туохт.
1. Көҥүллүк кутулун, дуораччы иһилин (куолаһы, ырыаны этэргэ). ☉ Раздаваться, литься свободно (о голосе, песне)
[Ойуун] куолаһа маҥнай утаа симигэ, онтон уламулам чөллөрүйэн, дьалынныран, киһи куйахатын күүрдэр буолла. И. Гоголев
Демьянов лиэктэр күөмэйэ эбии чөллөрүйбүт курдук, лып-лыҥкынас. Н. Габышев
[Харачаас] кэһиэхтээх куолаһа чөллөрүйдэ. П. Филиппов
2. Туохтан да мэһэйдэппэккэ, көҥүллүк сүүрүгүр (ханнык эмэ убаҕаһы этэргэ). ☉ Течь, литься свободно (о какой-л. жидкости)
Бу хаһаайыстыбаҕа үүт үрүйэ чөллөрүйэ устубатаҕа хаһыс да сылыгар барда. «Кыым»
Саҥа төрөөбүт ынаҕы уоһаҕын үчүгэйдик ыабатахха мастыйааччы, уһуннук массаастаа, билигин мин тахсан ыам, чөллөрүйэр ини. «ХС»
ср. халх. дөлэрэ ‘разойтись, распуститься’
Якутский → Якутский
чөллөрүй
чөл
даҕ.
1. Бүтүн, алдьамматах (хол., хаары этэргэ). ☉ Цельный, нетронутый (напр., о снеге)
Мантан ыла суола суох чөл хаарынан айанныыллар. Н. Якутскай
Кистэлэҥ дьиктитин тэлгэттэ Миэхэ бу толоон чөл хаара. «ХС»
2. Доруобай, чэгиэн (киһи этин-сиинин этэргэ). ☉ Здоровый (о человеке)
Биһиги киһибит этэ-сиинэ чөл, чэгиэн. С. Маисов
3. Ыраас, сөптөөх (хол., өйү-санааны этэргэ). ☉ Чистый, правильный (напр., о мышлении)
Киһи чөл майгыта, үтүө сигилитэ, хоһууна-хоодуота эрэ олоҕу салгыыр кыахтаннаҕа. В. Титов
Күннэй — отой бүүс-бүтүннүү чөл сахалыы айылгылаах кыыс. Күрүлгэн
◊ Чөл олох — куһаҕан дьаллыктарга (хол., табахха, арыгыга) ылларбакка, этхаан, доруобуйа чэгиэн, өй-санаа ыраас, чэбдик буоларыгар өрүү кыһаллан, болҕомтону онно ууран олоруу. ☉ Здоровый образ жизни
Ыраас айылҕата, чэбдик тулалыыр эйгэтэ суох чөл олоҕу туппаккын. Тумарча
Ньургун арыгыны испэт, табаҕы тардыбат, чөл олохтоох киһи. «Чолбон»
Чөлүгэр түстэ көр түс I. Бу алдьанан-сааранан турар олох оҥоһуллара, урукку чөлүгэр түһэрэ бэрт ыар, кытаанах суол буолар. Күндэ
Бииргэ үөрэммит оҕолорун кытта тэҥҥэ эксээмэннэрин туттаран ачыстаат ылла, доруобуйата урукку чөлүгэр түстэ. В. Тарабукин
Учуонайдар, искусствоведтар, реставратордар хартыыналары чөлүгэр түһэрбиттэрэ. Н. Кондаков
ср. тюрк. чөл, шөл ‘пустыня, степь’
Якутский → Русский
чөллөрүй=
1) течь, литься свободно; хоруу уута чөллөрүйдэ вода по канаве потекла свободно; 2) перен. литься, раздаваться; ырыаһыт куолаһа чөллөрүйдэ голос певца полился свободно (после первых волнений).
Еще переводы: