ж. 1. (монастырь) манастыыр; 2. уст. (место пребывания) олохтоох сир, уйаланар сир, уйа.

чугуруй диэнтэн төхт
көрүҥ. Онтон, манастыыр уулуссатыгар киирээт, кини соҕотохто дьик гынна, чугуруйталаан ылла. П. Филиппов

төгүрүй 2, 5 диэнтэн атын
туһ. Манастыырдар үрдүк олбуордарынан төгүрүллэллэрэ. АЕВ ОҮИ
Кини [Лаконика уобалаһын] ортотугар, үс өттүттэн киһи кыайан туораабат үрдүк хайаларынан төгүрүллэн, өрүс хочото сытар. КФП БАаДИ. Фрицтэр төгүрүллэн, аччыктаан, сирэйдэрэ холлон олороллор. Саллааттар с. 1967

аат. Итэҕэл өйдөбүлүнэн, дьон сибэтиэй диэн сүгүрүйэр туох эмэ маллара эбэтэр сирдэрэ. ☉ Предмет или место религиозного почитания у верующих, святыня
Дьонтон харчыны албыннаан ылаары таҥара дьиэтин үлэһиттэрэ храмнарга уонна манастыырдарга, «сибэтиэй» диэн ааттаан, эҥин арааһы уураллара: «Иисус Христос баттаҕын», бэл «көлөһүнүн таммаҕын», — Ол «сибэтиинньэлэри» тутан көрбүт (биллэн турар, төлөөн баран!) ыарыһахтар үтүөрэн хаалаллар диэн итэҕэйээччилэри өйдөрүн сынньаллара. АЕВ ОҮИ

аат. Сууттанан хаайыыга түбэспит, тутуллан түрмэҕэ, хаайыыга олорор киһи. ☉ Человек, который находится под арестом, заключённый
Онон эйигин хаайыылаах быһыытынан, билигин куоракка илдьэ киирэн манастыырга туттарар үһү. Суорун Омоллоон
Бастаан утаа хаайыылаахтарга кэлэр кинигэни, кэһиини соччо-бачча ымпыктаан чинчийэн көрбөт этилэр. П. Филиппов
Сэрии бастакы сылларыгар Чурапчынан кыһын Хаандыгаҕа хаайыылаахтары таһар массыыналар ааһаллара. «ХС»

II сов. кого хаайыыга ук, хаай; заточить в тюрьму хайыыга ук; заточить в монастырь уст. манастыырга хаай.

I
аат. Куоракка эбэтэр манастыырга сүрүн таҥара дьиэтэ. ☉ Собор
Аатырбыт улуу дыбарыастар, собуордар тустарынан иһиттэн өрө көтөҕүллэн …… кэпсиирэ. Н. Лугинов
Собуор лиҥкир куолакала Соһумардык доргуйар. И. Чаҕылҕан
Наара суох Троицкай собуорга сүөдэҥнээн кэлбитэ. «ХС»
II
собуор бар кэпс. — туга да суох гына эстэн хаал. ☉ Остаться без ничего, без средств к существованию
Биһиги ааспыт сыл сүүс алта уон түөрт туона араас суол эти итиэннэ …… сүүс тоҕус туона балыгы сиэбиппит. Инньэ гынан аҥаардас айахпытыгар собуор барбыппыт. В. Ойуурускай. [Тутааччылар] икки-үс сыл тухары хамнас диэни аахсыбакка, хата, айахтарыгар собуор бардылар. «Саха с.»

туохт.
1. Кимиэхэ эмэ таҥара дьиэтин бары сиэрин-туомун тутуһан христианскай итэҕэллэ иҥэр (хол., оҕоҕо). ☉ Совершать над кем-л. обряд крещения, крестить в церкви (напр., ребёнка)
Уус-Майа таҥаратын дьиэтиттэн аҕабыыт тахсан улахан дьону, кыра оҕолору сүрэхтиир, эдэрдэри бэргэһэлиир үһү. Н. Якутскай
Дьокуускай Спасскай манастыыра 1734 – 41 сыллардаахха түөрт сүүс түөрт уон аҕыс олохтооҕу сүрэхтээбитэ. «ХС»
Оҕону төрүүрүн кытта сотору буолаат, аҕабыыт мэлииппэ ааҕа-ааҕа, төбөтүнэн оһуобай иһиттээх ууга уган ыла-ыла сүрэхтиирэ. КВА Б
2. кэпс. Кимиэхэ туохха эмэ аатта биэр, аатта иҥэр. ☉ Давать кому-чему-л. имя, прозвище
Бу арыылары билигин туроктар «Кызыл адылар» диэн сүрэхтээбиттэр. Н. Якутскай
Дьонум ытык-мааны ыалдьыттарыттан: «Бу оҕону ким диэн сүрэхтиибит?» — диэн ыйыппыттар. И. Федосеев
[Хараабылы] Одессаҕа аҕалан тилиннэрэн, сууйан-сотон «Якутия» диэн сүрэхтээбиттэрэ. ДьДьДь
◊ Сүрэхтээбит аҕа көр аҕа
Кинини миигиннээҕэр ытыктыах тустааххын: сүрэхтээбит аҕаҥ буолар. Н. Неустроев
Сүрэхтээбит аҕам кэриэтэ ытыктыыр, сүгүрүйэр, холобур туттар киһим уола ити баар. Н. Лугинов
Кинилэр ортолоругар сүрэхтээбит аҕам Кынаачай баар этэ. Н. Тарабукин (тылб.)