Якутские буквы:

Якутский → Русский

мындаа

вершина, пик (горы)

Якутский → Английский

мындаа

n. top, peak, summit

Якутский → Якутский

мындаа

аат., үрд.
1. Туох эмэ саа май үрдэ, арҕаһа. Самая возвышенная, высокая часть чего-л.
Сотору сис мындаата бүтэн, таҥнары астарыы кэллэ. Болот Боотур
Майдахаар кэтит мындаатын харыс холобурдаах хаар саппыта. Эрилик Эристиин
Ыраах күөх хайа арҕаһа туналыйар, ол хайа мындаата сибэккигэ сууланар. МЫ
2. Сылгыга сиһиттэн кутуругун төрдүгэр диэри кэтириир өттө. Задняя часть туловища лошади от спины до хвос та, круп
[Кулун Куллустуур] Чучугур чуоҕур ат сылгыны Тутан ылан Үөмэн тиийэн Үрдүк мындаатыгар олоро түстэ. ТТИГ КХКК
Саха киһитэ барахсан атын үрдүк мындаатын өрө дабайан, миинэн кэбиһэн баран, сиэллэрэн дьигиһитэн, айаннатан астаран барар. «ХС». Бу эмиэ доҕорум — сылгы. Кини миигин бэркэ биэбэйдээн мындаатыгар таһар. С. Тургенев (тылб.)
Былыргы дьыл мындаатыгар көр дьыл
Былыргы дьылбыт мындаатыгар Дьол тааһын сойуоласпыт Чурумчуку баар сурахтааҕа. Эллэй
Олоҥхо үксэ б ы л ы р г ы дьыллар быралыйар быдан мын дааларыттан, үс саха үөскүөн иннит тэн саҕаланааччы. Эрчимэн
Үрдүк мындаалаахтар үрд. — аатыр быт, сураҕырбыт, киэҥник биллэр дьон. Люди, пользующиеся большой известностью, популярностью, высокопоставленные
Мин уһулуччу биллиилээх суруйааччылары көрөр дьолломмутум. Онно кырдьык бары үрдүк мындаалаахтар бааллара. В. Протодьяконов
Киһи чаҕыйа көрөр үрдүк мындаалаахтара эмиэ, мин курдук, уордьан ыла кэлбиттэр. «ХС»
ср. монг. мундаа ‘холка лошади’, башк. мунда ‘холка’


Еще переводы:

сыламнаахтаа

сыламнаахтаа (Якутский → Якутский)

сыламнаа диэнтэн атаах. Сыламнаахтаа дуу, оҕокком
Мөтөйөөхтүүр түөһүгэр, Мөлбөйөөхтүүр мындаатыгар Сымара хара түөскүнэн Сыламнаахтыы оонньоотуҥ ини. П. Ойуунускай

дьулуруйуу

дьулуруйуу (Якутский → Якутский)

дьулуруй диэнтэн хай. аата. Көлүнэр көлөм, Миинэр миҥэм Үлүгэрдээх үрдүк мындаатыгар Олоро түһэрбин кытары - Таҥнары дьааһыйара Дьалысханнаах буолар эбит, Умса дьулуруйуута Олус да буолар эбит. Саха фольк.

сүргүөр

сүргүөр (Якутский → Якутский)

көр сүргүүр
Уот Чолбоодой удаҕан …… Тоҕус Туораахтаах Аан сүргүөрүнэн Үрдүк мындаабын Үстэ эргиппитэ, Куотар кубулҕакка куудьуйбута, Ааһар албаска дьаҥсаабыта. Д. Говоров

хап-дьип

хап-дьип (Якутский → Якутский)

сыһ. Сөрү-сөпкө, сөп түбэһэрдик, оруобуна. В самый раз, как раз
Көкө Буурай атыгар Тиийэн кэлэн, Үрдүк мындаатыгар Хап-дьип хатанан олоро түстэ. Д. Говоров
Биһиги киһибит Харалдьыктан көппүт Хара улар курдук Харалыктаан тахсан Хап-дьип миинэн кэбистэ. С. Васильев

быраман

быраман (Якутский → Якутский)

даҕ. Олус ыраах; олус өрдөөҕүтэ буолбут. Очень дальний, отдаленный; очень давний
Былыргы былдьаһыктаах дьылларым Быһылааннаах быраман мындаатыгар, Алдьархайдаах ааспыт дьылларым Арахсыылаах анараа таһаатыгар Илиһиэй бииһин уустара Илэ тиэстэллэрэ. П. Ойуунускай
Күнэ суох — олох суох. Ол иһин күн диэн тыл Быраман дьыллартан бардьоҥҥо тунуйбут. Эллэй
Быраман былыргыга, ким кимэ өссө ситэ чуолкайданар кыаҕа да суох кэмигэр аттаныаҕыҥ. Багдарыын Сүлбэ. Тэҥн. быралҕан

дьа алы

дьа алы (Якутский → Якутский)

