туорат 2, 3 диэнтэн атын
туһ. Мэһэй буолбут мэхээнньик туоратыллыбыта. С. Окоёмов
Баар итэҕэс тутатына туоратыллыбат буоллаҕына, дириҥээн иһэр. ПИО ТС
Оҕонньор оччотооҕу былаастан улаханнык көйгөлөнөр, туоратыллар быһыылааҕа. Күрүлгэн

аат. Учуот оҥорор үлэһит. ☉ Учётчик (учётчица)
Бу пиэрмэҕэ аҕыс ыанньыксыт, икки бостуук, биир учуотчук үлэлииллэр. А. Данилов
Истиэндэҕэ күннээҕини учуотчуттар толороллор, ыйдааҕы дааннайдары бибилэтиэкэ үлэһиттэрэ киллэрэллэр. ПА
Биригээдэ былаанын учуотчуту, биригэдьиир мэхээнньиги кытыннаран, кылаабынай огурунуом салалтатынан оҥороллор. ЭБТ

аат., эргэр. Таҥара дьиэтин кыра дуоһунастаах үлэһитэ, аҕабыыт көмөлөһөөччүтэ. ☉ Дьякон (низший духовный сан, помощник священника)
Убайа дьааханынан үлэлии сылдьан чаһы өрөмүөннүүрэ, мэхээнньик идэлээҕэ. Н. Якутскай
[Никифоров кинээс уола] үөрэҕин эмиэ кыайан бүтэрбэтэх. Эмиэ бэйэтин курдук урдустары, дьаахан уолаттарын, дьаарбата таһаарбыт. М. Доҕордуурап
Учууталлара аҕабыыт уола - Василий Михайлович Попов - таҥара дьиэтин дьаахана эбит. «Чолбон»

аат.
1. Мэһэй; ыарырҕатыы (тугу эмэ гынарга). ☉ Препятствие, помеха; затруднение
Иҥнигэһэ суох лобугураччы саҥарда. А. Софронов
Үлэ адьас иҥнигэһи көрсүбэккэ кэриэтэ судургутук сыҕарыйан истэ. Н. Лугинов
Николай Артемьевич нууччалыы саҥарар, мэхээнньигэ - сахалыы. Хайа-хайалара иҥнигэһэ суох өйдөһөллөр. П. Егоров
Кини өссө кэлэн иһэн толкуйдаабыт быһыылаах, туох да иҥнигэһэ суох этэн субуруппута. Т. Сметанин
2. көр иҥнигэн

1. даҕ., кэпс. Үтүө санаалаах, эйэҕэс-сайаҕас. ☉ Добросердечный, радушный, приветливый
   [Эмээхсин:] Дьол-баат баар, Ааныс эһиги олоххут иннитигэр баҕар, үтүө санаалаах, манньаҕас майгылаах түбэһиэҕэ. А. Софронов
   Биһиги булчуппут бэйэтэ, б а й анай курдук, манньаҕас киһи, ыалдьытымсах хаһаайын. Ф. Софронов
   Мэхээнньик үөрэх тээх, Манньаҕас сүрэхтээх [эдэр киһи]. М. Соров
2. аат суолт. Аламаҕай быһыы; амарах санаа. ☉ Добродушие, радушие; милосердие
   Бэйэтин манньаҕаһыттан. ПЭК СЯЯ
   — Лөчүөккэ манньаҕаһын иһин төһөнү биэрдиҥ? — Биэс харчыны! — диэн балабыай этэн кэбиспитим. М. Горькай (тылб.)

аат.
1. Тугу эмэ (хол., ыскылааты, тэрилтэни) көрөр-истэр, харабыллыыр киһи. ☉ Сторож. Түүҥҥү остуорас
□ Эмтиэкэ остуораһа Охоноос Маппыайабы сирдьиттэнэн, Уйбаан Кириилэп учууталга сылдьыбыт үһү. Амма Аччыгыйа
Давыдов Лушкалыын хуутар таһынааҕы тыал миэлиҥсэтин остуораһыгар кэтиллэ түспүттэрэ. М. Шолохов (тылб.)
2. Дьиэ хомуйааччы, муоста сууйааччы. ☉ Уборщик, уборщица. Оскуола остуораһа
□ Аҥаардас остуорас эмээхсин оҕолоро үһүөн инженер-мэхээнньиктэр. Ф. Софронов
Аҕалара өлүөҕүттэн ийэлэрэ Матта оскуолатыгар остуораһынан киирбитэ. И. Бочкарёв

