Якутские буквы:

Якутский → Русский

барылы

поэт.: барылы баай очень богатый; барылы былчыҥ мощные мускулы; барылы кэскил фольк. счастливая доля.

барыл

1) приблизительное определение; предположение; 2) первоначальный план, набросок, эскиз; үлэ бастакы барыла первоначальный план работы; кэпсээн барыла набросок рассказа.

Якутский → Якутский

барылы

барылы баай поэт. – сиэри таһынан, олус баай. ☉ Чрезмерно богатый; барылы быччыҥ – күүрэн сүүрэлии сылдьар курдук, эриллэҕэс быччыҥ. ☉ Мощные, рельефные, сильно развитые мускулы
[Ньургун Боотур] Алта былас холобурдаах Аманаат дараҕар сарыннаах, Балтаччы ууран барылаабыт курдук, Барылы ньыгыл быччыҥнаах. П. Ойуунускай; барылы кэскил – үтүө, сырдык, инникилээх кэскил. ☉ Большое счастье, счастливое будущее
Бардам тутуу, Барылы кэскил, Баай барыылаах Тойон эһэм! Истэ сэргэҕэлээ, Көрө бүдүлээ. Өксөкүлээх Өлөксөй

барыл

аат.
1. Туох эмэ тас көстүүтүн уопсай омооно. ☉ Общее, внешнее очертание, контур чего-л.
Өйүн-төйүн булунаары, барар сирин барылын көрөөрү үрдэл сиргэ турар баараҕай маска ытынна. И. Данилов
[Михаил:] Сирин-уотун барылын син билэр буоллаҕым дии. С. Ефремов
Анньыыс суол барылын билээри, түһэн тоҥуу хаары оймоон иннин диэки баран көрөр. Дьону үөр.
2. Туох эмэ бастакы, уопсай торума, былаана. ☉ Предварительный набросок, эскиз, наметки чего-л.
Аҕыйах сылынан бу кумааҕыга ойууламмыт барыл толору ситэн-хотон олоххо киирэн, тааскилиэ дьиэ буолан, тыһыынчанан киһи олоруо. Н. Лугинов
Бу улахан бырайыак сүрүн барыла быһаарыллан бүппүтэ. В. Яковлев
Роман бастакы барылыгар героиня араспаанньата Каренина буолбакка, Гагина, Пушкина диэн эбитэ интэриэһинэй. ЭБЭДьА

Якутский → Английский

барыл

n. sketch, outline

Еще переводы:

version

version (Английский → Якутский)

барыл

байбаччы

байбаччы (Якутский → Якутский)

сыһ. Кэтирээн, үллэн көстөр гына, үллэччи (тугу эрэ туруор, олорт). ☉ Так, чтобы было раскидисто, широко (напр., посадить что-л.)
[Олоҥхо бухатыыра] баай тиит бастыҥ үөрэҕэһин быһыта сынньан ылан байбаччы олордон кэбиспит курдук барылы быччыҥнаах. Саха фольк. [Кыладыкы] Сырдык аҕай киинигэр, Сылам далбар быарыгар Балтархай сэргэбитин Байбаччы олордон биэрбит Баалтааны уустара Баар сурахтаахтара. П. Ойуунускай

бардам

бардам (Якутский → Якутский)

  1. даҕ. Харса-хабыра суох, толоос, дохсун (хол., майгы). ☉ Нахальный, наглый, дерзкий (напр., нрав)
    Баай бардам, тот дохсун (өс хоһ.). Бу бардам уол кэккэттэн урутаан бараары муҥнуур буоллаҕа. Кинини хайдах эмэ гынан ахсымнаабат гына иитиэххэ наада. Эрилик Эристиин
    Даарыйа да эмээхсин намылхай саҥатынан уолун бардам быһыытын намырата соруммата. Амма Аччыгыйа
    Тусахов уруккуттан даҕаны бардам майгытынан, хабыр быһыытынан сураҕырара. Софр. Данилов
  2. аат суолт. Харса-хабыра суох буолуу, толоос быһыы. ☉ Наглость, дерзость, спесь
    Мин аҕам бардамын билбэккэ дылы Сырдык тыын көмүскэлигэр эргэ барбыт буруйдаах буоллаҕым. Эрилик Эристиин
    Норуот Тыгын бардамын, ордуоһун, баттыгаһын, аҥаардас сэриинэн, өлөрүүнэн-сүтэриинэн дьарыктаммытын сэмэлиир. Саха сэһ. I
    Бардамы бахтат, Дохсуну тохтот, Көлдьүнү күөй! Өксөкүлээх Өлөксөй
    Хара санаа Хаҥыл бардама, Харса суоҕа Хампарыйбыта. Күннүк Уурастыырап. Тэҥн. дохсун
    ср. монг. бардам ‘гордый, чванливый’
    ◊ Бардам баай – баай киһи тостутуора, толоостук быһыыланарын ойуулуур халбаҥнаабат эпиитэт. ☉ Постоянный эпитет, отражающий крутой, деспотичный нрав богатого человека (богача)
    Ол гынан баран Күр үп Күнүскү үлэттэн көстүбэт, Бардам баай Балыыра суох барҕарбат. А. Софронов
    Ол сирбит быйаҥын киниэхэ орооммут Күннэтэ оҕустуу көлүллэр этибит. Бардам баай ап-чарай илимэр иҥнэммит Бакаайы кэтэрбит, бакыйан иһэрбит. С. Васильев. Бардам тутуу Барылы кэскил Баай <байанай> барыылаах фольк. – булчуттары араҥаччылыыр Баай хара тыа иччитин хоһуйар эпиитэт. ☉ Постоянный эпитет, используемый при описании лесного духа – щедрого покровителя охотников
    Бардам тутуу Барылы кэскил, Баай барыылаах Тойон эһэм, Истэ сэргэҕэлээ, Көрө бүдүлээ! Өксөкүлээх Өлөксөй
    Баай хара тыам иччитэ, Бардам тутуу, Барылы кэскил, Баай байанай тойон эһэм! Барар күнүм баһыйда Бастаах бэйэбин бакытан тураммын Эҕэрдэлээн эрэбин. А. Софронов
    Бардам тутуу, барылы кэскил Баай Барыылаах эһэҕит кэлэн турабын! Амма Аччыгыйа
бүдүрүт