эб. Сөҕүүнү, дьулайыыны, ытыктабылы көрдөрөр предмет бэлиэтин күүһүрдэн биэрэр эбиискэ. Выражает восторженно-почтительное отношение к высказываемому, усиливает признак предмета
Бөрүкү дьаалы дьахтар туһаайда миигин, оҕолоор! Саха фольк. Орто дойду баһылыга буолбут Оруос баай обургу дьаалыны Умсары уурдум, тиэрэ тэптим. П. Ойуунускай
Улуу дьаалы сыһыылар, уһун мындаа үрэхтэр [аастылар]. С. Зверев
Туох буолан кини дьаалы эмискэ айыы санаата киирдэҕэй. Н. Якутскай

өксөччү

өксөччү (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Иннин диэки нөрүйэн, нөрүччү (тутун — хол., ат мииммит хатыҥыр киһи туһунан). Сгорбившись, подавшись вперёд туловищем (напр., о худощавом всаднике)
Ылдьаака Харчы Туйах [ат аата] үрдүк мындаатыгар өксөччү соҕус олорон инники барда. Н. Босиков
Өксөкү Кыыл өксөччү туттан, субу өндөл халлааҥҥа өрө көтөн хаалыахтыы олорор. «Чолбон»
2. Хапсыччы, экчэччи (олус ырыган, аччык ыт, бөрө иһин туһунан). Так, чтобы втянулся (о животе исхудавшей собаки, волка)
Ыран өксөччү таттарбыт тыһы бөрө уонна кини ыамалара — эдэр бөрөлөр — салааска тула үөмэхтэстилэр. В. Протодьяконов

ып-

ып- (Якутский → Якутский)

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, сорох ы- дорҕоонтон саҕаланар тылларга сыстар: ып-ыйылас, ып-ыраас. Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на ы-: ып-ыраас ‘совершенно чистый’, ып-ыйылас ‘очень, сильно свистящий’
Халлаан күп-күөх дьэҥкир мындаатыгар ып-ыраас, мап-маҕан күн кылбайар. Н. Габышев
Буулдьа биир кэм ып-ыйылас, буора буп-бурҕаҥнас, топ-тобурҕас. И. Сосин
Сүөһү ыпыраастык мэччийбит күөх кырсыттан араҕас тимэх сибэккилэр кылбастылар. Э. Соколов
ср. кирг. ып ‘усиление к словам, начинающимся на -ы’

быһылааннаах

быһылааннаах (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Ыар содуллардаах, алдьархайдаах, иэдээннээх. Сопровождаемый бедой, несчастьем; имеющий тяжелые последствия
Былыргы былдьаһыктаах дьылларым Быһылааннаах быраман мындаатыгар Илиэһэй бииһин уустара Илэ тиэстэллэр. П. Ойуунускай
Элэҥнээн истилэр миэхэ харахпар Элбэх үйэлэр: Быһылааннаах былыргы быралыйбыт да сахтар, Умнууга хаалбыт урукку да күннэр. М. Ефимов
Быһылааннаах, былдьаһыктаах, Быйылгы сэрии курдук Сэймэктэһиилээх, силиктэһиилээх Сэриини истэ илигим. Саха нар. ыр. III
2. Олоххо, сырыыга-айаҥҥа эрэйинэн туораныллар үгүс соһуччу түгэннэрдээх, мэһэйдээх. Со многими приключениями, трудностями
Лев Шейнин, Василий Ардаматскай онтон да атын сэбиэскэй суруйааччылар быһылааннаах айымньыларын утаппыт киһилии умсугуйан аахпыта. М. Попов. Тэҥн. мүччүргэннээх
Быһылааннаах сэһэн — соһуччу араас мүччүргэннээх түгэннэрдээх сэһэн. Приключенческая повесть (повествовательное произведение). Быһылааннаах сэһэни ааҕарын сөбүлүүр

дьиэ-буо

дьиэ-буо (Якутский → Якутский)

саҥа алл. Сахалыы ырыаҕа, тойукка, олоҥхоҕо саҕалыыр тыл. Запев, используемый в якутском песенном фольклоре
Дьиэ-буо... Дьиэ-буо!.. Дьиэ-буо!.. Мин тылбын соргулаах соноҕоһум, аналлаах атым! [Иһит эрэ!] Ыраах да буолларгын чугас буол, суох да буолларгын баар буол. Саха фольк. Аҕыс иилээх-саҕалаах, Атааннаах-мөҥүөннээх …… Айгыр силик бэйэкэлээх Орто туруу дойдуну Үөһэ дойду Үлүскэннээх үтүөлэрэ Үрдүк мындаатын Үлтү тэпсибиттэр. П. Ойуунускай
Саҥа кэмҥэ хуорунан ылланар маассабай ырыа формата үөдүйбүтэ. Оннук ырыанан урукку, дьиэ-буо диэн дьиэрэтэн ыллыыр ырыаттан арааран, норуот «дэгэрэҥ ырыа» диэн ааттаабыта. ССЛИО