аат. Кыра кэлэктиип (хол., кылаас, устудьуон бөлөҕө) үлэтин иилээн-саҕалаан ыытарга анаан бэйэтин иһиттэн талбыт киһитэ. ☉ Выборное или назначенное лицо для ведения дел какого-л. небольшого коллектива (напр., класса, студенческой группы), староста
Моройбут сирэйдээх, акыллыбыт үрдүк уҥуохтаах Боря Мандагаев — кылааспыт ыстаарыстата. Н. Якутскай
«Итиччэтигэр манньа аҥаара миэнэ буолууһук дии», — диэн хос ыстаарыстата күлбүтэ. П. Аввакумов
Профтехлицейгэ үөрэнэн мэхээнньик идэтин ылбыт түс-бас көрүҥнээх киһини ыстаарыстанан талбыттара. «Чолбон»

туохт.
1. Сиринэн, салгынынан, уунан айанныыр тырааныспары салайан ыыт. ☉ Управлять судном, самолётом, транспортом, рулить
Сөмөлүөппүн көтөр сиргэ урууллаан таһаардым. КИ АДББ
Олбуортан массыына урууллаан тахсыбыт бастакы күнүн Ыстапаан билигин да умнубат. «Кыым»
Бу сырыыга суудунаны мэхээнньик С.В. Лапин урууллаан иһэр. «Чолбон»
2. көсп., кэпс. Туох эмэ сүнньүн булларан, салайан биэр. ☉ Направлять когочто-л., руководить кем-чем-л.
Ол кэннэ, Стёпа Күннэйгэ сыһыанын биһиги салайар, урууллуур бырааппыт суох дии саныыбын. И. Сысолятин
Кими баҕарар үлэтигэр, олоҕор-дьаһаҕар сүрүннүү, урууллуу сылдьар биир сүрүн күүһүнэн киһи интэриэһэ буолар. ЧКС ОИиСТ

аат.
1. Анал экирээҥҥэ хамсыыр хартыынаны дьиҥнээх олох курдук көрдөрөр айымньы. ☉ Кинофильм
Киэһэ киинэ көрөөччүлэр, Кэпиир сыыһа иһээччилэр. Күннүк Уурастыырап
Дьэ иккиэн бииргэ киинэттэн Чапаевы билбиппит. П. Тобуруокап
Киэһэ хойут Аркадий, киинэттэн кэлээт, көрүдүөргэ Анфиса эркиҥҥэ сыстан ытыы турарын көрдө. Н. Габышев
2. Олоххо баар түбэлтэлэри, дьону уо. д. а. анал аппараатынан түһэрэн көрдөрөр ускуустуба көрүҥэ. ☉ Киноискусство
Култуураны киинэнэн уонна үҥкүүнэн муҥурдуур буоллахха, култуураны тэниппит ахан дойду тураахтаатаҕа. Софр. Данилов
Киинэ ускуустуба эрэ быһыытынан буолбакка, кини пропаганда быһыытынан эмиэ сыаналанар. ПАК КТ
◊ Киинэ аппараата — киинэ көрдөрөргө эбэтэр киинэҕэ уһуларга аналлаах тэрил. ☉ Киноаппарат
Киинэтин аппараатын сыана үрдүгэр остуолга уурда. Н. Босиков
Саа оннугар фотоэбэтэр киинэ аппарааттаах ойуурга тахсар любитель-булчуттар ахсааннара элбээн иһэр. ББЕ З. Киинэ артыыһа — киинэҕэ оонньуур артыыс. ☉ Киноартист. Кыра эрдэҕинэ киинэ артыыһа буолуон баҕарара. Киинэ биллэрии- тэ — ханнык киинэ хаһан, ханна буоларын туһунан иһитиннэрии. ☉ Киноафиша
Фактория ааныгар киэһэ буолуохтаах киинэ биллэриитэ ыйанар. Н. Габышев. Киинэ мэхээнньигэ — анал үөрэхтээх киинэ көрдөрөөччү. ☉ Киномеханик
Бу киһи киинэ мэхээнньигин куурсугар киирбэккэ, холкуоһугар быйыл тиргиччи үлэлээбитэ буоллар, өссө үгүс күннээх буолуо эбит. Суорун Омоллоон. Киинэ сурунаала — хайа эмэ түбэлтэ туһунан кэпсиир кылгас киинэ. ☉ Киножурнал
Мин космическай хараабыллар космодромтан тахсыыларын киинэ сурунаалыгар көрөбүн. Софр. Данилов. Уус-уран киинэ — олоҕу уобарастаан, айан көрдөрөр киинэ. ☉ Художественный фильм
Уус-уран киинэҕэ саха дьахтарын бастакынан киэҥник көрдөрбүт Маргарита Борисова буолар. Б. Павлов