бүдүрүт (Якутский → Якутский)

бүдүрүй диэнтэн дьаһ
туһ. «Биһиги дьоммут, оччо бүдүрүтэн баран, сотору соҕус үлтү үктээ инилэр кинилэри», — диэтэ холкуостаах дьахтар. Амма Аччыгыйа
Ол эбит буоллаҕына, атын киһини албыннаан, сүүйэн бүдүрүтэн, эбэтэр сүмэлээн, биирдэрэ үптэниэхтээх, байыахтаах, тыыннаах буолуохтаах. Суорун Омоллоон
Бардам тутуу, барылы кэскил, Баай Барыылаах тойон эһэм! Кытыгырас сүһүөхтээххин мөлтөтөн бүдүрүтэн кулу! П. Аввакумов

байдам

байдам (Якутский → Якутский)

даҕ., фольк. Баай, дэлэй, өлгөм. ☉ Щедрый, обильный, богатый
Байдам тутуу, Барылы кэскил, Баай Барыылаах тойон эһэм. Саха фольк. Аҕаҥ барахсан Амарах муҥутаан Алаас ыалын барытын аһатара, Байдам туттуулаах, Баай байанайдаах Булчут чулуута буолан аатырара. И. Егоров
Байдам мааны остуолу Субуруччу тарпыттар. Ону тула ыалдьыттар Оргууй, сэмэй олоортор. А. Бэрияк
[Айыыһыты атаара] Ньиччир бараан дьиэбин Ньирэй оҕонон ньиккирэтээр! Байдам уорук балаҕаммын Баччыр оҕонон баккыратаар. П. Ойуунускай. Тэҥн. байым

балтаччы

балтаччы (Якутский → Якутский)

сыһ. Балтаҕар буолар курдук сабардамнаахтык. ☉ Так, чтобы было объемно, широко, округло
Мундербек дьааһык үрдүгэр балтаччы олоруон санаата буолбат, онон кэлтэччи соҕус олорор, ону даҕаны эмээхсин бэйэтэ ыйан биэртин быһыытынан. Эрилик Эристиин
Былыр Сиип оҕонньор нэһилиэк кинээһэ буола сылдьан илии баттыырын оннугар түөрт муннуктаах бэчээтин туоһунан тордоон баран балтаччы баттаан кэбиһэрэ үһү. А. Бэрияк
[Ньургун Боотур] Баай тиитим бастыҥ дүлүҥүн Балтаччы ууран барыллаабыт курдук, Барылы ньыгыл быччыҥнаах эбит. П. Ойуунускай

куралай

куралай (Якутский → Якутский)

аат., зоол. Чөкчөҥө бииһэ көтөр. ☉ Веретенник пестрохвостый. Күөл кытыытынааҕы бадарааҥҥа куралайдар аһыы сылдьаллар
◊ Куралай Бэргэн — сэттэ байанайдартан биирдэстэрэ. ☉ Один из семи баянаев (духов-покровителей охотников и рыболовов)
Кураахтаах саалаах, Куоһарыылаах кустуктаах Куралай Бэргэн, Кылыыга ыгааччы Тый хара аттаах Тыҥырахтаах быһый. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кураҕаччы Сүүрүк, Куралай Бэргэн, Баай хара тыам иччитэ, Баттах сарын, Баай Барыылаах, Барылы хара …… эһэкэм. П. Ойуунускай
ср. башк. коралай, каракалп. куралай ‘косуля’

үөрэҕэс

үөрэҕэс (Якутский → Якутский)

