көр моонньоо
Бэс ыйыгар эр дьон тыаҕа тахсаннар, куруҥ маһын кэрдэллэр, кыһын оттуллуохтаах үөл мастары моойдууллар. И. Алексеев

с. 1. (деревьев) кылдьыылаапын (мас умнаһын хатырыгын кыһыйан моонньоо-һун эбэтэр боробулуоха кылдьыы кэтэрдии); 2. (птиц, рыб) биһилэхтээһин (научной сыалга көтөр атаҕар, балык кутуругар тиэрбэс кэтэрдэн ыытыы).

моонньоо диэнтэн атын
туһ. Төбөтүттэн моонньоммут тииттэр, тулалаан турар күөххэ туох да сыһыана суохтуу, хамсаабакка дьиппиниһэн …… тураллар. Н. Лугинов
Моонньоммут тииттэргэ сымала Харах уутугар маарынныыр. Баал Хабырыыс
Моонньоммут мастары уһуннук кэтээтэххэ, моонньооһун үөһээ кытыытыгар мас хатырыга икки-үс нэдиэлэнэн соноон барар. СОТ

ур диэн курдук
[Абааһы уола] бэс сыбаалын курдук ыдьырбыдьыр ытыһынан чарапчыланан кэбистэ. ПЭК ОНЛЯ I
Хас да нэдиэлэ буолан баран лабааҕа моонньооһун үрдүнэн сыбаал үөскүөҕэ. КВА Б
русск. диал. свал ‘наплыв на древесном стволе или корне’

аат., кэпс.
1. Элэк, х а а д ь ы. ☉ Насмешка, издёвка
Балыктаах алааһым Тыатыгар тиийбитим, Бас тыган Байбал дьаабал Баттахтаах сан ныбыттан моонньоон туран, Майаачы бөҕөбүн майаачылаан Маккыраччы ытат таҕын эриэхсит. Саха нар. ыр. II
2. Саараҥ. ☉ Сомнение, колебание
Майаачыта суох, куоластаан ходьотон кэбиһиэҕиҥ! Н. Заболоцкай
Хойутаабыккын, кураанахха сордоммуккун. Майаа чыта суох куотан биэрдэххинэ сатаныыһыы. «ХС»
русск. маета

туохт.
1. Урдаах буол (эккэр-сииҥҥэр). ☉ Иметь шишку (на теле)
Арай сатаан аһаабат, Урданар буола уойбат этим. М. Тимофеев
△ Ханан эмэ болчуохтан, бөлчөҕөрдөн (үксүгэр, маһы этэргэ). ☉ Иметь нарост, наплыв, утолщение (обычно о дереве)
Мас урданан хаалбыт. ЯРС
Моонньоммут мастары уһуннук кэтээтэххэ, моонньооһун үөһээ кытыытыгар мас хатырыга икки-үс нэдиэлэнэн соноон барар, онтон бөлчөйөн, урданан тахсар. СОТ

туохт.
1. Ыт моонньугар тирии быаны кэтэрт. ☉ Надевать на шею собаки кожаный ошейник
Охоноон ытыгар чуо хааман кэлэн, …… моойторуктаан, быалаан Байбалга туттаран кэбиспитэ. Н. Лугинов
2. Үүнэн турар маһы куурдун диэн алла ранан моойторуктуу суор. ☉ Подрубать дерево вокруг, чтобы оно скорее засохло
Үүнэн турдаҕына маһы сүгэнэн моойторуктууллар, с и л и с т э р и н ү рд ү н э н олуктаталаан кэбиһэллэр. ПН ДЫ. Тэҥн. моонньоо

аат. Үөл маһы куурдун диэн тула суоруу, суллааһын. ☉ Об тёсывание дерева вкруговую, чтобы оно скорее засохло
Тоҥ, инчэҕэй бэрэбинэлэри батырҕаччы кэрдэн моонньооһуннары оҥороллор. БИ УЛАа
Аар баҕах [сэргэҕэ] …… тоҕус сиринэн биһилэхтии моонньооһуннары оҥороллор. «ХС»
△ Оннук сулланан хаппыт мас. ☉ Дерево, высохшее после специальной обтёски
Тула күөх ойуур эркиннээх сүүнэ да киэҥ солооһун. Манна күн сылаас күлүмнээх, Кууран хаалбыт моонньооһун. Баал Хабырыыс
Кини интэринээккэ ийэтэ ыалга көһөр буолан, баар суох ха һаас мастарын — моонньооһуну тыыппакка, Туоллар өтөҕөр …… баай киһи олоҕор тиийдэ. Н. Босиков

моонньооһун, чээччэйии, кэрдиилээһин (1. Дэтээли эбэтэр соҕотуопканы сорох сиринэн тиэрбэстии синньэтии. Итини, үксүн, чочуйан, кыһан, эрбээн оҥороллор; 2. Дэтээли, соҕотуопканы хам баттатыы ньыматынан онорорго матырыйаалы быстыбат эрэ гына быһа баттатыы, суол таһаарыы.)

аат., эргэр.
1. Хас да сиринэн моонньоон, кэрэниистээн, дьэрэкээннээн баран сиргэ туруоруллубут үс саһаан холобурдаах баҕана (араас дуомнары толорорго аналлаах). ☉ Подрубленный кругом в нескольких местах столб трехметровой высоты, украшенный узорчатыми карнизами (предназначенный для проведения церемоний, различных обрядов)
Ол үрүт өттүгэр Айгыр баҕах баҕанатын Орто киспэ тардарынан Атыыр баһа ойуулаах Бухатыыр мастары Араҥастыы анньан кэбиспиттэр. С. Зверев
Суор тумсун курдук тумустаах Сүдү баҕах сэргэ аспыттар. Күннүк Уурастыырап
2. Былыргы ыһыахтарга түһүлгэ ортотугар сэргэстэһиннэри туруоруллар киэргэл ойуулаах, биттэхтээх сэргэ. ☉ Ансамбль столбов-коновязей с украшениями и поперечными брусками наверху, сооружаемых на центральной арене места проведения кумысного праздника – Ысыаха. Дьиэлэрин уҥа диэки өттүгэр тоҕус баҕаҕы аспыттар, тоҕус маҥан атыыры баайбыттар, тоҕус айыы ойууну сатыылаппыттар – ыһыах ыспыттар. Саха фольк.
◊ Аар баҕах поэт. – ытык баҕана. ☉ Священный столб (сэргэ-коновязь)
Кинилэргэ [ыһыахтарга] анаан чэчир анньар, аар баҕах аарыгырдар, алтан сэргэ туруорар, арыы түһүлгэ төрүттүүр эбиттэр. Күннүк Уурастыырап
Иннигэр туман быыһыттан күөрэйбиккэ дылы эргэ курусаала аар баҕах баҕаналарын быһаҕастарыгар диэри сиргэ батары тайанан багдаллан турар эбит ээ! Н. Лугинов
Түһүлгэ түһүө диэн Орулуостаах алаас Уҥа муннугар Аар баҕах астарбыт. С. Зверев
Төрүт өбүгэ сахалар Туймаада томтойор саалыгар Туос ураһа оҥостон Маҥнайгы аар баҕахтарын Манна түстээбиттэрэ. К. Туйаарыскай