. Софронов. Тэҥн. акылын
2. даҕ. суолт. Уһун уҥуохтаах, хатыҥыр, нүксүгүр (үксүгэр кырдьаҕас киһи туһунан). ☉ Длинный, нескладный, худой и слегка согнувшийся
   Соххор Туруйа диэн, сэҥийэтин төбөтүгэр үрүҥ мөчөкө бытыктаах, акыйбыт улахан оҕонньор. Амма Аччыгыйа
   Биригэдьиир, лаппа сааһыра баран эрэр, акыйбыт уһун киһи, бэйэтин уон биэстээх-алталаах уолчаанын сирдьит гынан биэрээри гыммытын мин кыккыраччы аккаастаан кэбиспитим. С. Никифоров
   Лиэктэри, тирии бартыбыаллаах, маҥан сирэйдээх, акыйбыт, үөрэхтээх көрүҥнээх мааны киһини …… Алдан биир кырдьыбыт, аатырар үтүө үлэһитэ дьиэтигэр ыҥырда. Н. Габышев

туохт.
1. Тугунан эмэ тугу эмэ кэбиэлээ, охсуолаа эбэтэр кими-тугу эмэ тэбиэлээ. ☉ Бить, колотить, стучать чем-л. по чему-л. или бить кого-л. обо что-л. (напр., о б с тену)
Дьуона …… уолу икки кулгааҕыттан ылбыта уонна эркиҥҥэ кэтэҕинэн лигийбитэ. Н. Якутскай
Таһырдьаттан ааны кырбаан лигийдилэр. Уустаах Избеков
Тэлиэгэ көлөһөтө силискэ охсуллан лигийэр. М. Доҕордуурап
Саам тэбиилээх буоллун диэммин быыһын өтүйэнэн алтан гильза култайан тахсыар диэри лигийэн ииттэбин. «ХС»
«Сымыйалыыгын!» — Бэдэр Бэргэһэ саа луоһунан сири лигийбитэ. А. Кривошапкин (тылб.)
2. Элбэхтик, уһуннук биир сири ытыалаа, тап (күүстээх сэрии сэбинэн). ☉ Уси ленно обстреливать (из орудий), бомбить одно и то же место, бить в одну точку
Сарсыарда биһиги артиллериябыт биир улахан томтору …… лигийдэ. С. Васильев
Сөмөлүөттэр кэлэн буомбалаан лигийбиттэрэ. И. Федосеев
3. көсп., кэпс. Тугу эмэ уурайбакка биири кэбиэлиир курдук уһуннук оҥор, саҥар. ☉ Долго и без устали делать одно и то же (напр., говорить, рассказывать), долбить, долдонить. Лиэктэр бэрт уһуннук кэпсээн лигийдэ
△ Киһини улаханнык киҥнэнэн туран саҥар, мөх. ☉ Сильно ругать, распекать кого-л., давать нагоняй кому-л.
Аҕыйах хонуктааҕыта аҕа кылыным Ниил оҕонньор чаас кэриҥэ мөҕөн лигийдэ. Н. Лугинов
◊ Лигий курдук кэпс. — ыарахан, нэс сырыылаах. ☉ Массивный, тяжеловесный, небыстроходный (напр., о санях)
Эр дьон кэннилэриттэн лигий курдук улахан, кэтит наарталарга дьахталлар олорбуттар. Тэки Одулок (тылб.)

1. аат.
2. Туох эмэ маарыннаһар өттүнэн, бэлиэтинэн бэрээдэктэммитэ, сааһа. ☉ Определённый порядок, расположение предметов по какому-л. признаку (по содержанию, форме). Нуучча суруйааччыларын кинигэлэрин наара
3. кэпс. Дьон туохха эмэ тутуһар сиэрэ, үөрүйэҕэ. ☉ Образ действия, склонность, привычка
   Сарсыарда үөрэнэ баран иһэбин диэн санаатахпына, сүрдээҕин чэпчээн, көтөн хаалыах курдугум. Аныгылыы наарынан таҥнар форма-таҥас хантан кэлиэҕэй?! «Кыым»
4. сыһ. суолт. Мэлдьи, куруук, биир кэм. ☉ Всё время, постоянно, всегда
   Оҕонньор наар былыргыны кэпсиир. Суорун Омоллоон
   Быыс булларбын эрэ наар ааҕан тахсабын. Н. Лугинов
   Мичил ахсыс кылааска наар үчүгэй уонна туйгун сыаналарынан үөрэммитэ. Г. Колесов
   ◊ Наар аанньа (буол) — куһаҕан үөһэ куһаҕан, куһаҕаҥҥа эбии куһаҕан (буол). ☉ Одна неприятность за другой, одно несчастье за другим, одно к одному
   Олох сатамматаҕына оннук наар аанньа буолан и һ э р б ы һ ы ы л а а х. Н. Якутскай
   Бардама, кырбанньаҥа, күнүүһүтэ, күтүрэ барыта наар аанньа киниэхэ түмүллэн, нэһилиэгин дьонун киэр хайыһыннаран кэлэппит. П. Аввакумов
   Куһ а ҕ а н наар аанньа диэбиккэ дылы, ити кэмҥэ көтөрдөр уонна кыыллар ыккардыларыгар сэрии буола турара. И. Данилов. Наара суох кэпс. — сиэрэ суох, олус, наһаа, киһи бэркиһиэн курдук. ☉ Сверх меры, слишком, чрезмерно, на удивление
   Ефимовтар кыра дьону наара суох ньүдьү-балай баттаан олороллор. Эрилик Эристиин
   Быйыл эн наара суох кыра дохуоту ылбыккын. М. Доҕордуурап
   Күөллэр уонна муус хоммут сирдэрэ наара суох аччыгый чалбах буолан киһи ытыһын үрдүгэр сытар курдук субу килбэһэн тураллар. Х АаКА. Наа рын оҥорон — эбиитин, эбиитигэр, эбиискэ. ☉ Вдобавок, в придачу, к тому же, ещё и
   Сэриигэ мэҥэһиннэрэн, наарын оҥорон, сут-кураан кыһарыйбыта. В. Протодьяконов
   Биир эриэн Дылбаарай диэн ынахтара, наарын оҥорон, кытараан хаалбыта. Айталын
   Бүгүн наарын оҥорон Өлөҥнөөс алаас тахсыы сыырыгар кэлэн испит оҕуһун тиэйиилээх ото өҕүллүүгэ түҥнэстэн түһэн муҥнаата. «ХС». Өтөр наар — өтөрүнэн, чугастааҕы кэминэн, киһи өйдүүрүнэн. ☉ В скором времени, в ближайшее время. Бу учаастакка өтөр наар көстүбэтэх киһи – кэмитиэт лиэктэрэ к э л б и т. Н. Габышев
   Быйылгы курдук үтүө сайын эргиллибитэ өтөр наар с у оҕа. «Кыым»
   ср. монг. найир ‘согласие, гармония, единодушие’