аат. Туох эмэ (хол., улахан балык, мас о. д. а.) туора быһыллыбыт кэрчигэ. ☉ Кусок нарезанной поперёк крупной рыбы, обрубок большой лиственницы (особенно, если это нижняя часть ствола)
Баай тиит бастыҥ үөрэҕэһин быһыта сынньан ылан байбаччы олордон кэбиспит курдук барылы быччыҥнаах эбит. Ньургун Боотур
Киэсэ булуустан биэс-хас киилэлээх хатыыс үөрэҕэһин таһааран харыстаах саха быһаҕынан устуруус көөбүлүн курдук, тэбис-тэҥник кыһан кырылатта. Н. Лугинов
Ити балыктан биир обургу соҕус үөрэҕэһи сулбу элитэн ылан, ыалдьа сытар эдьиийгин мииннээ. Н. Заболоцкай

күксүй

күксүй (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Быһыттаҕас бүтэҥи тыаһы таһаар (хол., сөтөллөн). ☉ Издавать глухие прерывистые звуки, бухать (напр., при кашле)
Сорох дьон буруоттан чачайан сөтөллөн күксүйэллэр. М. Доҕордуурап
Бүлүмүөт үлэлээн күксүйэн барар, дьон бөлөх-бөлөх охтоллор. Эрилик Эристиин
[Мешков ыалдьан] нэһиилэ хаамар, сөтөллөн күксүйэр. Н. Габышев
2. көсп. Биир күдьүс күүгүнэччи күүскэ үр (уус күөрдүн туһунан). ☉ Дуть, раздувать сильно, ритмично, громко (о кузнечном мехе)
Күөрт... Күөрт... Күтүр мөлтөх, Күлэр мөлтөх Күөрт күксүй! П. Ойуунускай
Көҕөрөр төлөн тыыннаах, Күксүйэр өлүү күөртээх Күөттээни ууһа буолбут, Барык-сарык күлүктээх, Барылы хара дьүһүннээх …… Кытай Бахсылааны оҕонньор. П. Ойуунускай
Күксүйэр төлөн иһигэр күөрдүн тыаһа күүгүнээбит Күкүр уус обургу. Суорун Омоллоон

кэскил

кэскил (Якутский → Якутский)

аат.
1. Олох инники дьоло, инники туруктаах дьоллоох үтүө олох. ☉ Будущее счастье, благополучие; будущее развитие, расцвет
Инники кэскил. Кэлэр кэскил. Кэнэҕэски (кэнчээри) кэскил. Кэхтибэт кэскил.  Оҕо — киһи инники кэскилэ (өс ном.). Кэлэр кэм! Эн кэрэ да ааттааххын: «Кэскил!» — диэн, «Кэрэ кэскил!» — диэн. С. Данилов
Күһүҥҥү ардахтар, Нап-наҕыл ардахтар Кэлэр кэм кэскилин Сипсийэр курдуктар. Н. Харлампьева
△ Ким эмэ инники анала; төлкө, дьылҕа; кэлэр өттө, инникитэ. ☉ Рок, судьба; предназначение; будущее, перспектива
Дьылҕа хаан дьылҕата Сиргэ түспүт кэскилбитин Киминэн тэрийбитэ, Окко түспүт оҥоруубутун Тугунан олохтообута — Ол билиэ этэ буоллаҕа дии, ноколоор. Өксөкүлээх Өлөксөй
Миитэрэй, эн Сүөдэри тыытыма, кэскилин кэһимэ. Амма Аччыгыйа
Киһи буолбут кэскилэ, олох олорбут бэлиэтэ тугуй? В. Гаврильева
♦ Бардам тутуу Барылы кэскил Баай <байанай> барыылаах көр бардам
Бардам тутуу, Барылы кэскил, Баай барыылаах, Тойон эһэм, истэ сэргэҕэлээ, Көрө бүдүүлээ. Өксөкүлээх Өлөксөй. Кэскили тэрин кэпс. — кэргэн ылан, кэргэҥҥэ тахсан олоҕуҥ инники өттө туруктаах буоларын хааччын, тэрин. ☉ Обзавестись семьей, выйти замуж, жениться и тем обеспечить свою будущую благополучную жизнь
Кэскилгин тэринэн Кэргэҥҥин ыларгар, Иннигинкэннигин Кичэйэн көрүнээр. А. Бэрияк
Былыргы кэмҥэ ойох-эр ылсыынан уруурҕаһыыны кэскили тэринии диэн ааттыыллара үһү. БСИ ЛНКИСО-1938. Кэскил тыл — истиҥ тыл, иитиэхтээбит ымыы оҥостубут санаа. ☉ Заветное слово
Кырдьыктаах санаабын, кэскил тылбын кинилэргэ этэн өлүүм. Күндэ. Таҥара кэскилэ эргэр. — таҥара кэриэһэ; таҥара үтүөтэ, уйгута. ☉ Божья благодать
Биһиги бэйэбит кылгаан биэрэн, таҥара кэскилиттэн бокуонньукпутун матардахпыт дии. Эрилик Эристиин. Уруу кэскилэ эргэр. — сыбаайба тэрээһинэ, силигэ-туома. ☉ Свадебные обряды; все необходимое для проведения свадьбы.