прил. 1. (сосредоточенный) болҕомтолоох; 2. (любезный, чуткий) кыһаныгас, аламаҕай.

прил. 1. (предохраняющий) сэрэтэр, хааччыйа оҥоһуллар; предупредительные меры сэрэтэр дьаһаллар; 2. (услужливый, любезный) сайаҕас, көмөлөһүмтүө.

ласковый, любезный; аламаҕай күммүт перен. ласковое наше солнышко; атаһыгар аламаҕай , доҕоругар дуобурай погов. с приятелем — любезен, с другом — добр.

илэмэ-салама түс = (или көт =) а) с готовностью принимать участие во всём, проявлять большую активность; общественнай үлэҕэ илэмэ-салама түс = принимать деятельное участие в общественной работе; б) быть предупредительным, любезным, услужливым; в) льстить; угодничать, подхалимничать.

I мест. личн. я; мин сотору кэлиэм я скоро приду; мин аххан (или аҕай) (а) уж я-то..., а (вот) я... (о тех, кто много мнит о себе); мин диэтэх киһи такой, как я (о себе —бахвалясь или шутл.-ирон.); мин санаабар по-моему; по моему мнению; мин санаабар эн алҕаһыыгын по-моему, ты ошибаешься; миигин меня; миигин илдьэ барыҥ возьмите меня с собой; миигинниин со мной, вместе со мной; миигинниин бииргэ улэлээ работай вместе со мной; миигинэн мной, мною; миигинэн тугу оҥорторуоххутуй? что вы попросите меня сделать?; миигинэн киһи бараммата ини кроме меня никого нет, что-ли (букв. наверное, мной не кончились люди — формула отказа); миигиннээҕэр в сравнении, по сравнению со мной; ону миигиннээҕэр кини билэр он знает об этом лучше меня; миигиттэн меня, у меня; из-за меня; от меня; миигиттэн ыйыппатахтара они у меня не спрашивали; ол миигиттэн тутулуктаах это зависит от меня; миигиттэн тутуллумаҥ из-за меня не задерживайтесь; миэхэ мне; ко мне; киэһэ миэхэ кэлээр вечером приходи ко мне.
II суп; бульон || суповой; бульонный; лапсалаах мин суп с лапшой; сылбаххай мин бульон; балык минэ уха; ис минэ похлёбка из потрохов; минэ барар достаточно жирный (о мясе); минэ барбат очень постный, совсем постный (о мясе); мин этэ мясо для супа, суповой набор # ис минэ киһи предупредительный, любезный, приятный человек; минин (да) таттарбат и в ус не дует; мин курдугунан кер = смотреть бессмысленными, пустыми глазами; миннэрин билсибит дьон ирон. люди, хорошо узнавшие, изучившие друг друга.

1. даҕ.
2. Үчүгэй майгылаах, киһиэхэ эйэҕэс сыһыаннаах, элэккэй, кэпсэтинньэҥ, улахамсыга суох. ☉ Ласковый, любезный, с мягким общительным характером
   Истээччитэ кыыс төһө да маҥнай тоҥкуруун курдук буолтун иһин, кэнникинэн аламаҕай, киһи сүбэтин-аматын ылынымтыа, тылыгар кииримтиэ буолан истэ. Н. Заболоцкай
   Сэмэн Ыстаарыһын — сүүрбэтиттэн эрэ тахсыбыт, сытыы сирэйдээх-харахтаах, кэпсэтиик, аламаҕай уолчаан. Д. Таас
   [Максим] атыттар курдук кыраттан киэбирэ охсубат, бэрт сэмэй, аламаҕай уонна уопсайынан да киһи киһитэ быһыылаах. Н. Лугинов
   △ Уйан сүрэхтээх, аһыныык. ☉ Сердобольный, сострадательный, жалостливый
   Эмчит уонна ыарыһах, аламаҕай сүрэхтээх кырдьаҕас дьахтар уонна кини уолун курдук эдэр киһи — икки сэмэй үлэһит кэпсэтиилэрэ буолла. Амма Аччыгыйа
   △ Сымнаҕас аһаҕас, эйэҕэс (харах туһунан). ☉ Мягкие, добрые, открытые (о глазах)
   Олус аламаҕай харахтарынан мичээрдиир эр бэрдэ Глафиралыын тута уһуннук сэһэргэспитинэн, күлсүбүтүнэн барбыта. Л. Попов
   Даша Ананий диэки аламаҕай харахтарынан көрүтэлээн ылла. М. Доҕордуурап
   Уол мичээрдээбит аламаҕай харахтарын эйэҕэс төлөннөрө сойон, умуллан бардылар. Л. Попов
   △ Эйэҕэс, намыын, ис киирбэх (хол., саҥа). ☉ Ласковый, мягкий, располагающий (о голосе, интонациях)
   — Баһаалыста, олорон кэбиһиҥ, Сергей Петрович, — хостон дьахтар аламаҕай, унаархай саҥата иһилиннэ. Софр. Данилов
3. көсп. Сылаас, сырдык, үтүө (күн, күннэр). ☉ Теплый и светлый (обычно об осенних днях, о солнце)
   Атырдьах ыйын аламаҕай күннэрэ ааһан истилэр. М. Доҕордуурап
   Алаатыка, аламаҕай күнүм, Аһына түс, аһын даа, Итиигин мөлтөтө түс, Сыралҕаҥҥын кылгата түс! Саха нар. ыр. II
   Күөх богуон иһигэр хара тыа аламаҕай күнэ күлбүтүнэн тыган киирдэ. Л. Попов
4. аат суолт. Үчүгэй майгы, киһиэхэ эйэҕэс сыһыан. ☉ Ласковость, любезность, мягкий общительный характер
   Ян Янович барахсан, бадыкычыйан түһэн майгыта-сигилитэ үчүгэйэ, аламаҕайа туспа киһи этэ. Н. Заболоцкай
   Оо, оҕолор барахсаттар, аата аламаҕайгыт, боростуойгут сүрүкэтэ! В. Яковлев
   Кыргыттар миэхэ олус сымнаҕастара, аламаҕайдара, буолумуна даҕаны — хайаларын да тала илигим, соҕотоҕум, сэмэйим... Н. Габышев