аат. Сүөһү өттүгүн халыҥ этэ; сүөһү сототун үөһээ өттүнээҕи этэ. ☉ Большой мускул на бедре у скота; толстые мышцы в верхней части бедра коровы.

сов. разг. түлүн, тыылын, күүр; мускулы напружились былчьпгнара күүрдүлэр.

прил. имиллэҥнэс, тыыллаҥ-нас; пружинистые мускулы тыыллан нас былчыҥнар.

II сов. 1. (пошевельнуться) хамсаа, ибир гын; ни один мускул не дрогнул у него на лице кини сирэйэ да биир эмэ сиринэн ибир гынан көрбөтө; 2. (задрожать) дьигис гын, дьигиһис гын, титирэстии түс; голос дрогнул куолаһа титирэстии түстэ; 3. (прийти в смятение) дьигис гына түс, үөмэх-тэһэ түс, аймана түс; толпа дрогнула дьон дьигис гына түстэ.

мыр да гыммат — ымыттыбат, кыһаллан да көрбөт (туох эмэ киһини долгутуох, уйулҕатын хамсатыах айылааҕы оҥорорго, оҥороору туран). ☉ соотв. глазом не моргнёт, и ухом не поведёт, ни один мускул не дрогнет
Сымыйалаама, оҕонньор! Эн уолуҥ Хосхор кимнээҕэр да хамаҕатык дьону өлөртүүр, хата сирэйэ мыр да гыммат. Л. Попов
Оройуон сыллааҕы отун аҥаарын да кыайбаты оттоото. Онуоха бу тэрилтэ мыр да гыммат. «ХС»

закрученный; винтообразный ; хатыллаҕас тиит свилеватое дерево; хатыллаҕас быччыҥнаах очень сильные, мускулистые (букв. с закручеными мускулами — о руках).

поэт.: барылы баай очень богатый; барылы былчыҥ мощные мускулы; барылы кэскил фольк. счастливая доля.

мышцы, мускулы; хары былчыҥа двуглавая мышца; бицепс; былчыҥ эт жилистое мясо; былчыҥҥын күүрт = напрягать мышцы.

аат. Киһи, хамныыр харамай этин-сиинин күүрэр, түллэр өттө. ☉ Мышца, мускул. Ньургун Боотур араҕас илгэни айаҕар түһэрэн ылла, уруккута диэн баара дуо — уонунан ордук уоҕурда, барҕа быччыҥнара баараҕай күүстэннэ. П. Ойуунускай
Тохороон Сыллайы икки быччыҥыттан ыбылы харбаан ылан, төлө анньан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Мин билигин эндэппэккэ билэбин Ханнык үлэ быччыҥы ахсатарын, Ханнык дьайыы эти-хааны алдьатарын. С. Данилов
Быччыҥнара, болгуо курдук, логлорута тахса-тахса, баһымньытын туора дайбаан кууһуннартыы турда. М. Доҕордуурап

аат. Дьардьама сүһүөх уҥуохтарын сибээстиир, сорох ис уорганнары тутар иҥиир. ☉ Плотное тканевое волокнистое образование, соединяющее отдельные части скелета, отдельные органы, связка
Туста сылдьан тобугун силгэтин оһоллообута, сайын устата сатаан тустубатаҕа. ССТ
Куолас силгэтэ саамай наадалаах саҥа уоргана. ПНЕ СТ
Салгын хабарҕаттан куолас силгэлэрин икки ардынан ааһар. КИИ ОЧСҮөГ
Бөрө тардыбыт тугута, уҥуохтара итиэннэ силгэлэрэ эрэ бүтүн буоллар, тыыннаах ордооччу. С. Курилов (тылб.)
ср. эвен. чилкии ‘мускул, бицепс’