издавать низкий протяжный звук (напр. о колоколе); ср. лүҥкүнээ =.

I
лүҥкүнээ диэнтэн холб. туһ. Кыра күөллэр тоҥон лүҥкүнэстилэр. Л. Попов
Кини долгун катеры саба охсор тыаһын, уматыктаах буочукалар төттөрү-таары хатайданан лүҥкүнэһэллэрин истэр. «ХС»
II
даҕ. Лүҥкүнээн иһил лэр, биир кэм лүҥкүнүүр тыастаах. ☉ Издающий громкие, гулкие звуки
Лүҥкүнэс тыас. Лүҥкүнэс саҥалаах.  Айанньыттар …… күөллэри тумналлар, лүҥкүнэс муосталарынан хаамтараллар. Амма Аччыгыйа
Бартыһааннар диэн уотунан сырдыргыы сылдьар харахтаах, этиҥ курдук лүҥкүнэс саҥалаах дьон диэн оҕотук өйдөбүлтэн арахсыбытым быданнаабыт киһибин. К. Турсункулов (тылб.)

лүҥкүнээ диэн курдук
Ханна эрэ уу оҕуһа мөҥүрээн лүҥкүнэтэр. Н. Лугинов
Балаҕан өрө титирэстии түһүөр диэри Сата Байбал үөгүлээн лүҥкүнэттэ. И. Гоголев
Дьэспэ [оҕус] эмиэ иһиттэ, биһигини умнан, ол мөҥүрээһин диэки хайыһа түстэ, хардатын мөҥүрээн лүҥкүнэттэ. Далан

сыһ. Лүҥкүнээн иһиллэр курдук, лүҥкүнэтэн. ☉ П р о и з в о д я громкий, гулкий звук, громко и гулко (напр., говорить)
Оҕустар лүҥкүнэччи мөҥүрэстилэр.  Уол барабааны эмискэ лүҥкүнэччи охсон, барабаан тириитин тарбахтарынан таарыйталаабыта. М. Горькай (тылб.)

даҕ. Олус элбэх төттөрү-таары кэлиилээх-барыылаах, хойуу сырыылаах (хол., улахан куорат уулуссата). ☉ Очень многолюдный, оживленный (напр., об улице, полной машин, народа). Уулуссаҕа дьон аалыҥнас
□ Тиэргэҥҥэ сүөһү бөҕө аалыҥнас, атыыр оҕус мөҥүрээн лүҥкүнүүр, ыххайан эрэрдии, суостаахтык айаатаан ылаттыыр. М. Доҕордуурап
Хаты Баалыны үрдүнэн Халлааҥҥа чарпа сулустар Аалыҥнас былыт быыһыттан Арыллан тахсан кээлтэрэ. Күннүк Уурастыырап

туохт. Элбэх, өлгөм буолан көһүн. ☉ Быть, казаться многочисленным, обильным
Саҕаҕы киэптээбит алааспар киирэммин Саймаарар салгынын мин сайа тыынабын Ыҥырыа лүҥкүнүүр саҥатын сэргиибин, Үлүмнүүр үөр лыаҕы үргүтэ сырсабын. М. Ефимов
Чыычаах ыллыыр, өтөн үөтэр, кэҕэ этэр... Халлаан күөх тииҥ уорҕатынан көөчүктүүр... Кылыгырыы-тылыгырыы сыркы тэбэр... Халдьыа ото, өрө үтэн, үлүмнүүр... В. Миронов
Ууну сэмсээн үөр балык Суһумнуурун көрүөхпүт, Үрүҥ көмүс хатырык Үлүмнүүрүн сөҕүөхпүт. Н. Курилов

