и. д. от аллай = # саҥа аллайыы грам. междометие.

саҥа алл., фольк. Олоҥхоҕо сорох дьахтар персонажтар ырыалара саҕаланыытыгар этиллэр тыллар. ☉ Междометие, зачин песен некоторых женских персонажей в олонхо (напр., старухи Симэхсин, девыабаасы Кыыс Кыскыйдаан)
Алаатаҥулаатаҥ! Аҕаккам оҕотоо! Ийэккэм оҕотоо! Истиэхпин иһиттим, көрүөхпүн көрдүм даа! П. Ойуунускай

саҥа алл. Сөҕүүнү, дьиктиргээһини көрдөрөр. ☉ Междометие, обозначающее удивление, изумление
Ардьаалы! Ат-татай! Бу уһун дураар хочолоох, киэҥ дьалхаан сыһыылаах, уһун куйаар толоонноох дойду эбит, оҕолоор! Ньургун Боотур
телеут. аттатай

саҥа алл. Ыты булка киксэрэргэ туттуллар тыл. ☉ Междометие, понукающее собаку на добычу
Бүөтүр ону [тииҥи] ытыгар ыйа-ыйа: «Эккирэтэр кыылбыт ол олорор. Ар-ар, туотуо!» — дии-дии ыйда. Р. Кулаковскай

саҥа алл., фольк. «Олус куттанным, салынным!» — диэн ис хоһоонноох саҥа аллайыы. ☉ Междометие, выражающее ужас, страх
Арах-ара-а-ах! Кыраҕыйа-чаҕыйыкы-ыа! Тоҕо эрэ бу Куһаҕан буомнарым Бобута тутар буоллахтара үһү. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Ойуун:] Оо,-оо,-оо! Кыраҕыйа-чаҕыйыкы эминэ-туомуй! Туман дьоно тумаҥҥа туойтараарыҥытый, Күдэн дьоно күдэҥҥэ этитээригитий! Р. Кулаковскай

тыаһы үт. туохт. Үрүт-үрдүгэр улаханнык айманан хаһыытаа, айдааны тарт (үксүгэр көтөрдөрү этэргэ). ☉ Поднимать визгливый крик, гвалт (обычно о птицах)
Хатан дьыбардаах халлааҥҥа Халаахтыыллар хара суордар. Эллэй
«Арай, көр эрэ, көлөнөн тахсар киһи», — Сомсуун, туох эрэ өй киирэн, өрө халаахтыы түстэ. В. Яковлев
Хоптолор часкыйаллар, умса халаахтыыллар. А. Фёдоров
ср. хак. халах, алт. калак ‘междометие, выражающее страх, отчаяние’, тув. халак ‘беда’

аанай-туонай абаккабын (көрүҥ эрэ) саҥа алл. — муҥутуур абаны-сатаны, кэмсиниини көрдөрөр (үксүгэр нор. айымнь. тутлар). ☉ Междометие-предложение, выражает крайнюю степень досады и сожаления (обычно в фольк.) Аанай-туонай абам эбит, Сүүнэй-туонай сүптүм эбит! Санаа бөҕө, Хаппыт хатыс буолан Хам эрийдэҕиэн! С
Зверев. Кимнээхтэрин-хайаларын көрүө-билиэ суох аанай-туонай абам-сатам баар эбит! Болот Боотур
Көмүс түөстээх күөрэгэйбин Көстө көтүппүт Аанай-туонай Абам-сатам эбит. П. Ойуунускай

саҥа алл. Дьиктиргээһиннээх, кыйаханыылаах, сэнээһиннээх, күүстээх уустук иэйиини көрдөрөр (үксүгэр атын тыллары кытта холбоһор, фольк. тут-лар). ☉ Междометие, выражающее сложное чувство сильного удивления, раздражения, пренебрежения (часто употр. в сочет. с др. межд. и модальными словами, обычно встречается в фольк.)
Аар-дьаалы, аат-татай, оҕолоор! Мин саллар сааһым тухары саманнык сүрдээх сүүнэ тыалы көрбөтөҕүм! Саха фольк. Аардьаалы!.. Аар-татай!.. Аматын даҕаны Өлөксөй, Өндүрэй Өллөхтөрүн аайы Алгыстаах тылларым Араҕас арыынан чаллыргыы таммалаан Соргубут сонуура. П. Ойуунускай
Аар-дьаалы, аны биһиги кутурбуппут сурукка киирииһи дии. Болот Боотур

саҥа алл
1. Дьиктиргээһиннээх кыйаханыыны көрдөрөр. ☉ Междометие, выражающее раздражение с оттенком удивления
[Үс биис баһылыктара:] Аарт-татай оҕолоор!!! Алаата, оҕолоор!!! Абалаах айахтаах, туустаах тумустаах Түстэ түһээт түөкүн төрүөтэҕэй?!! П. Ойуунускай
Аарттатай! Алаата оҕолоор! Ааттаах күүстээх Аарыма оҕус диэн Алҕас даҕаны Арбыыллар эбит! П. Тобуруокап
Аарт-татай! Доҕоруом, өйдүүбүн: Ааһар былыт аптаах чэмэйдэр, Күн сирин көҥүлүн күлүктүүр Күтүр өстөөхтөр үгүстэр. С. Данилов
2. Күүстээх иэйиини, үрдүк өрө көтөҕүллүүнү көрдөрөр. ☉ Выражает сильное чувство, подъем духа, воодушевление
Аарт-татай, оҕолоор, Төннөн тахсаммын Өрөгөйдөөх быһытым Үрдүгэр тураммын Өссө одуулуу көрбүтүм. С. Зверев
Аарт-татай! Тыыннааҕым тухары Хайаан сүрэҕим кырдьыаҕай, Хайаан талыыкаан дьахтары Сэҥээрбэккэ аһарыаҕай? С. Данилов

саҥа алл. Туохтан эрэ сөҕүүнү, соһуйууну, дьиктиргээһини, кыйаханыыны, манньыйыыны, күүстээх иэйиини көрдөрөр (киэҥник нор. айыннь., фольк. тут-лар). ☉ Междометие, выражающее волнение, удивление, восхищение, раздражение и другие эмоции и чувства (обычно встречается в фольк.)
Ар-дьаалы! Аарт-татай! Алаатыгар эминэ туомуй! Алдьархайдаах аллараа дойдуттан, Үлүгэрдээх үс күлэр ньүкэнтэн Үтүө ааккытыгар, Үрдүк сураххытыгар Үөлэскит үүтун өҥөйбүтүм Үһүс сыла туолла эбээт. П. Ойуунускай
Эминэ туомуй! Эчикийэ, көрөн-истэн, өргөстөнөн, бу киммит быйаҥа турарый? Болот Боотур. [Ойуун] көрүү көрөр: «Оо-оо-оо! Кыраҕыйа чаҕыйык эминэ туомуй! Туман дьоно тумаҥҥа туойтараарыҥҥытый, күдэн дьоно күдэҥҥэ этитээригитий…» Р. Кулаковскай
ср. кирг. эминэ ‘что’