туохт.
1. Уруккугунааҕар тымныы буол, тымныы буолан бар (хол., салгыны этэргэ). ☉ Холодать, становиться холоднее (напр., о воздухе)
Халлаан тымныйан от-мас хагдарыйан эрэрэ. Софр. Данилов
Ычча-оо... Халлааммыт тымныйдаҕа баҕас тугун сүрэй! Н. Якутскай
Түүнүн сүрдээхтик тымныйар, Чалбах тоҥор килэччи. Баал Хабырыыс
△ Итиитэ суох буол, сой, сөрүүдүй (хол., оһоҕу этэргэ). ☉ Остывать, охлаждаться (напр., о печи)
Оттон Дьаакып оҕонньор — Оһоҕун суоһа тымныйан, Олоҕун баарда салыйан, Улам ахсаан испитэ. Күннүк Уурастыырап
Уһугун, Утуйаан, Күн ойдо, чаас барда, Ас бары тымныйда. С. Данилов
Баанньыкка киирдэ. Паар бараныа, уу тымныйыа диэн, Сыгынньахтана охсон сылбырҕаланан кээстэ. Р. Баҕатаайыскай
2. Сылааскын сүтэр, сой, кытаат (өлүк туһунан). ☉ Остывать, коченеть (о трупе)
Баран тутан көөртө — хайыы-үйэҕэ тымныйан хаалбыт этэ. Суорун Омоллоон
Нүксүгүр санна нөрүс гынан доҕорун тымныйбыт сүүһүттэн убураата. И. Гоголев
Күн сирин көрдөрбүт төрөппүтүн илиитин имэрийэ тутан туран, төбөтө босхо барбытын, улам тымныйан эрэрин биллэ да, өлбүтүн итэҕэйбэккэ, хамсаабакка турда. Т. Находкина
3. Тымныыга сылдьан тоҥон ыарый. ☉ Простужаться
[Ийэлэрэ:] Хахха сиргэ оонньоомоҥ. Аны тымныйыаххыт, сииккэ оҕустарыаххыт. Багдарыын Сүлбэ
Ичигэстик таҥна сырыт, баҕар, тымныйан, ыалдьан хаалыаҥ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Биирдэ Ганя үрэххэ муҥхалыы сылдьан, оҥочону түөрэ үктээн, тымныы ууга түһэн, улаханнык тымныйбыта. Күрүлгэн
4. көсп. Кимиэхэ, туохха эмэ интэриэскин сүтэр, кэрэхсээбэт буол. ☉ Охладеть, потерять интерес к кому-чему-л.
Маайыс, соһуйан сэргэхсийэ түспүт саһархай харахтара эмиэ тымныйан, хойуу кыламаннарын кэтэҕэр кирийэ оҕустулар. Амма Аччыгыйа
[Түөтэ Сима:] Хотуой, киһиҥ баҕар, быстахостох санаалаах буолаарай? Тыынын таһаара түһэн баран, тымныйан хаалыа. И. Семёнов
Бэлэхтэрин-туһахтарын ылан бараннар, сарсыныгар-өйүүнүгэр сыһыаннара биллэ тымныйар. У. Ойуур
♦ Иһэ тымныйар — кыыһыр, кыйахан. ☉ Испытывать гнев, ярость (букв. живот его холодеет)
Оҕонньор ону санаатаҕына өйө-санаата оонньуур, иһэ тымныйар, үллэр. П. Ойуунускай
Никешин киниттэн атын үлэһит, инженер биитэр мэхээнньик чорбойдор эрэ, күнүүлээн иһэ тымныйар үгэстээҕэ. Н. Якутскай
Сампара ону көрө-көрө иһэ тымныйар да, тугу да саҥарбат. П. Ламутскай (тылб.). Тыына тымныйда кэпс. — өллө. ☉ Умереть (букв. дыхание остыло)
[Ол курдук] Тыһыынчанан суол омук Тыына тымныйбыта баар үһү. Өксөкүлээх Өлөксөй
Туналҕаннаах ньуурдардаах Туйаарыма Куо чыычаах Итии тыына тымныйда, Ийэ кута былдьанна. Суорун Омоллоон