гл
лүҥкүнүүр, дуораһыйар, куугунуур. Гудит заводской гудок. Гудит ветер в трубе

тыаһы үт. туохт. Дуорааннаахтык бүтэҥи соҕус сөҥ куолас кынан саҥар. ☉ Говорить громким густым трубным голосом
Эргиллэн көрбүтүм, …… ып-ыраас хааннаах ытык кырдьаҕас оҕонньор киһи сөҥ-сөҥнүк саҥаран лөҥкүнүү турар эбит. П. Ойуунускай
△ Дуорааннаахтык мөҥүрээ. ☉ Гул ко, трубно реветь (о быке)
Оҕус олус бэркиһээбит Уонна маннык лөҥкүнээбит: «Түбэспиччэ эттэхтэрэ, Түҥтаҥ эрдэн эрдэхтэрэ». Күннүк Уурастыырап
△ Сөҥнүк лүҥкүнээ (хол., ыҥырыаны этэргэ). ☉ Громко жужжать (напр., о пчеле). Тэҥн. лоҥкунаа

аат. Наһаа улахана суох буочукатыҥы иһит. ☉ Небольшая кадка, ушат
Уһааты, тымтайы, чабычаҕы оҥорбот буолбуппут тэбиитэ, уһугар тиийэн, ити эбээт, барыта. Амма Аччыгыйа
Уонча көлөҕө утуйар таҥас, өйүө, уһааттаах суораттары тиэйбиттэр. М. Доҕордуурап
Сайын эмээхсин холбуллубут үүт аннын суораттыы-суораттыы, сиэммититтэн ордугун дириҥ умуһахха мас уһаакка кутан тардыыр. С. Маисов
♦ Уһаат иһигэр (түгэҕэр) саҥарар курдук — суон куоласкынан, ыраахтан иһиллэр курдук, бүтэҥитик, лүҥкүнэччи (саҥаран доргут, оннук иһилин). ☉ соотв. говорить как из бочки
Друзьянов: «Күнүс урукку сиргэр бараар», — диэн сибигинэйдэ, онтуката уһаат түгэҕэр саҥарар курдук, лүҥкүнээн иһилиннэ, Маша олус дьиктиргээтэ. М. Доҕордуурап
Дьүккүөр Миитэрэй чааскылаах чэйин наҕыл баҕайытык төттөрү уурда уонна дьон диэки утары малайан олорон, уһаат иһигэр саҥаран эрэр курдук лиҥкинэттэ. А. Бэрияк

1. сыһ. Туох эмэ иһин диэки, иһигэр. ☉ Внутрь, внутри
   Икки эр киһи хардаҕастары иһирдьэ ыспытынан бардылар. Амма Аччыгыйа
   Эписиэр …… кинини илиититтэн хабан ылбыта уонна иһирдьэ сиэтэн киллэрбитэ. Суорун Омоллоон
   Эмээхситтэр кини [оҕус] иһэрин көрдөллөр эрэ, дьиэлэригэр сус гынан хаалаллар уонна, мөҥүрээн лүһүгүрүүрүн истэ, иһирдьэ ылы-чып саһан кылаллан олороллор. Далан
   Ити кэмҥэ иһирдьэ туох эрэ эмиэ лүҥкүнээтэ, киһи көхсүн тыаһа иһилиннэ. М. Доҕордуурап
2. даҕ. суолт. Ис диэки баар (туох эмэ). ☉ Внутренний
   Мин иһирдьэ хос аанын аттыгар олоппоско олордум, бартыбыалбын, сэлээппэбин тобукпар ууруннум. Н. Габышев
   Иһирдьэ толоону Мааркабыс ылара, Хамыйан дьондьону Хамначчыт гынара. С. Васильев
   Иһирдьэ хоско ырыа-тойук хойдон, улаатан истэ. Н. Павлов
3. аат суолт. Туох эмэ иһэ. ☉ То, что находится внутри чего-л., внутренность, внутреннее помещение
   Онтон мустубут дьонтон ойдон, паарка аанын быыһынан иһирдьэни көрдө. Н. Заболоцкай
   ср. тур. ичердэ 'внутри'